III FSK 1195/24
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że po wykonaniu prawa majątkowego (przekazaniu środków na pokrycie egzekwowanych należności) nie można już żądać wyłączenia tych środków spod egzekucji.
Spółka G. sp.k. zaskarżyła wyrok WSA, który oddalił jej skargę na postanowienie Dyrektora IAS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych. Spółka argumentowała, że środki te nie stanowiły własności zobowiązanego i powinny zostać wyłączone. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zgodnie z art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, żądanie wyłączenia nie może być zgłoszone po wykonaniu prawa majątkowego, co miało miejsce w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki G. sp.k. od wyroku WSA w Bydgoszczy, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych. Spółka zarzucała organom naruszenie przepisów k.p.a. i Konstytucji, twierdząc, że środki przekazane na rachunek organu egzekucyjnego nie należały do zobowiązanego i powinny zostać wyłączone spod egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji i organów. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z nich przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego. W niniejszej sprawie, przekazanie środków pieniężnych przez bank na rachunek organu egzekucyjnego w celu zaspokojenia wierzycieli zostało uznane za wykonanie prawa majątkowego, co stanowiło formalną przeszkodę do uwzględnienia wniosku spółki o wyłączenie tych środków. Sąd podkreślił, że w takiej sytuacji osobie trzeciej przysługuje roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 168a u.p.e.a., a nie możliwość wyłączenia już wyegzekwowanych środków. NSA odrzucił również zarzuty naruszenia Konstytucji, wskazując na istnienie ścieżki dochodzenia praw przez osoby trzecie.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z nich przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego.
Uzasadnienie
Przekazanie środków pieniężnych na rachunek organu egzekucyjnego w celu zaspokojenia wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Po tym zdarzeniu, zgłoszenie wniosku o wyłączenie tych środków jest formalnie niedopuszczalne, a osobie trzeciej przysługuje jedynie roszczenie odszkodowawcze.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (39)
Główne
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.e.a. art. 38 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 44
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 38 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 40 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 151
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 173
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 177 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.e.a. art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 80 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 68a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 1a § 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 67g § 2 lit. a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 115
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 115a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 168a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
u.p.e.a. art. 4 § 4a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.u.p. art. 4a
Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych
k.p.c. art. 835 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 842
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 845 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 847 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 852 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przekazanie środków pieniężnych organowi egzekucyjnemu stanowi wykonanie prawa majątkowego, co wyklucza możliwość zgłoszenia żądania wyłączenia spod egzekucji na podstawie art. 44 u.p.e.a. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji jest uzasadniona, gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw do jego wszczęcia (art. 61a § 1 k.p.a.). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje wszelkie środki znajdujące się na tym rachunku, niezależnie od ich pochodzenia. Osobie trzeciej, której prawa zostały naruszone po wykonaniu prawa majątkowego, przysługuje roszczenie odszkodowawcze (art. 168a u.p.e.a.).
Odrzucone argumenty
Naruszenie przez organ drugiej instancji przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji. Bezpodstawna odmowa wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych mimo istnienia podstaw (art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i 44 u.p.e.a.). Naruszenie przepisów Konstytucji (art. 2 i 64 ust. 1 i 2) przez naruszenie prawa własności. Nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia (art. 8 i 107 § 3 k.p.a.). Odmowa uwzględnienia słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne wpłata dłużnika zajętej wierzytelności jest równoznaczna z osiągnięciem celu egzekucji Zajęciem egzekucyjnym została objęta wierzytelność posiadacza rachunku bankowego (...) do żądania zwrotu jego środków pieniężnych zdeponowanych na prowadzonym na jego rzecz rachunku bankowym. powództwo ekscydencyjne (...) po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (...) staje się bezprzedmiotowe
Skład orzekający
Krzysztof Winiarski
przewodniczący
Jacek Pruszyński
sprawozdawca
Anna Sokołowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kontekście wyłączenia środków pieniężnych z rachunku bankowego po ich przekazaniu organowi egzekucyjnemu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy środki zostały już faktycznie przekazane wierzycielowi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu egzekucji administracyjnej, jakim jest możliwość ochrony praw osób trzecich do środków pieniężnych. Wyjaśnia kluczową przeszkodę prawną, która może uniemożliwić taką ochronę.
“Czy można odzyskać pieniądze z egzekucji, gdy już trafiły do wierzyciela? NSA wyjaśnia.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
III FSK 1195/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-10-03 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Sokołowska Jacek Pruszyński /sprawozdawca/ Krzysztof Winiarski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Bd 86/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2024-04-03 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 138 § 1 pkt 1, art. 144, art. 18, art. 44, art. 38 § 1, art. 61a § 1, art. 40 § 2, z art. 38, art. 8 i art. 107 § 3, art.7. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. sp.k. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 86/24 w sprawie ze skargi G. sp.k. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2023 r. nr 0401-IEE.7113.119.2023.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 86/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę G. sp. k. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 22 listopada 2023 r., nr 0401-IEE.7113.119.2023.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła spółka. Działający w jej imieniu pełnomocnik, na podstawie art. 173, art. 174 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości. Skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. błędne zastosowanie art. 151 p.p.s.a. mimo istnienia podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a., poprzez brak rzetelnego i kompleksowego rozpoznania zarzutów przedstawionych skardze na postanowienie, pominięcie przy rozpoznaniu skargi istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą dotyczących: 1. naruszenia przez organ drugiej instancji przepisów postępowania (mającego istotny wpływ na wynik sprawy) przez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy, a tym samym naruszenie: a. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy w zw. z art. 44 ustawy i art. 38 § 1 ustawy przez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w sytuacji zaistnienia podstaw do przeprowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych przekazanych przez dłużnika zobowiązanego do organu egzekucyjnego w dniu 12 września 2023 r., co spowodowało nieuzasadnioną odmowę rozpatrzenia wniosku mimo zachowania przez skarżącego terminu do złożenia wniosku i wykazania przesłanek wyłączenia spod egzekucji; b. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy w zw. z art. 44 ustawy, art. 38 § 1 ustawy i art. 40 § 2 ustawy przez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych z art. 38 ustawy, które to rozstrzygnięcie doprowadziło do sytuacji, w której nie wydano w sprawie postanowienia w świetle art. 38 § 2 ustawy, co z kolei pozbawiło skarżącego możliwości złożenia pozwu w tej sprawie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 40 § 2 ustawy; c. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz utrudnia pełne dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia, w szczególności niewyjaśnienie, na jakiej podstawie organ drugiej instancji uznał, że doszło do wykonania prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 ustawy oraz dlaczego taka okoliczność stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy; d. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy przez odmowę uwzględnienia słusznego interesu strony w sytuacji, gdy terminy czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ egzekucyjny, w tym termin realizacji przelewu przez dłużnika zobowiązanego były niezależne od działań, a nawet wiedzy skarżącego, a organ pierwszej instancji miał pełną wiedzę, że środki pieniężne przekazane przez dłużnika zobowiązanego nie stanowią własności zobowiązanego, a skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji w trybie art. 38 ustawy w ustawowym terminie; e. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy przez brak pogłębienia zaufania stron do organów administracji publicznej poprzez wydanie rozstrzygnięcia naruszającego interes strony w sytuacji działania organu egzekucyjnego ze świadomością pokrzywdzenia skarżącego; f. art. 38 § 1 ustawy w zw. z art. 44 ustawy przez zakwalifikowanie czynności przelewu środków pieniężnych dnia 12 września 2023 r. przez dłużnika zobowiązanego na rzecz organu egzekucyjnego jako wykonanie prawa majątkowego, podczas gdy czynności te nie powodowały nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem nie stanowiły podstawy do kwalifikacji ich do zdarzeń uniemożliwiających rozpoznanie ww. wniosku skarżącego w trybie art. 38 ustawy, a w konsekwencji błędne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe wyłączenie spod egzekucji kwoty stanowiącej własność skarżącego, gdyż istnieje przeszkoda do żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa w rozumieniu art. 44 ustawy; 2. naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to art. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez naruszenie prawa własności w demokratycznym państwie prawa poprzez skierowanie czynności egzekucyjnej do środków pieniężnych, co do których organ egzekucyjny miał świadomość, że nie stanowią własności zobowiązanego, a następnie odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji mimo zachowania terminu określonego w art. 38 § 1 ustawy, a przez to narażenie skarżącego na poniesienie szkody majątkowej, a tym samym niedostrzeżenie przez WSA, iż organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji mimo istnienia obiektywnych przesłanek i prawnego obowiązku wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia uchylającego postanowienie organu pierwszej instancji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło WSA do błędnej decyzji o uznaniu skargi za bezpodstawną i jej oddalenie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uwzględnienie skargi i, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych. Nadto w związku z treścią art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że skarżący zrzeka się rozprawy. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem z 16 stycznia 2025 r., w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego skierował sprawę na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Spór w sprawie dotyczy możliwości złożenia przez skarżącą wniosku o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie 540.000,00 zł, które zostały wyegzekwowane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy wobec majątku G. Sp. k. W postępowaniu tym, w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, Bank realizując zajęcie 21 sierpnia 2023 r. i 13 września 2023 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego wskazaną kwotę, która została wcześniej przekazana na ten rachunek przez skarżącą. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z kolei według art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Żądanie osoby, nie będącej zobowiązanym, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną znajduje zatem oparcie w przepisie art. 38 § 1 u.p.e.a. W świetle jednak art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Przepis ten określa konsekwencję okoliczności faktycznej polegającej na egzekucyjnej sprzedaży rzeczy lub wykonania prawa majątkowego. Ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu jest w tym przypadku bezskuteczne. Oceny tej nie zmienia samo zachowanie terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa majątkowego może natomiast dochodzić wówczas odszkodowania za wyrządzoną szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. Naczelny Sad Administracyjny podziela stanowisko organów, a także Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie miało miejsce wykonanie prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 u.p.e.a. Jak stanowi art. 80 § 1 pkt 1) u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 68a u.p.e.a. wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, chyba że wpłata ta nie podlega przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela. Przez dłużnika zajętej wierzytelności rozumie się dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego (art. 1a pkt 3) u.p.e.a.). Jak wskazuje się w doktrynie, wpłata dłużnika zajętej wierzytelności jest równoznaczna z osiągnięciem celu egzekucji, tj. z wykonaniem egzekwowanego obowiązku (w całości lub w części) przez zobowiązanego (por. R. Suwaj [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 68(a)). Według art. 67g pkt 2 lit. a) u.p.e.a. za dzień zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych uważa się przy zapłacie bezgotówkowo – dzień obciążenia rachunku zobowiązanego przez dostawcę, o którym mowa w art. 4a ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych - w przypadku zapłaty przy użyciu polecenia przelewu. Z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się należności w kolejności określonej w art. 115-115aa u.p.e.a. Organ egzekucyjny co do zasady nie wydaje w tym zakresie postanowienia (poza art. 115 § 8 i art. 115a § 4 u.p.e.a.). W postanowieniu organu egzekucyjnego wskazano, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie własnych tytułów wykonawczych (organ egzekucyjny występował równocześnie jako wierzyciel) oraz na podstawie tytułu wykonawczego Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Toruniu. W zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono, że z chwilą przekazania na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwoty 540.000,00 zł została ona rozliczona i przekazana na rzecz wierzycieli. W konsekwencji doszło do wykonania prawa majątkowego (zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot zostało przedstawione na karcie nr 16 akt adm.). W świetle powyższego uznać należy, że zaspokojenie uprawnionego wierzyciela z zakresie wymienionej kwoty 540.433,21 zł stanowiło wykonanie prawa majątkowego, co – ze względu na art. 44 u.p.e.a. – wykluczało możliwość zgłoszenia przez skarżącą wniosku o wyłączenie jej spod egzekucji. Złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego oznacza, że wniosek ten nie będzie wywierał skutku prawnego w postaci jego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Treść art. 44 k.p.a., który stanowi, że "żądanie nie może być zgłoszone" należy rozumieć jako formalną przeszkodę uwzględnienia wniosku. W tym stanie rzeczy zachodzi przypadek, o jakim mowa w art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania: pierwsza występuje, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania; druga zaś, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Przesłanka przedmiotowa wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z 9 września 2015 r., III UK16/15; wyrok NSA z 8 listopada 2018 r., II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18). Skoro art. 44 u.p.e.a. wyklucza możliwość wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego, z taką sytuacją, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., mamy do czynienia z rozpatrywanej sprawie. Złożenie żądania w tym przypadku musi być zakwalifikowane jako niedopuszczalne, co stanowi "inną uzasadnioną przyczynę", o jakiej mowa w art. 61a § 1 k.p.a. W rezultacie organ zasadnie uznał, że nie było możliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji i na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych na rachunek bankowy. Z tych też względów nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 44 i art. 38 § 1 u.p.e.a. Z względu na zarzuty skargi kasacyjnej wyjaśnienia wymaga, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie kierował czynności egzekucyjnych do majątku skarżącej. Zajęciem egzekucyjnym została objęta wierzytelność posiadacza rachunku bankowego (w tym przypadku G. Sp. k.) do żądania zwrotu jego środków pieniężnych zdeponowanych na prowadzonym na jego rzecz rachunku bankowym. Z tego punktu widzenia jest prawnie obojętne, czy zapisana na rachunku kwota odpowiada środkom pieniężnym zgromadzonym przez samego posiadacza rachunku, czy wpłynęły one na jego rzecz na skutek realizacji zobowiązań innych podmiotów, czy nawet bez tytułu prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 października 2016 r., V CSK 48/16, LEX nr 2165600). Organ egzekucyjny nie był uprawniony do oceny zasadności otrzymania przez zobowiązanego określonych kwot na jego rachunek bankowy, co skutkowało powstaniem wierzytelności z rachunku bankowego, która stanowiła przedmiot egzekucji. Wierzytelność posiadacza rachunku wobec banku powstaje z chwilą wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy, niezależnie od tego kto jest wpłacającym i z jakiego tytułu przekazanie to nastąpiło. Z chwilą wpływu na rachunek bankowy środki pieniężne podlegają egzekucji, a bank ma obowiązek ich niezwłocznego przekazania organowi egzekucyjnemu. Bez związku z tą sytuacją pozostaje wskazywana przez skarżącą możliwość wstrzymania się przez komornika sądowego z przekazaniem wyegzekwowanych środków pieniężnych wierzycielowi (art. 835¹ k.p.c.). Dalsze przywołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 845 § 2, art. 847 § 2 i art. 852 § 2 k.p.c. dotyczą egzekucji z ruchomości prowadzonej przez komornika sądowego. Na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji, osoba nie będąca zobowiązanym, która dokonała nienależnej wpłaty na zajęty rachunek bankowy, może żądać tych środków wyłączenia spod egzekucji na podstawi art. 38 § 1 u.p.e.a., a po przeprowadzeniu egzekucji przysługuje jej roszczenie odszkodowawcze o którym mowa w art. 168a u.p.e.a. Z tych też względów, skoro ustawodawca przewidział możliwość dochodzenia swoich praw przez osobę roszczącą sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się lub przeprowadzono egzekucję, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Jak zauważył organ nadzoru, skarżąca wskazała w złożonym podaniu oraz w zażaleniu, że o fakcie błędnego dokonania przelewu na rachunek G. Sp. k. powzięła informację już 18 sierpnia 2023 r., co potwierdza złożenie reklamacji do banku. W zaistniałej sytuacji spółka miała zatem prawo do złożenia 18 sierpnia 2023 r. wniosku o wyłączenie spod egzekucji, czego nie uczyniła składając wniosek dopiero 25 września 2023 r., tj. po zrealizowaniu zajęcia wierzytelności. Wbrew temu na co wskazuje skarżąca, odmowa wszczęcia postępowania i brak wydania postanowienia merytorycznego nie rzutowały w niniejszej sprawie na możliwość złożenia powództwa do sądu cywilnego wskazanego w art. 40 § 2 u.p.e.a. Jak uznaje się w orzecznictwie i doktrynie, powództwo ekscydencyjne, o jakim mowa w art. 842 k.p.c. po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, więc po wyegzekwowaniu zajętej wierzytelności, rzeczy czy innego prawa, staje się bezprzedmiotowe. Nie można zwolnić spod egzekucji rzeczy czy prawa, które zostały już przeniesione na wierzyciela, a w takiej sytuacji osobie trzeciej, która rości sobie do nich prawo, przysługują inne roszczenia (por. A. Turczyn [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 506–1217. Tom II, red. O. M. Piaskowska, Warszawa 2024, art. 842, wyrok Sądu Najwyższego z 27 października 2016 r., V CSK 48/16, LEX nr 2165600). W sprawie nie doszło do naruszenia art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny i organ nadzoru wyjaśniły w szczególności, na jakiej podstawie uznano, że doszło do wykonania prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 u.p.e.a. oraz dlaczego ta okoliczność stanowiła przyczynę odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia, że nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia utrudnia pełne dokonanie jego kontroli oraz uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu znajdowało oparcie w treści art. 44 u.p.e.a., za niezasadne należy uznać też zarzuty naruszenia zasad określonych w art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Mając to na względzie, stosownie do art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął jak w sentencji. sędzia del. WSA Anna Sokołowska sędzia NSA Krzysztof Winiarski sędzia NSA Jacek Pruszyński[pic]
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę