III FSK 114/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Opolu, który uchylił postanowienie Dyrektora IAS dotyczące zarzutów na postępowanie egzekucyjne w przedmiocie odsetek od zaległości podatkowych VAT. WSA uznał za zasadny zarzut zobowiązanego dotyczący wadliwego określenia odsetek w tytule wykonawczym, wskazując, że powinien on uwzględniać okresy nienaliczania odsetek. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że choć sama kwestia sposobu określenia odsetek w tytule wykonawczym wymaga ponownego zbadania, to kluczowym błędem proceduralnym było stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu przez organ nadzoru (Dyrektora IAS) zamiast przez wierzyciela (Naczelnika US), co naruszyło zasadę dwuinstancyjności. NSA podkreślił, że organ nadzoru nie może zastępować wierzyciela w ocenie dopuszczalności zarzutów. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że organ nadzoru nie może zastępować wierzyciela w stwierdzaniu niedopuszczalności zarzutów egzekucyjnych oraz kwestia sposobu określania odsetek w tytule wykonawczym.
Dotyczy specyficznej sytuacji połączenia funkcji wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz roli organu nadzoru w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi zawierać okresy nienaliczania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tytuł wykonawczy nie musi dosłownie zawierać okresów nienaliczania odsetek, ale kwota odsetek do egzekucji powinna te okresy uwzględniać (z urzędu).
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że choć przepisy (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) wymagają określenia wysokości należności pieniężnej i terminu naliczania odsetek, nie nakazują dosłownego wykazywania przerw w ich naliczaniu w samym tytule. Jednakże, organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem) powinien uwzględnić te przerwy przy obliczaniu kwoty odsetek.
Czy organ nadzoru (Dyrektor Izby Administracji Skarbowej) może stwierdzić niedopuszczalność zarzutu egzekucyjnego, który nie został stwierdzony jako niedopuszczalny przez wierzyciela (Naczelnika Urzędu Skarbowego)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nadzoru nie może 'wyręczać' wierzyciela w stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutu. Takie działanie narusza zasadę dwuinstancyjności i właściwość organów.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraźnie odróżnia funkcje wierzyciela, organu egzekucyjnego i organu nadzoru. Organ nadzoru sprawuje kontrolę, ale nie może zastępować wierzyciela w wydawaniu postanowień o niedopuszczalności zarzutu, co pozbawia stronę możliwości weryfikacji stanowiska organu w postępowaniu dwuinstancyjnym.
Czy zarzut braku doręczenia upomnienia jest zasadny, gdy egzekucja dotyczy należności ubocznych (odsetek) powstałych z mocy prawa i określonych w ostatecznej decyzji?
Odpowiedź sądu
Zarzut braku doręczenia upomnienia jest nieuzasadniony w tej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji (WSA) uznał, że odsetki za zwłokę są należnością uboczną, a ich dochodzenie następuje na podstawie tej samej decyzji co należność główna. Przepis o obowiązku doręczenia upomnienia dotyczy należności pieniężnych powstających z mocy prawa, których wysokość została określona w ostatecznym orzeczeniu, co w ocenie WSA odnosi się do należności głównej.
Przepisy (23)
Główne
u.p.e.a. art. 27 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Tytuł wykonawczy powinien zawierać określenie wysokości należności pieniężnej, terminu, od którego nalicza się odsetki, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Kwota odsetek do egzekucji powinna uwzględniać okresy nienaliczania odsetek.
u.p.e.a. art. 34 § § 2 pkt 3 lit. a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Podstawa do wydania przez wierzyciela postanowienia o niedopuszczalności zarzutu, gdy zarzut był przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu lub kwestionuje się wymagalność należności z uwagi na jej wysokość ustaloną w orzeczeniu podlegającym zaskarżeniu.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Podstawa do wniesienia zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku egzekwowanego świadczenia w zakresie odsetek od zaległości podatkowej.
u.p.e.a. art. 1a § pkt 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Definicja organu egzekucyjnego.
u.p.e.a. art. 1a § pkt 13
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Definicja wierzyciela.
u.p.e.a. art. 23 § § 4 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zakres nadzoru sprawowanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
u.p.e.a. art. 33aa § ust. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Obowiązek wierzyciela do zawiadomienia organu egzekucyjnego o okresach, za które nie nalicza się odsetek.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.
k.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może wydać postanowienie, w którym uchyli postanowienie organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA z powodu naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu lub czynności.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny stosuje środki określone w ustawie w celu usunięcia naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Miarkowanie kosztów postępowania.
O.p. art. 53 § § 1-4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Naliczanie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.
O.p. art. 54
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Okresy, za które nie nalicza się odsetek za zwłokę.
O.p. art. 70 § § 1 i § 6 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Przedawnienie zobowiązania podatkowego i jego zawieszenie.
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 maja 2020 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej
Określa wzory tytułów wykonawczych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nadzoru (Dyrektor IAS) nie miał prawa samodzielnie stwierdzić niedopuszczalności zarzutu egzekucyjnego, gdyż czynność ta należy do wierzyciela (Naczelnika US). Działanie Dyrektora IAS naruszyło zasadę dwuinstancyjności. • Kwestia prawidłowości określenia odsetek w tytule wykonawczym, w tym uwzględnienia okresów nienaliczania, wymaga ponownego zbadania przez sąd pierwszej instancji.
Odrzucone argumenty
Argumenty skargi kasacyjnej Dyrektora IAS dotyczące naruszenia przez WSA przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 141 § 4 p.p.s.a. itp.) w zakresie oceny stanu faktycznego, podstawy prawnej i kierunku postępowania. • Argumenty Dyrektora IAS dotyczące zastosowania przez WSA innych kryteriów kontroli niż kryterium legalności. • Argumenty Dyrektora IAS dotyczące wadliwego przyjęcia, że tytuł wykonawczy musi zawierać okresy nienaliczania odsetek.
Godne uwagi sformułowania
tytuł wykonawczy nie zawiera w swej treści okresów nienaliczania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej, natomiast przedstawiona w tytule wykonawczym kwota odsetek do egzekucji powinna okresy te (z urzędu) uwzględniać. • niedopuszczalną praktyką organu nadzoru jest 'wyręczenie' wierzyciela (...) i wydanie postanowienia uznającego zgłoszone przez skarżącego zarzuty za niedopuszczalne, podczas gdy niedopuszczalności takiej nie stwierdził wierzyciel będący również organem egzekucyjnym • organ nadzoru sprawuje kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne (...), co nie oznacza, że może on w ramach postępowania egzekucyjnego zastępować wierzyciela lub organ egzekucyjny.
Skład orzekający
Jacek Brolik
przewodniczący sprawozdawca
Stanisław Bogucki
członek
Bogusław Woźniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że organ nadzoru nie może zastępować wierzyciela w stwierdzaniu niedopuszczalności zarzutów egzekucyjnych oraz kwestia sposobu określania odsetek w tytule wykonawczym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji połączenia funkcji wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz roli organu nadzoru w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu egzekucji administracyjnej – odsetek podatkowych i błędów proceduralnych organów. Wyjaśnia relacje między organem nadzoru a wierzycielem, co jest istotne dla praktyków.
“Organ nadzoru nie może wyręczać wierzyciela! NSA wyjaśnia granice kontroli w egzekucji administracyjnej.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.