III FSK 117/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-24
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaosoba trzeciazaległości podatkoweprawo upadłościoweniewypłacalnośćczłonek zarząduVATOrdynacja podatkowaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że odpowiedzialność członka zarządu za zaległości spółki powstaje dopiero przy co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązaniach, a odsetki nie są samodzielnym zobowiązaniem.

Sąd Najwyższy Administracyjny rozpatrzył skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA, który uchylił decyzję o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. Sąd I instancji uznał, że organ przedwcześnie stwierdził spełnienie przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ spółka miała tylko jedno wymagalne zobowiązanie (VAT za IV kwartał 2015 r.), a odsetki nie są samodzielnym zobowiązaniem. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że do powstania odpowiedzialności członka zarządu wymagane jest istnienie co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub przekroczenie wartości zobowiązań nad wartością majątku.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ podatkowy przedwcześnie stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ do stwierdzenia niewypłacalności dłużnika, a tym samym obowiązku zgłoszenia wniosku o upadłość, konieczne jest istnienie co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub przekroczenie wartości zobowiązań nad wartością majątku. Sąd I instancji podkreślił, że odsetki od zaległości podatkowej nie stanowią samodzielnego, oderwanego od zaległości głównej, wymagalnego zobowiązania. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 11 ust. 1 i 1a Prawa upadłościowego, dłużnik jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co domniemywa się, gdy opóźnienie przekracza trzy miesiące, lub gdy zobowiązania przekraczają wartość majątku. Jednakże, dla stwierdzenia niewypłacalności wystarczające jest ziszczenie się tylko jednej z tych przesłanek. NSA zaznaczył, że obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość (art. 21 P.u.) powstaje, gdy wystąpi podstawa do ogłoszenia upadłości. Sąd uznał, że brak uregulowania jednej wpłaty podatku VAT nie wypełnia jeszcze przesłanki 'niewykonywania wymagalnych zobowiązań' w rozumieniu art. 11 ust. 1 P.u., gdyż brak ten musi mieć charakter trwały i powtarzalny, a przepis mówi o 'niewykonywaniu' i 'zobowiązaniach' w liczbie mnogiej. Sąd potwierdził, że odsetki za zwłokę nie są samodzielnym zobowiązaniem. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając ją za niezasadną, i utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dla stwierdzenia niewypłacalności i obowiązku zgłoszenia wniosku o upadłość przez członka zarządu, konieczne jest istnienie co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub przekroczenie wartości zobowiązań nad wartością majątku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego, mówiący o 'niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań' (liczba mnoga), a także wykładnia językowa i celowościowa, wskazują na konieczność istnienia co najmniej dwóch zobowiązań, aby mówić o stanie niewypłacalności. Pojedynczy brak płatności nie jest wystarczający.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

O.p. art. 116 § § 1 pkt 1 lit. a) i b)

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 116 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

P.u. art. 11 § ust. 1-2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 11 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 11 § ust. 1a

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 11 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 21 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 21 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 10

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 176 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dla stwierdzenia niewypłacalności i obowiązku zgłoszenia wniosku o upadłość przez członka zarządu wymagane jest istnienie co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Odsetki za zwłokę od zaległości podatkowej nie stanowią samodzielnego zobowiązania pieniężnego.

Odrzucone argumenty

Wystarczy istnienie jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego do powstania obowiązku zgłoszenia wniosku o upadłość. Odsetki za zwłokę stanowią drugie wymagalne zobowiązanie pieniężne obok zaległości podatkowej. Uzasadnienie wyroku WSA narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej.

Godne uwagi sformułowania

brak uregulowania jednej wpłaty nie wypełnia jeszcze przesłanki "niewykonywania wymagalnych zobowiązań" brak ten musi charakteryzować się pewną powtarzalnością, trwałością, a nie polegać na jednostkowym braku takiej wpłaty w dalszym ciągu o stanie niewypłacalności można mówić w sytuacji istnienia co najmniej dwóch nieuregulowanych zobowiązań odsetki za zwłokę stanowią oczywistą konsekwencję powstania zaległości podatkowej. Nie mają samodzielnego charakteru, pozostając w zależności od należności głównej

Skład orzekający

Krzysztof Przasnyski

sprawozdawca

Paweł Borszowski

członek

Stanisław Bogucki

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że dla odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki kluczowe jest istnienie co najmniej dwóch wymagalnych zobowiązań, a odsetki nie są samodzielnym zobowiązaniem."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów Prawa upadłościowego w kontekście odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności członków zarządu za długi spółki, co jest częstym problemem w praktyce gospodarczej. Interpretacja pojęcia 'niewypłacalności' i 'wymagalnych zobowiązań' ma istotne znaczenie praktyczne.

Czy jeden niezapłacony rachunek może pogrążyć członka zarządu? NSA wyjaśnia, kiedy grozi odpowiedzialność za długi firmy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 117/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
III SA/Wa 227/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-09-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b)
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 227/23 w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2022 r., nr 1401-IEW4.4123.26.2022.26/AK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 227/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi B.C. (dalej: "Skarżąca"), uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r. oraz zasądził od organu na rzecz Skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec przedwczesnego stwierdzenia przez organ, że w sprawie nie została spełniona przesłanka egzoneracyjna, sformułowana w art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p."). Aby ocenić jej spełnienie, należy bowiem rozważyć, czy rzeczywiście – jak chcą organy podatkowe – w czasie sprawowania przez Skarżącą funkcji członka zarządu zaszły przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki.
Dla stwierdzenia niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenie się tylko jednej z dwóch enumeratywnie wymienionych w art. 11 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 233 ze zm., dalej: "P.u.") w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. tj. zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań lub przekroczenie przez zobowiązania wartości majątku.
Organy podatkowe upatrywały przesłanki upadłościowej w niewykonaniu przez Spółkę zobowiązania podatkowego w VAT za IV kwartał 2015 r. (art. 11 ust. 1-1a P.u.). Zdaniem WSA w Warszawie, należy jednak zwrócić uwagę, że w powołanych przepisach mowa o "wymagalnych zobowiązaniach pieniężnych" (w liczbie mnogiej). Tymczasem organy podatkowe zidentyfikowały tylko jedno wymagalne zobowiązanie pieniężne, które powstało w okresie pełnienia funkcji przez Skarżącą, tj. właśnie zobowiązanie z tytułu VAT za IV kwartał 2015 r. (termin płatności zobowiązania za II kwartał 2016 r., określanego tą samą decyzją wymiarową, przypadał już po wygaśnięciu kadencji Skarżącej).
W ocenie Sądu I instancji, niewątpliwe takim drugim wymagalnym zobowiązaniem nie są natomiast odsetki od wspomnianej zaległości za IV kwartał 2015 r., co próbował wywodzić pełnomocnik organu odwoławczego na rozprawie. Odsetki te mają akcesoryjny charakter. Warunkiem ich powstania jest uprzednie istnienie zobowiązania głównego. Tym samym, odsetki nie są samodzielnym, oderwanym od zaległości podatkowej, świadczeniem. Wygaśnięcie zaległości w całości lub w części przesądza o wygaśnięciu odsetek za zwłokę (w całości lub w części). Nie sposób więc wywodzić, że odsetki te stanowią kolejne wymagalne zobowiązanie, o którym mowa w art. 11 ust. 1 i 1a P.u..
Reasumując, WSA w Warszawie podzielił stanowisko organów podatkowych, że obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości może aktualizować już spełnienie przesłanki z art. 11 ust. 1-1a P.u. (bez konieczności badania przesłanki z art. 11 ust. 2 tej ustawy); zaaprobował też stanowisko, że wymagalne zobowiązania podatkowe mogą być stwierdzone (określone) decyzją wymiarową wydaną po utracie przez członka zarządu tego statusu (po jego odwołaniu lub rezygnacji) oraz że wystarczy, by były to zobowiązania wobec jednego wierzyciela (w szczególności, Skarbu Państwa). Jednocześnie wskazał, że takie wymagalne a niezrealizowane zobowiązania podatkowe muszą być co najmniej dwa. Ten pogląd jest oparty na brzmieniu art. 11 ust. 1 P.u. oraz przekonaniu, że nie jest słuszne nieograniczone rozszerzanie zakresu odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości podatkowe w drodze wykładni.
W konsekwencji, organy podatkowe nie wykazały skutecznie spełnienia ani przesłanki upadłościowej z art. 11 ust. 1-1a P.u. ani z art. 11 ust. 2 tej ustawy. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 116 § 1 O.p. oraz art. 122 i art. 187 § 1 O.p., przez bezpodstawne (w obecnym stanie sprawy) przypisanie Skarżącej odpowiedzialności solidarnej za zaległość podatkową Spółki - mimo niewykazania, że w okresie pełnienia przez nią funkcji członka zarządu zachodziły warunki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki, czego Skarżąca nie uczyniła.
We wskazaniach co dalszego postępowania podkreślono, że organ odwoławczy orzeknie o odpowiedzialności Skarżącej za zaległości podatkowe Spółki tylko jeżeli wykaże, że w okresie sprawowania przez Skarżącą funkcji w zarządzie zaszły przesłanki wniesienia o ogłoszenie upadłości tej Spółki; albo wykaże istnienie dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych, których Spółka ta nie wykonała, albo wykaże, że wartość jej zobowiązań trwale przekraczała wartość jej majątku.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Zaskarżonemu w całości wyrokowi zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.".), naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p. w zw. z art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 i 2 P.u. przez błędną wykładnię skutkującą brakiem zastosowania w sprawie dyspozycji art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p., na skutek błędnego uznania, że prawny obowiązek członka zarządu dłużnika sformułowania wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje wyłącznie w sytuacji występowania co najmniej dwóch wymagalnych niespłaconych należności pieniężnych a przez to ocena organów podatkowych co do braku spełnienia przesłanek egzoneracyjnych, była przedwczesna, podczas gdy prawidłowa wykładnia art.11 ust. 1 i 2 P.u. powinna skutkować uznaniem, że nawet w przypadku występowania jednego zobowiązania pieniężnego, dłużnik ma obowiązek wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a ocena przesłanki tzw. wielości zobowiązań, należy do sądu upadłościowego a nie do dłużnika;
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, co przejawia się w braku zastosowania którejkolwiek z norm wynikowych, określonych w art.145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., uniemożliwiając odtworzenie toku rozumowania Sądu oraz czyniąc jednocześnie niemożliwym dokonanie kompleksowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia i pełne odniesienie się skarżącego kasacyjnie do wszystkich jego elementów. Uchybienie powyższe powoduje, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli kasacyjnej, co samoistnie przesądza o konieczności jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
2) art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, mimo uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 116 § 1 oraz art. 122 i art. 187 § 1 O.p., na skutek bezpodstawnego przypisania Skarżącej odpowiedzialności solidarnej za zaległość podatkową Spółki - mimo niewykazania, że w okresie pełnienia przez nią funkcji członka zarządu zachodziły warunki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki, czego Skarżąca nie uczyniła. Tymczasem przyjęcie przez Sąd za podstawę orzekania prawidłowego stanu sprawy, ustalonego z uwzględnieniem dyrektywy wynikającej z art. 133 § 1 p.p.s.a. na podstawie zgromadzonych akt sprawy, powinno doprowadzić Sąd do konkluzji, iż nawet przyjęcie teorii tzw. wielości zobowiązań, w oparciu o art. 11 ust. 1 P.u., z uwagi na istnienie odsetek za zwłokę jako drugiego (obok zaległości podatkowej) zobowiązania o charakterze pieniężnym, dawało podstawę do uznania, że w sprawie wystąpiły przesłanki obligujące Skarżącą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki a zaniechanie dokonania tej czynności, pozwalało na uznanie, że Skarżąca nie wykazała, iż zachodzą przesłanki egzoneracyjne o jakich mowa w art.116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p..
Formułując powyższe zarzuty pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie oraz zasądzenie na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik organu, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Skarżąca nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a złożona skarga kasacyjna jest niezasadna.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą dwóch kwestii wynikających z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z którymi nie zgadza się Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Po pierwsze organ kwestionuje ocenę Sądu I instancji w zakresie w jakim Sąd ten uznał, że podstawą ustalenia czasu właściwego dla zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest brak wykonania co najmniej dwóch zobowiązań. Zdaniem organu wystarczające jest nawet niewykonanie jednego z zobowiązań.
W tym obszarze pozostaje także zarzut sprowadzający się do twierdzenia, że nawet przyjęcie teorii tzw. wielości zobowiązań, w oparciu o art. 11 ust. 1 P.u., z uwagi na istnienie odsetek za zwłokę jako drugiego (obok zaległości podatkowej) zobowiązania o charakterze pieniężnym, dawało podstawę do uznania, że w sprawie wystąpiły przesłanki obligujące Skarżącą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, a zaniechanie dokonania tej czynności, pozwalało na uznanie, że Skarżąca nie wykazała, iż zachodzą przesłanki egzoneracyjne o jakich mowa w art.116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to nie zasługuje na aprobatę.
Z punktu widzenia analizowanej przesłanki egzoneracyjnej kluczowe jest pojęcie "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Na gruncie prawa podatkowego brak regulacji w tym zakresie. Zasadne jest zatem odwołanie się do norm prawa upadłościowego.
Stosownie do art. 10 P.u. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei art. 11 ust. 1 P.u. stanowi, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 1a P.u. domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W myśl art. 11 ust. 2 P.u. dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Powyższe przepisy wskazują na to, że dla stwierdzenia niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenie się tylko jednej z dwóch enumeratywnie wymienionych w nich podstaw, tj. zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań lub gdy zobowiązania przekroczą wartość majątku.
Jak stanowi natomiast przepis art. 21 ust. 1 P.u., dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 P.u.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się z poglądem, że podstawę do złożenia wniosku o upadłość stanowiło samo nieuiszczenie przez Spółkę jednej wpłaty z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r., a tym samym, że tylko na tej podstawie można było przyjąć, że czas właściwy na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości upływał z dniem 25 maja 2016 r., jak przyjęto w zaskarżonej decyzji.
Rację ma Sąd pierwszej instancji, że brak uregulowania jednej wpłaty nie wypełnia jeszcze przesłanki "niewykonywania wymagalnych zobowiązań" z art. 11 ust. 1 P.u. Ten brak wpłat musi charakteryzować się pewną powtarzalnością, trwałością, a nie polegać na jednostkowym braku takiej wpłaty. Sam przepis art. 11 ust. 1 P.u. stanowi o niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań (liczba mnoga), a nie - zobowiązania. Oczywiście, zgodnie z dominującą linią orzeczniczą, którą Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, przesłanka z art. 11 ust. 1 P.u. spełniona jest również wówczas, gdy niewykonywane są zobowiązania tylko wobec jednego wierzyciela, niemniej jednak w dalszym ciągu o stanie niewypłacalności można mówić w sytuacji istnienia co najmniej dwóch nieuregulowanych zobowiązań.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 3363/21, stwierdził, że brak uregulowania jednej wpłaty (...), a takie stanowisko wynika z zaskarżonej decyzji, nie wypełnia jeszcze przesłanki "niewykonywania wymagalnych zobowiązań" z art. 11 ust. 1 P.u.. Wprawdzie dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich, to jednak w doktrynie jak i judykaturze przyjmuje się, że stan niewypłacalności powstaje, z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową drugiego z kolei zobowiązania (Prawo upadłościowe i naprawcze - Komentarz, P. Zimmerman, Warszawa 2007). Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa, jak i wykładnia celowościowa art. 11 ust. 1 P.u., wskazujące na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały, powtarzalny. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania". Dlatego powszechnie przyjmuje się, że czasem właściwym nie jest z pewnością chwila, gdy pierwszy dług nie został zapłacony z jakichkolwiek powodów.
Z powyższych względów zarzut sformułowany w punkcie I. 1) petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie.
Rację ma również Sąd I instancji, wskazując, że drugim wymagalnym zobowiązaniem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 i 1a P.u. nie są odsetki od wspomnianej zaległości spółki w podatku VAT za IV kwartał 2015 r., co próbował wywodzić pełnomocnik organu odwoławczego na rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku. Należy mieć bowiem na względzie fakt, że odsetki za zwłokę stanowią oczywistą konsekwencję powstania zaległości podatkowej. Nie mają samodzielnego charakteru, pozostając w zależności od należności głównej, którą stanowi zaległość podatkowa (por. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., sygn. akt I FSK 1389/16). Odsetki za zwłokę nie są zatem samodzielnym, oderwanym od zaległości podatkowej, świadczeniem. Pełnią w stosunku do niej rolę akcesoryjną (uboczną).
Nie jest zasadny sformułowany w punktach II. 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada bowiem wymaganiom stawianym przez ten przepis. W szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wypowiedź co do istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł nadto stanowisko co do oceny stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną. Zasadność merytorycznego stanowiska Sądu pierwszej instancji nie może być zaś skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może więc sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji.
Natomiast orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 p.p.s.a. oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ podatkowy w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. może zatem stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W skardze kasacyjnej nie wykazano sprzeczności przyjętego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego z aktami sprawy przedstawionymi przez organ podatkowy. W konsekwencji nie podważono skutecznie stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku o przedwczesności przypisania Skarżącej odpowiedzialności solidarnej za zaległość podatkową Spółki, wobec przyjęcia stanowiska, że członek zarządu ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości wówczas, gdy zalega z zapłatą co najmniej dwóch zobowiązań.
Prawidłowo zatem we wskazaniach co do dalszego postępowania WSA w Warszawie zwrócił uwagę na możliwość orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej za zaległości podatkowe Spółki, jeżeli organ podatkowy wykaże, że w okresie sprawowania przez Skarżącą funkcji w zarządzie zaszły przesłanki wniesienia o ogłoszenie upadłości tej Spółki; albo wykaże istnienie dwóch wymagalnych zobowiązań pieniężnych, których Spółka ta nie wykonała, albo wykaże, że wartość jej zobowiązań trwale przekraczała wartość jej majątku.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
s. Paweł Borszowski s. Stanisław Bogucki s. Krzysztof Przasnyski (spr.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI