III FSK 1159/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-12-19
NSApodatkoweŚredniansa
zabezpieczenieegzekucja administracyjnazobowiązania podatkoweskarga kasacyjnaVATodsetki za zwłokępostępowanie podatkoweNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki R. sp. z o.o. dotyczącą zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, uznając zasadność działań organów podatkowych.

Spółka R. sp. z o.o. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, kwestionując brak uzasadnionych obaw organów co do utrudnienia egzekucji oraz zawyżenie kwoty zabezpieczenia poprzez błędne naliczenie odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał zarzuty za niezasadne, podkreślając, że zabezpieczenie może dotyczyć nieostatecznej decyzji podatkowej i że ocena przyczyn przedłużenia postępowania podatkowego wymaga postępowania dowodowego, które nie jest prowadzone na etapie wydawania zarządzenia zabezpieczenia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych. Spółka zarzucała Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym brak wskazania obiektywnych okoliczności uzasadniających obawy o utrudnienie egzekucji oraz zawyżenie kwoty zabezpieczenia przez błędne naliczenie odsetek za zwłokę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne. Sąd podkreślił, że zabezpieczenie może być zastosowane do nieostatecznej decyzji podatkowej, a istnienie decyzji nieostatecznej uprawnia organ do podjęcia działań zabezpieczających w celu przeciwdziałania utrudnieniu egzekucji. NSA stwierdził, że zarzuty dotyczące braku obiektywnych okoliczności uzasadniających zabezpieczenie są niezasadne, biorąc pod uwagę ustalenia dotyczące udziału spółki w fikcyjnych transakcjach VAT. Odnosząc się do kwestii odsetek, sąd wskazał, że ocena, czy przedłużenie postępowania podatkowego nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu, wymaga postępowania dowodowego, które nie jest prowadzone na etapie wydawania zarządzenia zabezpieczenia. W związku z tym, NSA uznał, że spółka skutecznie nie zakwestionowała dopuszczalności i zasadności zabezpieczenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zabezpieczenie może dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej i niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji, ponieważ celem zabezpieczenia jest zapewnienie skuteczności przyszłej egzekucji, a nie wykonanie obowiązku.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że postępowanie zabezpieczające dotyczy obowiązku jeszcze niewykonalnego i że istnienie nieostatecznej decyzji podatkowej uprawnia organ do wystawienia zarządzenia zabezpieczenia w celu przeciwdziałania utrudnieniu egzekucji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 183

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 156 § § 1 pkt 5

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 1 i pkt 6 lit. c

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 154 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 2 lit. c

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

o.p. art. 54 § § 1 pkt 7 i § 2

Ustawa Ordynacja podatkowa

o.p. art. 166b

Ustawa Ordynacja podatkowa

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 154 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 i art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 6 lit. c) u.p.e.a. poprzez wadliwie wykonaną przez Sąd I instancji funkcję kontrolną, wadliwą ocenę okoliczności sprawy i zebranego materiału dowodowego i oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora z 26 stycznia 2023 r., pomimo dokonania przez organy podatkowe bezpodstawnych i wadliwych czynności zabezpieczających. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. w związku z art. 166b i w związku z art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 o.p. poprzez oddalenie skargi przez WSA w Lublinie, zaaprobowanie jako prawidłowego stanowiska organów podatkowych i niedostrzeżenie, że w wydanym wobec Skarżącej zarządzeniu zabezpieczenia zawyżono kwotę podlegającą egzekucji z uwagi na błędne określenie wysokości odsetek za zwłokę.

Godne uwagi sformułowania

Zabezpieczenie może dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej i niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji. Wydanie zarządzenia zabezpieczenia nie wymaga istnienia ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji podatkowej. Zajęcie zabezpieczające, dokonane przez organ egzekucyjny nie zmierza do wykonania obowiązku, ale jedynie zabezpiecza jego realizację w przyszłości. Ocena, czy rzeczywiście do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel, lub przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu w rozumieniu art. 54 § 2 o.p. musi być dokonana w stanie faktycznym konkretnej sprawy z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p.

Skład orzekający

Anna Juszczyk-Wiśniewska

członek

Jacek Brolik

przewodniczący

Paweł Borszowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zabezpieczenia zobowiązań podatkowych na podstawie nieostatecznych decyzji oraz kwestii naliczania odsetek za zwłokę w przypadku przedłużania postępowania podatkowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z postępowaniem egzekucyjnym w administracji oraz przepisami Ordynacji podatkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu podatkowym i egzekucyjnym, które są istotne dla prawników i doradców podatkowych, ale niekoniecznie dla szerokiej publiczności.

Zabezpieczenie podatkowe na nieostatecznej decyzji – czy to legalne?

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 1159/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Jacek Brolik /przewodniczący/
Paweł Borszowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Sygn. powiązane
I SA/Lu 208/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-05-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 156 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 208/23 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 26 stycznia 2023 r. nr 0601-IEW.712.13.2022.9 w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 31 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 208/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: "Dyrektor" lub "organ II instancji") z 26 stycznia 2023 r. w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 154 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 i art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a.") poprzez wadliwie wykonaną przez Sąd I instancji funkcję kontrolną, wadliwą ocenę okoliczności sprawy i zebranego w sprawie materiału dowodowego i oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora z 26 stycznia 2023 r., pomimo dokonania przez organy podatkowe bezpodstawnych i wadliwych czynności zabezpieczających, przejawiających się w:
a) braku wskazania obiektywnych i konkretnych okoliczności, które legły u podstaw uznania przez organy podatkowe, że w niniejszej sprawie zachodzą uzasadnione obawy wskazujące na utrudnienie lub udaremnienie przez Skarżącą egzekucji w przyszłości należności wynikających z nieostatecznej jeszcze decyzji w przypadku braku ich zabezpieczenia, przy jednoczesnym pominięciu okoliczności świadczących na rzecz Spółki, tj.:
- uiszczania na bieżąco wszystkich wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych,
- nie wyzbywania się jakichkolwiek składników majątku,
- osiągnięcia w ostatnich latach dochodów znacznie przekraczających ewentualne przyszłe zobowiązania podatkowe,
b) wysnuwaniu negatywnych dla Skarżącej konsekwencji z jej chęci skorzystania z przysługującego jej prawa do złożenia odwołania od decyzji wymiarowej organu podatkowego I instancji;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. w związku z art. 166b i w związku z art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm.; dalej: "o.p.") poprzez oddalenie skargi przez WSA w Lublinie, zaaprobowanie jako prawidłowego stanowiska organów podatkowych i niedostrzeżenie, że w wydanym wobec Skarżącej zarządzeniu zabezpieczenia zawyżono kwotę podlegającą egzekucji z uwagi na błędne określenie wysokości odsetek za zwłokę podlegających egzekucji, tj. niewyłączenie okresu od 18 maja 2020 r. do 13 grudnia 2021 r., tj. okresu od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu podatkowego I instancji w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2016 r., za który to okres w przypadku gdy decyzja nie została doręczona w terminie 3-miesięcy od dnia wszczęcia postępowania podatkowego nie nalicza się odsetek za zwłokę.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie skargi do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie od Dyrektora na rzecz Skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 25 października 2023 r. na podstawie art. 15zzs[4] ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej albo żądania jej oddalenia w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżąca otrzymała 2 listopada 2023 r., natomiast Dyrektor 30 października 2023 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (19 grudnia 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.
W zakreślonym ustawowo terminie Dyrektor nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na jednej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. – naruszeniu przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ).
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 154 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 i art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 6 lit. "c" u.p.e.a.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a – który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Strona nie uzasadniła w czym upatruje naruszenia wskazanego przepisu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może stanowić procesowej podstawy do kwestionowania ustaleń faktycznych w sprawie, czy też ich subsumcji pod określony przepis prawa materialnego.
Strona zarzuca, że Sąd I instancji zaakceptował bezpodstawne i wadliwe czynności zabezpieczające przejawiających się w braku wskazania obiektywnych i konkretnych okoliczności które legły u podstaw uznania przez organy podatkowe, że w niniejszej sprawie zachodzą uzasadnione obawy wskazujące na utrudnienie lub udaremnienie przez Skarżącą egzekucji w przyszłości należności wynikających z nieostatecznej decyzji w przypadku braku zabezpieczenia, przy jednoczesnym pominięciu okoliczności świadczących na rzecz Spółki tj. uiszczanie na bieżąco wszystkich wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych, nie wyzbywanie się jakichkolwiek składników majątku oraz osiąganie w ostatnich latach dochodów znacznie przekraczających ewentualne przyszłe zobowiązanie podatkowe. Jednocześnie Skarżąca wskazała, że Dyrektor wysnuwa negatywne konsekwencje z tego względu, że Spółka chce skorzystać z przysługującego jej prawa do złożenia odwołania od decyzji wymiarowej organu I instancji.
Zgodnie z treścią art. 154 § 1 u.p.e.a. - Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, w szczególności jeżeli stwierdzono:
- brak płynności finansowej zobowiązanego,
- unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnianie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych,
- dokonywanie przez zobowiązanego wyprzedaży majątku,
- niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 o.p., mimo wezwania do jego złożenia albo niewykazanie w złożonym oświadczeniu wszystkich rzeczy lub praw podlegających ujawnieniu.
Z kolei zgodnie z art. 156 § 1 pkt 5 u.p.e.a. – zarządzenie zabezpieczenia zawiera wskazanie okoliczności świadczących o wystąpieniu możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji. Zgodnie z treścią art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 6 lit. c u.p.e.a. – podstawą zarzutu w sprawie egzekucji jest nieistnienie obowiązku oraz brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku czy też rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej.
W niniejszej sprawie podstawą wystawienia zarządzenia zabezpieczenia z dnia 20 grudnia 2021 r. nie stanowiła decyzja o zabezpieczeniu wydawana na podstawie art. 33 o.p., a decyzja nieostateczna dotycząca "wymiaru" w podatku od towarów i usług, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Nieostateczna decyzja określająca zobowiązanie podatkowe, co do której (tak jak w niniejszej sprawie) nie wydano postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, może być podstawą zastosowania zabezpieczenia, o którym mowa w art. 154 u.p.e.a. Wydanie zarządzenia zabezpieczenia nie wymaga istnienia ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji podatkowej. Istnienie decyzji ostatecznej i podlegającej wykonaniu uprawnia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Natomiast zabezpieczenie może dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej i niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji. Wierzyciel miał bowiem prawo w granicach wskazanych unormowań podejmować działania w celu zapewnienia skuteczności przyszłej egzekucji. Prowadzenie postępowania zabezpieczającego było dopuszczalne, bo ze swej istoty dotyczy ono obowiązku jeszcze niewykonalnego, co do którego nie jest dopuszczalne prowadzenie egzekucji.
Istnienie decyzji, która nie stała się ostateczna (w niniejszej sprawie jest bezsporne, że Spółka pozostaje w otwartym terminie do wniesienia odwołania – termin do złożenia odwołania od decyzji 29 listopada 2021 r. nie zaczął biec z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu przez organ odwoławczy) uprawniało wierzyciela do wystawienia na jej podstawie zarządzenia zabezpieczenia oraz wszczęcia i prowadzenia postępowania zabezpieczającego. Skorzystanie przez wierzyciela z tej możliwości nie wynikało z "negatywnych dla podatnika konsekwencji z jego chęci skorzystania z przysługującego mu prawa do złożenia odwołania od decyzji wymiarowej organu podatkowego", ale zostało podjęte w celu przeciwdziałania utrudnieniu egzekucji.
Spółka zarzut z art. 33 § 2 pkt 6 lit. "c" u.p.e.a., tj. braku wymagalności obowiązku z powodu wystąpienia innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku oraz rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej połączyła z "nieostatecznością orzeczenia’’. Jak już wskazano wcześniej regulacja art. 154 § 2 u.p.e.a. potwierdza wprost, że zabezpieczenie może dotyczyć należności wynikającej z nieostatecznej, niewykonalnej decyzji organu podatkowego I instancji, a wydanie zarządzenia zabezpieczenia nie wymaga istnienia ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji podatkowej. Ponownie wskazać należy, że istnienie decyzji, która nie stała się ostateczna uprawniało więc organ do wystawienia na jej podstawie zarządzenia zabezpieczenia oraz wszczęcia i prowadzenia postępowania zabezpieczającego.
Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu zabezpieczającym zarzuty określone w art. 33 u.p.e.a. nie mogą być stosowane wprost, bowiem art. 166b u.p.e.a. stanowi o odpowiednim stosowaniu tego przepisu. Zwrot legislacyjny "stosuje się odpowiednio" oznacza, że wskazane w art. 166b u.p.e.a. przepisy mają zastosowanie, lecz z niezbędnymi modyfikacjami, podyktowanymi specyfiką postępowania zabezpieczającego (por. wyrok NSA z 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 731/16). Przypomnieć ponownie w tym miejscu należy, że zajęcie zabezpieczające, dokonane przez organ egzekucyjny nie zmierza do wykonania obowiązku, ale jedynie zabezpiecza jego realizację w przyszłości.
Dokonując zabezpieczenia organ podatkowy bada zaś, czy zachodzą przesłanki (warunki) jego zastosowania wymienione w art. 154 § 1 u.p.e.a., tzn. czy zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane. W powołanym przepisie zawarto przykładowy, otwarty katalog działań podatnika, który uzasadnia podjęcie działań mających na celu zabezpieczenie wykonania zobowiązania. Wymienione w tym przepisie przesłanki są przykładowe. Z nieostatecznej decyzji wydanej w I instancji 29 listopada 2021 r., wynika, iż Spółka nie działała w dobrej wierze, lecz świadomie uczestniczyła w fikcyjnych transakcjach i odliczała podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez podmioty, które nie były dostawcami towarów wyszczególnionych na fakturach oraz brała czynny udział w łańcuchu podmiotów wystawiających i posługujących się fakturami dotyczącymi fikcyjnego obrotu towarami. W zarządzeniu zabezpieczenia jako okoliczności świadczące o wystąpieniu możliwości utrudniania bądź udaremniania egzekucji – C pkt 6 – wskazał "inne okoliczności", niż przykładowo wymienione w art. 154 § 1 u.p.e.a.
W konfrontacji z ustaleniami dokonanymi w toku postępowania "wymiarowego" twierdzenie Spółki, o braku wskazania obiektywnych i konkretnych okoliczności które legły u podstaw uznania, że w niniejszej sprawie zachodzą uzasadnione obawy wskazujące na utrudnienie lub udaremnienie przez Skarżącą egzekucji w przyszłości - jest niezasadne. Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że skoro Spółka w sposób świadomy naruszyła zasady systemu VAT, narażając tym samym Skarb Państwa na uszczerbek majątkowy o dużej wartości, to wykazana została przesłanka uzasadnionej obawy co do tego, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane, a przyszła egzekucja utrudniona lub udaremniona.
Z tych względów twierdzenie, że od początku prowadzonej działalności (tj. 29 grudnia 2014 r.) Spółka należycie wywiązywała się ze swoich obowiązków, budzi wątpliwości. W okolicznościach sprawy nie ma znaczenia również to, że organ nie wykazał, by Spółka wyzbywała się składników majątku. Tak samo, mając na uwadze ustalenia dotyczące czynnego udziału w łańcuchu podmiotów wystawiających i posługujących się fakturami dotyczącymi fikcyjnego obrotu towarami, podniesiona przez Skarżącą okoliczność osiągania dochodów znacznie przekraczających ewentualne przyszłe zobowiązanie podatkowe również nie stanowi gwarancji wykonania zobowiązania. Pokreślić należy, że w zarządzeniu zabezpieczenia jako okoliczności świadczące o wystąpieniu możliwości utrudniania bądź udaremniania egzekucji – C pkt 6 – organ wskazał "inne okoliczności". W konsekwencji, Spółka skutecznie nie zakwestionowała oceny, że dokonanie zabezpieczenia było dopuszczalne i uzasadnione okolicznościami sprawy.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 33 § 2 pkt 2 lit. "c" u.p.e.a. w związku z art. 166b i w związku z art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 o.p.
Zgodnie z art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy Działu I i art. 168d. Z kolei zgodnie z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu.
Zgodnie z art. 54 § 1 pkt 7 o.p. – odsetek za zwłokę nie nalicza się za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu I instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel lub opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu.
Naruszenia wskazanych przepisów Spółka upatruje w oddaleniu skargi przez WSA w Lublinie, zaaprobowanie jako prawidłowego stanowiska organów podatkowych i niedostrzeżenie, że w wydanym wobec Skarżącej zarządzeniu zabezpieczenia zawyżono kwotę podlegającą egzekucji z uwagi na błędne określenie wysokości odsetek za zwłokę podlegających egzekucji. Autor skargi kasacyjnej formułując zarzut, nie wskazał jednak w jaki sposób Sąd naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 lit. "c" i 166b u.p.e.a.
Odnosząc się do podnoszonych zarzutów w zakresie odsetek, przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że kwestia prawidłowego określenia okresów nienaliczania odsetek za zwłokę, w szczególności z art. 54 § 1 pkt 7 o.p. – jest kwestią merytoryczną, która może być badana w toku zabezpieczenia należności zarządzeniem zabezpieczenia.
Wydając zarządzenie zabezpieczenia nie prowadzi się postępowania dowodowego. Zarządzenie zabezpieczenia nie kończy postępowania w sprawie wymiaru podatku i odsetek za zwłokę.
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że Spółka zarzucając wadliwe określenie wysokości odsetek za zwłokę w zarządzeniu zabezpieczenia, stwierdziła, że są one zawyżone za okres postępowania podatkowego, które było prowadzone przez okres 18 miesięcy, tj. o 15 miesięcy dłużej niż regulują to przepisy Ordynacji podatkowej. Postępowanie podatkowe zostało wszczęte w dniu 18 maja 2020 r., natomiast decyzja organu I instancji doręczona została w dniu 13 grudnia 2021 r.
Przepisy art. 54 § 1 pkt 7 oraz art. 54 § 2 o.p. mają z jednej strony charakter dyscyplinujący organ, zaś z drugiej dają stronie postępowania ochronę przed skutkami prowadzenia postępowania w sposób przewlekły, niezależny od niej. Wpływają również na jej zachowanie, ponieważ jedynie brak przyczynienia się strony do opóźnienia uwalnia ją od ponoszenia ciężarów w postaci zapłaty odsetek za zwłokę za czas trwania postępowania (por. wyrok NSA z 21 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 995/12). Ocena, czy rzeczywiście do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel, lub przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu w rozumieniu art. 54 § 2 o.p. musi być dokonana w stanie faktycznym konkretnej sprawy z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p., a jej wynik powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, stosownie do dyspozycji art. 210 § 1 i 4 tej ustawy (zob. wyroki NSA z 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1539/14 i II FSK 1311/14). Z powyższych regulacji i stanowiska judykatury należy wywieść, że daty wyłączenia naliczania odsetek nie można stosować "automatycznie", a więc zawsze po upływie trzech miesięcy, o których mowa w art. 54 § 1 pkt 7 o.p.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela pogląd wyrażony w przywołanym powyżej wyroku, zgodnie z którym, oceniając, czy przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu w rozumieniu art. 54 § 2 o.p., należy mieć na względzie złożoność sprawy, ilość i rodzaj przeprowadzanych dowodów, a także terminowość i celowość czynności podejmowanych przez organ w toku postępowania, prawidłowe zorganizowanie postępowania, czas niezbędny do dokonania czynności organizacyjnych (np. wezwania świadków czy pozyskania informacji od innych organów). Jeżeli czynności te zajmowały odpowiednią ilość czasu i uzasadnione były z uwagi na zawiłość sprawy i jej etap, oraz z uwagi na konieczność respektowania uprawnień stron postępowania, to uznać należy, że przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu.
Powyższe wymaga natomiast przeprowadzenia postępowania dowodowego nieprowadzonego przy wydaniu zarządzenia zabezpieczenia.
Podkreślić należy, że zarzucając brak uzasadnionych podstaw do naliczania odsetek w czasie toczącego się postępowania Spółka nie wskazała na żadne konkretne czynności, które organ podejmowałby nieprawidłowo lub przy braku ich celowości czy też terminowości. Na czas przeprowadzenia poszczególnych czynności nie składa się tylko dzień wystosowania konkretnego pisma (np. wezwania świadka, zawiadomienia strony, wystąpienia do innego organu), ale również czas potrzebny do zachowania terminów procesowych przewidzianych dla takich czynności, w tym czas niezbędny, do przesłania dokumentów, a także pozyskania stosownych informacji i ich analizy.
Z uwagi na powyższe skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić jako niezasadną.
Anna Juszczyk-Wiśniewska Jacek Brolik Paweł Borszowski (spr.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI