III FSK 1201/24

III FSK 1201/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 164/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-06-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 8, 84 i art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 6 i 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64 ust. 1, art. 64e § 1 i § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 164/24 w sprawie ze skargi G. S.A. z siedzibą w K na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 listopada 2023 r., nr 2401-IEE.7192.261.2023.15/BKZ/ UNP: 2401-23-264881 w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. S.A. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 164/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. S.A. z siedzibą w K. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 listopada 2023 r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
A. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie swojego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, a więc nierozpoznanie prawidłowo przytaczanych przez Skarżącą w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przez organ prawa, a także zarzutów, które organy obu instancji powinny wziąć pod uwagę z urzędu – w tym w szczególności przesłankę ważnego interesu publicznego oraz oparcie rozstrzygnięć na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuchylenie niezgodnego z prawem postanowienia organu, pomimo zasadności skargi;
B. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, dalej jako: "u.p.e.a.") i art. 8, 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, mającego wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy poprzez nieuwzględnienie przesłanki ważnego interesu publicznego, którą to okoliczność organ powinien wziąć pod uwagę z urzędu oraz utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, opartego na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego;
2. art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia części kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 81.579,70 zł i ich obniżenia do wysokości 8.000,00 zł.
Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i uwzględnienie skargi, a tym samym przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał ten wyrok oraz o zasądzenie zwrotu kosztów dla Skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony skarżącej na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., określone w pkt A.1 i A.2 petitum skargi kasacyjnej.
Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a., gdyż przepis ten nie ma paragrafów i stanowi, że prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy administracyjne). Artykuł ten zawiera zakres regulacji ustawy i definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej. Skarżąca prawdopodobnie miała na celu wskazanie art. 1 § 1 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie ma ani prawa, ani obowiązku domyślać się intencji autora skargi lub jego argumentacji.
Powołane normy z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. mogą być powołane wyłącznie w związku z konkretnymi przepisami administracyjnego prawa materialnego lub procesowego, które w ocenie strony zostały błędnie zastosowane lub błędnie zinterpretowane przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Ponadto, normy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ są normami o charakterze wynikowym i określają wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Skuteczne zakwestionowanie tego rodzaju normy w ramach zarzutów kasacyjnych wymaga zatem powiązania z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, których nie dostrzegł lub też nieprawidłowo dostrzegł Sąd I instancji wydając wyrok o określonej treści. Nie jest więc możliwe skuteczne podważenie wyroku Sądu I instancji wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia norm o charakterze wynikowym.
Przepis art. 3 § 2 p.p.s.a. zawiera normę o charakterze ustrojowym i określa szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Brak jest możliwości zakwestionowania zarzutem tego rodzaju oceny prawnej wyrażonej przez Sąd I instancji. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.
Jednocześnie trudno dociec, na czym mogłoby polegać naruszenie
art. 2 p.p.s.a., skoro przepis ten stanowi, że do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne, a sprawę niewątpliwie rozpoznał właśnie sąd administracyjny, a nie sąd powszechny.
Nie mógł odnieść również pożądanego przez Skarżącą skutku zarzut opisany w pkt B.1 petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenie przepisu art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 8, 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Dla oceny zasadności tych zarzutów istotne znaczenie ma stanowisko WSA w Gliwicach zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt I SA/GI 921/21, które determinował wyrok NSA z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt III FSK 2340/21. Z orzecznictwa wynika, że organ w ramach przesłanki z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. powinien zbadać czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną.
Oznacza to, że organ dokonując analizy przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi był zobligowany do uwzględnienia wskazań Trybunału Konstytucyjnego określonych w wyroku SK 31/14, co też uczynił nie dopuszczając tym samym, aby koszty egzekucyjne były nadmierne, wygórowane i stały się dla skarżącej jedynie dodatkową sankcją pieniężną za nieuregulowanie należności wobec Skarbu Państwa.
W kontekście podjętych rozważań nie można tracić z pola widzenia faktu, iż łączna kwota kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym wobec Skarżącej postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 28 listopada 2018 r. o nr od (...) do nr (...) w przedmiotowej sprawie wynosiła 188.652.50 zł. Natomiast biorąc pod uwagę wskazania zawarte zarówno w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/GI 921/21, jak również wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, dokonał ponownej analizy i przeliczenia powstałych kosztów egzekucyjnych biorąc pod uwagę ważny interes publiczny Skarżącej, wypełniając tym samym przesłanki art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.
Przypomnieć należy, iż w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie negował maksymalnej wysokości kosztów egzekucyjnych określonych w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., czyli kosztów za zajęcie nieruchomości, które wynoszą 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Zatem za punkt odniesienia do przeliczenia kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie przyjęto regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości (wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt I GSK 3415/18). Uwzględniono przy tym, że czynność zajęcia rachunku bankowego jest czynnością mniej skomplikowaną niż czynność zajęcia nieruchomości, zatem i nakład pracy jest mniejszy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował wyliczenie kosztów egzekucyjnych i ich miarkowanie według zasady proporcjonalności. Wskutek podjętego rozstrzygnięcia, kwota należnych od Skarżącej kosztów egzekucyjnych uległa zmniejszeniu. Zatem podnoszony przez Skarżącą argument, iż organ nie wziął pod uwagę ważnego interesu publicznego nie znajduje uzasadnionych podstaw. Należy bowiem mieć również na uwadze z jednej strony konieczność zapewnienia środków na funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, z drugiej zaś sprawiedliwą oraz proporcjonalną i adekwatną ingerencję w prawa majątkowe oraz obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zasada wynikająca z art. 7 k.p.a. (w związku z art. 18 u.p.e.a.) nakazuje bowiem organowi administracji publicznej kierować się nie tylko interesem społecznym, ale i słusznym interesem strony. Można zatem uznać, że obrona interesu indywidualnego i jej zakres sięgają do granic kolizji z interesem społecznym (por. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, Lex nr 9626).
Nie doszło zatem do naruszenia 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 8, 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca nie wykazała, że doszło do wydania zaskarżonego wyroku oraz postanowienia organu II instancji na przepisach sprzecznych z Konstytucją RP. Rozstrzygnięcia podjęte w sprawie uwzględniały stan faktyczny i prawny sprawy oraz wytyczne wynikające zarówno z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/GI 921/21 oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Dokonana została ponowna analiza i przeliczenie powstałych kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem przesłanki art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Nie narusza prawa ocena, że organ egzekucyjny zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, na każdym etapie postępowania zapewniając czynny w nim udział. Wydanie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia niezgodnego z przekonaniami i oczekiwaniami wnioskodawcy nie oznacza, że organ ten naruszył zasady prowadzenia postępowania i nie uwzględnił interesu społecznego.
W sprawie prawidłowo dokonano analizy zebranego materiału dowodowego. Właściwie Sąd I instancji uznał, że wydając zaskarżone postanowienie, organ merytorycznie rozstrzygnął sprawę, ustalając niesporny stan faktyczny i dokonał oceny mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Wydanie zaskarżonego postanowienia poprzedzone zostało dokładnym wyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wynikający z tego przepisu obowiązek stania na straży praworządności, a także uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie może być oderwany od obowiązku działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Obowiązek ten obejmuje ustalenie przez organ administracji zdolności do prowadzenia postępowania w sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy (patrz: Barbara Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2017, s. 61).
Oceniając zarzut naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP należy zauważyć, że niewątpliwie art. 190 Konstytucji dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji, w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny, jest zobligowany uwzględnić jego stanowisko.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie organy właściwie rozpoznały i rozstrzygnęły sprawę przy zastosowaniu przepisów prawa, a więc zgodnie z kryterium legalności. Powtórzyć należy, że organ egzekucyjny, mając na uwadze wytyczne wynikające zarówno z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/GI 921/21, oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, dokonał ponownej analizy i przeliczenia powstałych kosztów egzekucyjnych biorąc pod uwagę ważny interes publiczny, wypełniając tym samym przesłanki art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. W związku z tym w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, jak również art. 8 i 84 ustawy zasadniczej.
Kolejnym zarzutem stawianym przez Skarżącą w pkt B.2 petitum skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia części kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 81.579,70 zł i ich obniżenia do wysokości 8.000,00 zł.
Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Natomiast stosownie do art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1. stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2. za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3. ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma zatem charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek, jak również czy w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy jakim dysponował w danej sprawie, oraz nie można ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane. Jak z tego wynika "uznanie administracyjne" nie oznacza pełnej dowolności w tym zakresie organu egzekucyjnego. Ponadto umorzenie kosztów egzekucyjnych jest przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyroki: WSA w Krakowie z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 203/13; WSA we Wrocławiu z 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wr 612/18).
W rozpoznawanej sprawie we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazano na zaistnienie przesłanek z § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.. Zdaniem Skarżącej uiszczenie kosztów egzekucyjnych spowoduje znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej Spółki, która to sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu ze względu na dokonane zajęcie i pobranie niewspółmiernie wysokich kosztów egzekucyjnych oraz powołanie się na istnienie ważnego interesu publicznego poprzez zagrożenie realizacji kontraktu z T. S.A., gdyż dokonane zajęcie egzekucyjne spowodowało odcięcie Spółki od gotówki, a tym samym nie mogła realizować płatności dostawcom węgla.
Rozstrzygnięcie sporu wymagało oceny istnienia (bądź nieistnienia) przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., tj. poniesienia znacznego uszczerbku dla majątku Skarżącej oraz ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.
Należy podkreślić, że nie każdy uszczerbek dla sytuacji finansowej strony uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. W art. 64e u.p.e.a. chodzi o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być zatem wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze istotnym, znacznym, czy też szczególnie dotkliwym, pozostającym jednocześnie w bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych. Taka sytuacja nie występuje w sprawie, ponieważ zobowiązana nie wykazała bezpośredniego związku przyczynowego między ewentualnym znacznym uszczerbkiem dla swojej sytuacji finansowej, a wymiarem kosztów egzekucyjnych. Poniesienie kosztów egzekucyjnych stanowi dolegliwość, która jest odczuwalna w budżecie spółki, jednak zauważyć również należy, że nie każdy uszczerbek dla sytuacji finansowej strony uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. W art 64e u.p.e.a. chodzi bowiem o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem, majątkowym.
Prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji szczegółowo odniosły się do przedstawionej przez Skarżącą dokumentacji i dokonały wnikliwej analizy jej sytuacji finansowej, co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu. Organ egzekucyjny wziął pod uwagę nie tylko dochody Skarżącej, ale również posiadany przez nią majątek. W konsekwencji trafna okazała się konkluzja Dyrektora IAS, że konieczność uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie spowodowała znacznego uszczerbku w majątku Skarżącej.
W wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FSK 2111/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza, że jest to taki interes, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa.
Podkreślić jeszcze raz należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie.
Uznaniowy charakter wydawanego rozstrzygnięcia nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności aktów uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (określonych m.in. przez art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli sądowej w zakresie oceny przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, prawidłowo wywodząc, że powody, jakimi kierowały się organy, odmawiając Skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych we wnioskowanym zakresie, zostały poparte racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem publicznym a ważnym interesem zobowiązanego.
W związku z powyższym, zarzut naruszenia art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. nie mógł odnieść pożądanego przez Skarżącą skutku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ egzekucyjny, jak i Sąd I instancji rozpoznając sprawę, ze swych obowiązków dowodowych i ich oceny się wywiązały, co w konsekwencji świadczy o niezasadności stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów. Sąd I instancji uwzględnił ocenę prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 921/21.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
s. Jolanta Sokołowska s. Sławomir Presnarowicz s. Krzysztof Przasnyski (spr.)