III FSK 1174/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki F. [...] od wyroku WSA w Warszawie, uznając, że organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyznaczenia innego organu odwoławczego, gdyż przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują takiej możliwości.
Spółka F. [...] zaskarżyła postanowienie Szefa KAS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyznaczenia innego organu skarbowego. WSA w Warszawie oddalił skargę, a NSA utrzymał ten wyrok w mocy. Sąd kasacyjny uznał, że przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 165a § 1, art. 131 i art. 131a, nie przewidują możliwości wyznaczenia innego dyrektora izby administracji skarbowej do prowadzenia spraw podatkowych, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania. Argumentacja spółki oparta na art. 121 § 1 o.p. i art. 41 Karty Praw Podstawowych UE została uznana za niezasadną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki F. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o przekazanie spraw innemu organowi skarbowemu. Istota sporu sprowadzała się do tego, czy istnieje podstawa prawna do wyznaczenia innego dyrektora izby administracji skarbowej do załatwienia spraw strony. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ obowiązujące przepisy nie przewidują takiej możliwości. Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego (art. 41 ust. 1 KPE) oraz przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 131 i art. 165a § 1 o.p.), argumentując, że odmowa wszczęcia postępowania narusza zasadę zaufania do organów podatkowych i zasadę sprawiedliwego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że przepisy Ordynacji podatkowej (art. 130-132a) nie przewidują możliwości wyłączenia dyrektora izby administracji skarbowej, a jedynie organów podatkowych pierwszej instancji. W związku z tym, wniosek spółki nie mógł być podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie wyznaczenia innego organu odwoławczego. Sąd uznał również, że art. 121 § 1 o.p. (zasada zaufania) oraz art. 41 ust. 1 KPE (prawo do bezstronnego rozpatrzenia sprawy) nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do żądania działania organu bez podstawy prawnej. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 o.p. została uznana za prawidłową, gdyż przepis ten służy ocenie formalnej dopuszczalności wniosku, a w tym przypadku brak było podstaw prawnych do jego merytorycznego rozpatrzenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązujące przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują możliwości wyznaczenia innego dyrektora izby administracji skarbowej do prowadzenia spraw podatkowych, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 130-132a, nie przewidują możliwości wyłączenia dyrektora izby administracji skarbowej, a jedynie organów podatkowych pierwszej instancji. W związku z tym, wniosek strony o wyznaczenie innego organu odwoławczego nie mógł być podstawą do wszczęcia postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
o.p. art. 165a § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Przewiduje możliwość odmowy wszczęcia postępowania, gdy istnieją przeszkody formalnoprawne uniemożliwiające merytoryczne rozpatrzenie wniosku.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
o.p. art. 121 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Określa zasadę ogólną postępowania podatkowego - zasadę zaufania do organów podatkowych. Wymaga od strony wykazania konkretnych naruszeń tej zasady. Nie może stanowić podstawy do żądania działania organu bez podstawy prawnej.
o.p. art. 131
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Stanowi podstawę wyłączenia organu podatkowego od załatwienia konkretnych spraw. Katalog wyłączeń ma charakter zamknięty.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi, gdy brak jest podstaw do jej uwzględnienia.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nakłada obowiązek rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej.
o.p. art. 131a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy wyłączenia naczelnika urzędu celno-skarbowego.
o.p. art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zasada działania organów na podstawie przepisów prawa.
o.p. art. 130
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy przesłanek wyłączenia pracownika organu.
o.p. art. 131b
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy wyznaczania innego organu podatkowego.
o.p. art. 169 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Obowiązki organu w zakresie wstępnej analizy podania.
o.p. art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu w zakresie wyjaśniania wątpliwości.
o.p. art. 125
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu w zakresie wezwania do uzupełnienia braków podania.
o.p. art. 121 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu w zakresie informowania o przepisach prawa podatkowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 41 ust. 1 KPE) poprzez akceptację stanowiska organu i jego niezastosowanie, w sytuacji gdy jedynym gwarantem bezstronnego i sprawiedliwego postępowania podatkowego w sprawach skarżącej jest przeniesienie ich do innego urzędu celno-skarbowego. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe uznanie, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe uznanie, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 121 § 1, art. 131 w zw. z art. 165a § 1 o.p., poprzez błędne zastosowanie art. 165a § 1 o.p. i błędne niezastosowanie art. 121 § 1 o.p. oraz błędne zastosowanie art. 131 o.p. Naruszenie przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe uznanie, że zaszły przesłanki do oddalenia skargi skarżącej.
Godne uwagi sformułowania
obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wyznaczenia innego dyrektora izby administracji skarbowej do prowadzenia spraw podatkowych zasada zaufania do organów podatkowych nie może stanowić samodzielnej podstawy do żądania działania organu bez podstawy prawnej przepis ten nie może być samodzielną podstawą do skutecznego wniesienia środka zaskarżenia brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku
Skład orzekający
Jacek Brolik
przewodniczący
Jan Rudowski
sprawozdawca
Krzysztof Winiarski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku podstaw prawnych do wyznaczenia innego organu odwoławczego w postępowaniu podatkowym, nawet w sytuacji podnoszenia zarzutów dotyczących braku bezstronności organu. Interpretacja art. 165a § 1 o.p. oraz ograniczeń stosowania zasady zaufania i KPE."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku regulacji prawnej umożliwiającej wyznaczenie innego organu odwoławczego. Nie dotyczy sytuacji, gdy takie regulacje istnieją.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady postępowania podatkowego - zaufania do organów, ale rozstrzygnięcie opiera się na braku regulacji prawnej, co czyni je mniej przełomowym dla szerszej publiczności.
“Czy brak zaufania do urzędu skarbowego pozwala na wybór "lepszego" organu? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 1174/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-11-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-09-08 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jacek Brolik /przewodniczący/ Jan Rudowski /sprawozdawca/ Krzysztof Winiarski Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane III SA/Wa 2634/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-04-09 Skarżony organ Szef Krajowej Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 2383 art. 121 § 1, art. 131, art. 165a § 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant starszy asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. [....] z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Wa 2634/24 w sprawie ze skargi F. [...] z siedzibą w W. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 16 września 2024 r. nr DBM4.8011.44.2024.3 w przedmiocie inne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. [...] z siedzibą w W. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 9 kwietnia 2025 r., III SA/Wa 2634/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę F. [...] z siedzibą w W. (dalej: strona, skarżąca) na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 16 września 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o przekazanie spraw innemu organowi skarbowemu. 2. Jak wynika z uzasadnienia, istotę sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy istnieje norma prawna przewidująca wyznaczenie innego dyrektora izby administracji skarbowej do załatwienia spraw strony. Oddalając skargę strony sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 z późn. zm., dalej: o.p.), bowiem obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wyłączenia dyrektora izby administracji skarbowej w postępowaniu podatkowym (pełny tekst uzasadnienia orzeczenia dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: CBOSA). 3. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną żądając jego uchylenia i rozpoznania skargi poprzez uchylenie postanowienia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 16 września 2024 r. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenia prawa materialnego tj. art. 41 ust 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 z późn. zm.) poprzez akceptację stanowisko organu i jego niezastosowanie, w sytuacji gdy jedynym gwarantem bezstronnego i sprawiedliwego postępowania podatkowego w sprawach skarżącej jest przeniesienie ich do innego, wolnego od nacisków politycznych, urzędu celno-skarbowego; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie prawa procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uznanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego (określonego w pkt I), a w konsekwencji nieprawidłowe oddalenie skargi skarżącej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uznanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w niniejszej sprawie doszło do istotnych naruszeń art. 121 § 1 oraz art. 131 w zw. z art. 165a § 1 o.p. poprzez: a) błędne zastosowanie art. 165a §1 o.p. i uznanie, iż postępowanie nie mogło być wszczęte; b) błędne niezastosowanie art. 121 §1 o.p. w sytuacji gdy: – złożony przez stronę wniosek o przeniesienie sprawy do rozpoznania przez inny organ z 20 maja 2024 r. został oparty w całości na art. 121 o.p., – wszczęcie postępowania powinno móc zostać oparte na art. 121 o.p.; zaakceptowanie stanowiska organu o braku takiej możliwości prowadzi do nierozpatrzenia wniosku skarżącej przez pryzmat jednej z kluczowych zasad postępowania podatkowego jaką jest zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie; – w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym skarżąca w sposób wyczerpujący wykazała (zarówno na podstawie dokumentów prywatnych jak i dokumentów urzędowych) szereg nieprawidłowości, nieścisłości oraz nadużyć które występowały w toku postępowań skarbowych prowadzonych przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi i które stanowią ewidentne naruszenie fundamentalnej zasady postępowania podatkowego wyrażonej w art. 121 § 1 o.p., z uwagi m.in. na to że: (1) na przestrzeni okresu, w którym prowadzone były postępowania podatkowe w zaprzyjaźnionych z ówczesną władzą mediach regularnie ukazywały się materiały, w których treści znajdowały się informacje objęte tajemnicą skarbową; (2) postępowania podatkowe prowadzone były przez organy, których wybór nie był uzasadniony standardowymi względami branymi pod uwagę przy dokonywaniu takiego wyboru – tj. siedziba skarżącej czy siedziba biura rachunkowego, które mieściło się w P.; c) błędne zastosowanie art. 131 o.p. w sytuacji gdy: – wniosek złożony przez skarżącą w całości oparty został na podstawie art. 121 §1 o.p., nie zaś na art. 131 o.p.; – wykładnia systemowa art. 131 w zw. z art. 121 §1 o.p. nie wyklucza możliwości pozytywnego rozpatrzenia Wniosku Skarżącej: 3) art. 151 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uznanie, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do oddalenia skargi skarżącej, podczas gdy zarzuty skargi są w pełni uzasadnione gdyż rozstrzygnięcie organu podatkowego zostało wydane z naruszeniem przepisów wskazanych powyżej. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu. 4.1. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Nie ujawniono także podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). 4.2. W skardze kasacyjnej strony zostały sformułowane zarzuty procesowe, których celem było podważenie wyrażonej w zaskarżonym wyroku oceny o braku podstaw do uwzględnienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a skargi na zaskarżone postanowienie organu o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przekazania na jej wniosek do rozpoznania odwołania przez inny niż właściwy w sprawie organ odwoławczy. W tym zakresie za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania podatkowego (art. 121 § 1, art. 131 oraz art. 165a § 1 o.p.) w stopniu, który decydował o wyniku sprawy. Wbrew podnoszonym zarzutom za prawidłową należało uznać ocenę sądu pierwszej instancji wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że w sprawie istniały podstawy do wydania przez organ na podstawie art. 165a § 1 o.p. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wobec treści przytoczonych zarzutów również na tym etapie postępowania sądowego istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ odmawiając wszczęcia postępowania zasadnie zastosował w sprawie przepis art. 165a § 1 o.p. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak trafnie to wyjaśniono w zaskarżonym wyroku, skoro obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wyznaczenia innego organu odwoławczego (dyrektora izby administracji skarbowej) do prowadzenia spraw podatkowych, to tym bardziej niezasadna jest analiza przesłanek wyłączenia organu. Z tej przyczyny wniosek skarżącej nie mógł wszcząć postępowania w sprawie wyznaczenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie jako podatkowego organu odwoławczego. 4.3. Samoistnej podstawy do tego rodzaju rozstrzygnięcia nie mógł w szczególności stanowić wskazywany przez stronę art. 121 § 1 o.p. Przepis art. 121 § 1 o.p. określa zasadę ogólną postępowania podatkowego - zasadę zaufania do organów podatkowych. Jako najczęściej wskazywane postulaty wynikające z tej zasady należy wymienić: obowiązek działania organu w sposób niebudzący wątpliwości co do bezstronności organu, działanie w sposób sprawiedliwy, obowiązek działania organu w sposób staranny i merytorycznie poprawny, równe traktowanie interesów Państwa i obywateli, stosowanie jednakowych kryteriów przy ocenie prawnej takich samych stanów faktycznych, prowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzeń, obowiązek uwzględniania wniosków strony zmierzających do wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości faktycznych. Tak ukształtowana treść omawianej zasady wymaga, ażeby przy każdej próbie zarzucenia organowi jej naruszenia strona wykazała, na czym konkretnie opiera swoje przekonanie o wystąpieniu w jej sprawie naruszenia zasady zaufania. Jeżeli strona podnosi naruszenie tej zasady w związku z uchybieniami, które stanowią też naruszenie innych szczegółowych przepisów postępowania podatkowego, to powinna wskazać te uchybienia. Podkreślić należało, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do "żądania strony aby jego odwołanie rozpoznał inny, wskazywany przez nią organ odwoławczy". Zarzut naruszenia art. 121 § 1 o.p. powinien być powiązany ze wskazaniem przepisu, którego wykładnia bądź zastosowanie miałoby prowadzić do rezultatu polegającego na naruszeniu zasady zaufania. Wbrew twierdzeniom strony prowadzenie postępowania zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz prawidłowe stosowanie przepisów prawa materialnego jest działaniem zgodnym z zasadą pogłębiania zaufania do organów podatkowych. Aby zatem skutecznie podnieść zarzut naruszenia art. 121 § 1 o.p. należy wskazać przepisy, których naruszenia dopuścił się organ podatkowy w toku prowadzonego postępowania podatkowego. 4.4. Należało przypomnieć, czego strona skarżąca stara się nie dostrzegać, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 120 o.p. organy podatkowe są obowiązane działać na podstawie przepisów prawa. Jak zasadnie wskazał sąd pierwszej instancji, w płaszczyźnie stosowania prawa realizacja tej zasady implikuje konieczność przejęcia przez władzę publiczną pełnej odpowiedzialności za dokonywaną wykładnię przepisów prawnych oraz ich zastosowanie w konkretnej sprawie. Zasada ta znajduje swoje rozwinięcie w konkretnych normach zawartych w Ordynacji podatkowej. W odniesieniu do formułowanego przez stronę żądania tymi regulacjami były przepisy art. 131 i art. 131a o.p. To na ich podstawie w toku postępowania może dojść do wyłączenia organu podatkowego od załatwienia konkretnych spraw dotyczących zobowiązań podatkowych lub innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego. Dopiero wobec istnienia przesłanek wymienionych w tych przepisach na podstawie art. 131b tej ustawy wyznaczany jest inny organ podatkowy. Jak trafnie to wyjaśniono w zaskarżonym wyroku niezależnie od merytorycznych podstaw wniosku skarżącej należy podkreślić, że wskazane przepisy nie przewidują możliwości wyłączenia dyrektora izby administracji skarbowej w postępowaniu podatkowym. Przepisy art.130-132a o.p. stanowią o przesłankach wyłączenia pracownika organu oraz wyłączenia organu podatkowego, lecz nie przewidują możliwości wyłączenia dyrektora izby administracji skarbowej, a jedynie organów podatkowych pierwszej instancji – naczelnika urzędu skarbowego i naczelnika urzędu celno-skarbowego. W tej sytuacji, jak to trafnie uznał organ i ocenę tę zaakceptował sąd pierwszej instancji, skoro obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wyznaczenia innego dyrektora izby administracji skarbowej do prowadzenia spraw podatkowych, to tym bardziej niezasadna jest analiza przesłanek wyłączenia tego organu od rozpoznania konkretnej sprawy. Z tej przyczyny wniosek skarżącej nie mógł wszcząć postępowania w sprawie wyznaczenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie jako organu podatkowego. Przeciwnie, wszczęcie tego rodzaju postępowania należało uznać za działania bez podstawy prawnej i narażające wprost organy podatkowe za działania sprzeczne z zasadą praworządności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP i potwierdzoną w powołanym art. 120 o.p. W szczególności, wobec jednoznacznych regulacji zawartych w art. 130 – 132 o.p., samodzielnej podstawy do oceny żądania strony nie stwarzał art. 121 § 1 o.p. Oczekiwanego przez stronę działania organu podatkowego bez podstawy prawnej oraz wbrew jednoznacznym regulacjom procesowym zawierającym podstawy do wyłączenia organu podatkowego nie można zakwalifikować jako realizacji zasady pogłębienia zaufania do organów podatkowych. Spełnienie żądania strony (i to niezależnie od motywów leżących u jego podstaw w rozpoznawanej sprawie) w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadziłoby do stwierdzenia działania organu podatkowego bez podstawy prawnej ze wszystkimi konsekwencjami z tym związanymi. Ponownie podkreślić należało, że przepis art. 131 o.p. stanowi wyłączną podstawę wyłączenia organu podatkowego. Zawarty w nim katalog wyłączeń ma charakter zamknięty, a zaistnienie określonych w nim przesłanek powoduje wyłączenie z mocy prawa naczelnika urzędu skarbowego (albo, w związku z art. 131a o.p., naczelnika urzędu celno-skarbowego). Z tych też względów, wobec jednoznacznego brzmienia art. 131 § 1 o.p. przyjęcie jakiejkolwiek wykładni rozszerzającej w tym zakresie, a zwłaszcza wykładni systemowej, mogłoby oznaczać działanie organu bez podstawy prawnej oraz stałoby w sprzeczności z zakazem domniemywania kompetencji w prawie publicznym. 4.5. W zaskarżonym wyroku również trafnie rozważono procesowe podstawy do załatwienia żądania zgłoszonego przez stronę. W świetle art. 169 § 1 o.p. i zasad ogólnych przewidzianych w art. 120-129 o.p., wobec organu podatkowego wynikają określone obowiązki, stanowiące też symetrycznie źródła prawa dla strony postępowania. Niewątpliwie w zgodzie z tymi zasadami pozostaje rozeznanie przez organ sytuacji prawnej wnoszącego podanie, które powinno nastąpić niezwłocznie po stwierdzeniu wątpliwości co do treści podania. Działanie to nabiera szczególnego znaczenia w tych sprawach, w których podstawę prawną zgłoszonego żądania mogą stanowić różne przepisy prawa, których zastosowanie wymaga uprzedniego złożenia wniosku spełniającego inne wymagania np. złożenia zabezpieczenia, albo też wobec wątpliwości co do zakwalifikowania podania. W tego bowiem rodzaju sprawach, uprzednie rozeznanie sytuacji prawnej wnoszącego podanie umożliwiłoby organowi skierowanie wezwania do uzupełnienia braków podania adekwatnego do sytuacji prawnej wnoszącego, chociażby poprzez wyjaśnienie przez skarżących czego się domagają i na podstawie jakiego przepisu, a więc w istocie zmierzałoby do szybkiego i prostego załatwienia sprawy (art. 122, art. 125 o.p.). Realizacji obowiązków organów wynikających z zasad ogólnych służy także zawarcie w wezwaniu do uzupełnienia braków podania informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (art. 121 § 2 o.p). Z treści powołanego przez organ i stanowiącego podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia art. 165a § 1 o.p. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Samo bowiem złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ podatkowy przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność. Jak trafnie to zinterpretował sąd pierwszej instancji zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Chodzi w nim zatem o przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania, gdy stoi temu na przeszkodzie przepis prawa, który uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przepis ten stanowi wyłącznie podstawę do oceny formalnej, a nie rozstrzygania kwestii merytorycznych - materialnoprawnych. Wobec braku podstaw w obowiązujących przepisach do wyłączenia organu odwoławczego tego rodzaju sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie usprawiedliwiając tym samym oparcie zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęci postępowania w sprawie żądania strony na podstawie art. 165a § 1 o.p. 4.6. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej za trafną należało uznać ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że niektóre prawa zamieszczone w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej mają charakter "głównych zasad interpretacyjnych", np. prawo do wolności i bezpieczeństwa (art. 6) dla rozdziału II czy równość wobec prawa (art. 20) dla rozdziału III, do innych zaś odwołuje się "powszechna wartość", jaką jest solidarność (preambuła do Karty) (por. F. Jasiński Karta Praw Podstawowych UE. Opublikowane ABC, 2003, źródło LEX poz. 36161). Tym samym należy podkreślić, że zasada prawa do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie wynikająca z przepisu art. 41 ust. 1 znajdującym się w tytule V Karty Praw Podstawowych jest wskazówką interpretacyjną, w świetle której należy dokonywać oceny działań organów. Zasada dobrej administracji obejmuje w szczególności obowiązek starannego i bezstronnego rozpoznania przez właściwą instytucję wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy. Wymóg bezstronności obejmuje z jednej strony subiektywną bezstronność, rozumianą w ten sposób, że żaden pracownik danej instytucji zajmującej się tą sprawą nie może w jakikolwiek sposób okazywać stronniczości lub osobistych uprzedzeń, a z drugiej strony obiektywną bezstronność, rozumianą w ten sposób, że po stronie instytucji muszą istnieć dostateczne gwarancje, by wykluczyć w tym względzie wszelkie uzasadnione wątpliwości. Domniemanie subiektywnej bezstronności istnieje do momentu przedstawienia dowodu przeciwnego. Przepis ten nie może być jednak samodzielną podstawą do skutecznego wniesienia środka zaskarżenia. Przedmiotem sporu jest prawidłowość podjętego przez organ podatkowy formalnego rozstrzygnięcia w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku strony w sprawie wyznaczenia innego organu odwoławczego. Jak to już wyjaśniono powyżej, odwołanie się do tej zasady nie może prowadzić do działania organu administracji bez podstawy prawnej. Ponadto w zaskarżonym wyroku trafnie wskazując na argumentację strony wyjaśniono, że zarzut naruszenia powyższego przepisu nie odnosi się do postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej, lecz do postępowania wymiarowego nie będącego przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. 4.7. W związku z przedstawioną oceną Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za usprawiedliwione zarzutów naruszenia w zaskarżonym wyroku przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.p.s. w związku z art. 121 § 1, art. 131 oraz art. 165a § 1o.p. Ocena ta skutkuje również uznaniem pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jako pozbawionych usprawiedliwionych podstaw. Skoro sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zastosowania przez organ przepisów postępowania w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, to istniały podstawy uzasadniające oddalenia skargi strony na podstawie art. 151 p.p.s.a. 4.8. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Krzysztof Winiarski Jacek Brolik Jan Rudowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI