III FSK 1138/24

III FSK 1138/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Stanisław Bogucki
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 42/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-05-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 18, art. 26 § 5, art. 54 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 43, art. 44, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1640
art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a), art. 37 ust. 3
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe
Dz.U. 2025 poz 111
art. 70 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Protokolant Karolina Niemiec, , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 42/24 w sprawie ze skargi Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 2401-IEE.711.1042.2021.21.MT UNP: 2401-22-004655 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz Z. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 42/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi Z. S. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 stycznia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że spór w sprawie sprowadzał się do tego, czy w sprawie doszło do przedawnienia zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi. Zdaniem skarżącego sporna zaległość uległa przedawnieniu, gdyż nie doręczono mu prawidłowo tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Z powyższego zobowiązany wywodził, iż nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zatem organ egzekucyjny nie mógł skutecznie zastosować środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, co warunkowało przerwanie biegu terminu przedawnienia na zasadzie art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.). W rezultacie, zdaniem skarżącego dochodzone zobowiązanie uległo przedawnieniu, co uzasadniało umorzenie postępowania egzekucyjnego. Odmiennego zdania był organ, według którego nie doszło do przedawnienia zaległości objętej tytułami wykonawczymi, gdyż skarżącemu skutecznie doręczono zarówno tytuły wykonawcze, jak i zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w dniu 21 października 2013 r. w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: k.p.a.) i skutecznie zastosowano środek egzekucyjny. W sporze tym sąd pierwszej instancji przyznał rację skarżącemu.
WSA w Gliwicach wskazał na art. 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) stwierdzając, że doręczenie tytułu wykonawczego w ramach postępowania egzekucyjnego powinno nastąpić zgodnie z regułami określonymi w art. 39-49b k.p.a. oraz wskazanymi wyżej przepisami, gdyż tylko w takim przypadku będzie ono skuteczne – tytuł taki zostanie wprowadzony do obrotu prawnego (art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Następnie podkreślił, że w realiach rozpoznanej sprawy wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] stwierdzono, że J. S. dokonała w celu użycia za autentyczny podrobienia podpisu Z. S. na potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych wystawionych przed Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nadanej przez ten organ o nr nadania [...] z dnia 18 października 2013 r. w pozycji - czytelny podpis odbiorcy oraz na karcie doręczeń przesyłek poleconych Poczty Polskiej SA z dnia 21 października 2013 r. w pozycji - podpis odbiorcy. Zdaniem organu powyższa przesyłka została skarżącemu skutecznie doręczona, gdyż matka skarżącego – J. S. – odebrała ją w dniu 21 października 2013 r. i przekazała skarżącemu, a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte. Sąd pierwszej instancji powyższe stanowisko organu uznał za błędne. WSA w Gliwicach podniósł, iż stosownie do treści art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone. W wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 grudnia 2019 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że J. S. dokonała w celu użycia za autentyczny podrobienia podpisu Z. S. na potwierdzeniu odbioru przesyłki. Powyższy fakt, jako stwierdzony w prawomocnym wyroku skazującym, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. wiązał organ. Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. WSA w Gliwicach podkreślił, że w rozpoznanej sprawie matka skarżącego nie podjęła się oddania pisma adresatowi, gdyż na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki o nr nadania [...] z dnia 18 października 2013 r. nie widnieje jej podpis. Zdaniem tego sądu już ta okoliczność spowodowała, iż nie doszło do skutecznego doręczenia ww. przesyłki w trybie art. 43 k.p.a. Co więcej prawomocnym wyrokiem skazującym stwierdzone zostało, iż J. S. dokonała w celu użycia za autentyczny podrobienia podpisu Z. S. na potwierdzeniu odbioru przesyłki, czego konsekwencją jest nieskuteczność doręczenia przesyłki w trybie art. 42 k.p.a. W rezultacie zdaniem WSA w Gliwicach organ naruszył art. 43 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 1 i 4 O.p. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1, art. 176 § 1, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik organu, który zaskarżył wyrok w całości.
Skargę kasacyjną oparł na:
I. przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 70 § 4 O.p. poprzez przyjęcie przez Sąd, że w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązania z uwagi na brak skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, podczas gdy w sprawie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia na mocy art. 70 § 4 O.p., poprzez właściwe doręczenie Stronie skarżącej przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z dnia 17 października 2013 r. o numerach: [...] wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w dniu 21 października 2013r. (dalej zwanej przesyłką TW), co potwierdzają okoliczności sprawy,
II. przesłance określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 39-49b k.p.a. i art. 43 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez Sąd, że w sprawie nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego poprzez właściwe doręczenie Stronie skarżącej przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z dnia 17 października 2013 r. o numerach: [...] wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w dniu 21 października 2013 r. (przesyłka TW), a zatem organ egzekucyjny nie mógł skutecznie zastosować środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, podczas gdy w sprawie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia, a czynności podjęte przez Stronę skarżącą dnia 22 października 2013 r. potwierdzają prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prawidłowe doręczenie przesyłki TW,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 43 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. oraz art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 23 listopada 2012 Prawo pocztowe (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1640), poprzez bezpodstawne przyjęcie przez Sąd, że w sprawie J. S. dnia 21 października 2013 r. nie odebrała przesyłki TW i nie zobowiązała się do przekazania przesyłki TW - Stronie skarżącej pomimo tego, że Sąd Rejonowy w C. [...] Wydział Karny w wyroku z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] stwierdził, że przesyłka TW została odebrana przez J. S. w dniu 21 października 2013 r., a na fakt przekazania przesyłki TW Stronie skarżącej wskazują czynności podjęte przez Z. S. w dniu 22 października 2013 r.:
– ustanowienie J. K. jako pełnomocnika do dokonywania w imieniu strony skarżącej – Z. S. czynności faktycznych i prawnych związanych z prowadzonym postępowaniem zabezpieczającym i egzekucyjnym,
– złożenie wniosku o zwolnienie kont bankowych, których zajęcia zostały dokonane na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania za 2009 rok, który to wniosek został uwzględniony przez organ podatkowy, przy czym Strona skarżąca informacji o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych nie mogła otrzymać od dłużników zajętych wierzytelności, czyli B. S.A. i B1. S.A., gdyż banki odebrały zawiadomienia odpowiednio 29 października 2013 r. i 24 października 2013 r., a Strona skarżąca opisany wniosek złożyła już dnia 22 października 2013 r.
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy Prawo pocztowe poprzez nieprawidłową, zawężającą wykładnię pojęcia "doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego", wskazanego w treści art. 26 § 5 u.p.e.a. bez odwołania się do przepisów prawa pocztowego, szczególnie art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) i nieuzasadnione przyjęcie nieprawidłowego doręczenia Stronie skarżącej przesyłki TW i nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy właściwa interpretacja wskazanych przepisów prowadzi do odmiennych wniosków,
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy w sytuacji, w której działania Strony skarżącej wskazują na wiedzę o prawidłowym wszczęciu postępowania egzekucyjnego poprzez wiedzę o zawartości przesyłki TW odebranej przez J. S., albowiem w dniu 22 października 2013 r. Strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie kont bankowych, których zajęcia zostały dokonane na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania za 2009 r. Z. S. zwrócił się o zwolnienie kont bankowych firmy wskazując, że jest to dla niego szczególnie uciążliwe, gdyż uniemożliwia prowadzenie działalności, a organ podatkowy Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z 14 listopada 2013 r. nr US-EA-724/612/2013 zwolnił zajęte rachunki bankowe w B. S.A. - zajęcie z 18 października 2013 roku [...] oraz B1. S.A. - zajęcie z 18 października 2013 roku [...]. Strona skarżąca informacji o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych nie mogła otrzymać od dłużników zajętych wierzytelności, czyli B. S.A. i B1. S.A., gdyż banki odebrały zawiadomienia odpowiednio 29 października 2013 r. i 24 października 2013 r., a Strona skarżąca opisany wniosek złożyła już dnia 22 października 2013 r.
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób niepełny i brak rozpatrzenia w granicach niniejszej sprawy wszystkich okoliczności doręczenia przesyłki J. S. oraz następujących bezpośrednio po tej dacie czynności strony skarżącej tj.:
– ustanowienia J. K. jako pełnomocnika do dokonywania w imieniu Z. S. czynności faktycznych i prawnych związanych z prowadzonym postępowaniem zabezpieczającym i egzekucyjnym,
– złożenia wniosku o zwolnienie kont bankowych, których zajęcia zostały dokonane na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania za 2009 r., które to wskazują, że Z. S. zaznajomił się z zawartością przesyłki odebranej przez J. S.,
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 43 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy Prawo pocztowe poprzez przyjęcie, ze w sprawie doszło do nieprawidłowego doręczenia Stronie skarżącej przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z dnia 17 października 2013 r. o numerach: [...] wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w dniu 21 października 2013 r., co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia, w sytuacji gdy przyjąć należało, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, że Skarżący prawidłowo został zawiadomiony o treści przesyłki TW, a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte właściwe,
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. polegającą na tym, że zamiast wskazać kierunek postępowania, czy też okoliczności, na które powinny zostać przeprowadzone dowody, Sąd wskazał na nieprawidłową, zawężającą wykładnię pojęcia "doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego", wskazanego w treści art. 26 § 5 u.p.e.a. bez odwołania się do przepisów Prawa pocztowego,
8. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie wyroku w zakresie przedstawienia stanu sprawy i pominięcie kwestii istotnych do prawidłowego ustalenia podstaw rozstrzygnięcia organu podatkowego,
9. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 1 § 2 w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm., dalej jako: p.u.s.a.) poprzez wadliwe przeprowadzenie kontroli działania organu administracji polegające na badaniu jego zgodności z prawem domniemanym, a nie stanowionym.
Pełnomocnik organu wskazał, że opisane naruszenia wskazują, że gdyby Sąd I instancji prawidłowo ocenił ustalony w sposób szczegółowy i wnikliwy stan faktyczny i prawny sprawy to nie byłoby podstaw do uchylenia postanowienia, a skarga podatnika zostałaby oddalona.
Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik organu wniósł o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, jednocześnie zrzekając się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Zarzuty skargi kasacyjnej są liczne, a dotyczą nieco odmiennych aspektów tej samej kwestii spornej, toteż zasadne jest ich pogrupowanie na podstawie kryterium problemowego. Według takiego porządku zarzuty zostaną rozpatrzone.
Istotą sprawy jest ocena skuteczności doręczenia odpisów tytułów wykonawczych, a w konsekwencji — ocena, czy postępowanie egzekucyjne zostało skutecznie wszczęte, co z kolei wpływa na bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Spór ogniskuje się wokół tego, czy doręczenie dokonane 21 października 2013 r. można uznać za prawnie skuteczne, zważywszy na to, że podpis odbioru korespondencji został podrobiony przez osobę trzecią, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym Sądu Rejonowego w C. [...] Wydział Karny z 23 grudnia 2019 r., sygn. akt [...].
W tym kontekście w skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 39-49b k.p.a. i art. 43 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (zarzut II pkt 1) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 43 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy Prawo pocztowe (zarzut II pkt 6) akcentując, że Sąd pierwszej instancji niewłaściwie uznał, iż w sprawie nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego poprzez właściwe doręczenie skarżącemu przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w dniu 21 października 2013 r., a zatem organ egzekucyjny nie mógł skutecznie zastosować środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, podczas gdy w sprawie doszło – zdaniem Organu – do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia, a czynności podjęte przez skarżącego dnia 22 października 2013 r. potwierdzają prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prawidłowe doręczenie przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z 17 października 2013 r. o numerach: [...].
W tym samym kontekście postawiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy prawo pocztowe (zarzut II pkt 3) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. (zarzut II pkt 7), co miało nastąpić przez zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowej, zawężającej wykładni pojęcia "doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego" wskazanego w treści art. 26 § 5 u.p.e.a. bez odwołania się do przepisów Prawa pocztowego, szczególnie art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) i nieuzasadnione przyjęcie nieprawidłowego doręczenia skarżącemu przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z 17 października 2013 r. o wyżej wymienionych numerach i nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy właściwa interpretacja wskazanych przepisów prowadzi do odmiennych wniosków.
Powyższe zarzuty nie są zasadne, a ocena spornych kwestii dokonana przez sąd pierwszej instancji była prawidłowa.
Zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego wymaga doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu, niezależnie od tego, czy doręczenie to następuje przed, czy po dokonaniu zajęcia – ta ostatnia okoliczność ma bowiem znaczenie wyłącznie dla ustalenia daty wszczęcia egzekucji, lecz nie wpływa na sam fakt jej skuteczności. Doręczenie zawiadomienia o zajęciu (wraz z tytułami wykonawczymi) jest warunkiem wszczęcia egzekucji i dokonanego w jej ramach zajęcia rachunku bankowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2024 r., sygn. akt III FSK 917/23). Brak doręczenia tytułu wykonawczego uniemożliwia skuteczne zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego, w tym zajęcia rachunku bankowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek zawiadomienia zobowiązanego o zastosowanym środku egzekucyjnym, zwłaszcza tak ingerującym w jego prawa majątkowe jak zajęcie rachunku bankowego, wynika wprost z zasad postępowania egzekucyjnego, a jego zaniechanie stanowi istotne naruszenie przepisów prawa, mogące prowadzić do nieważności czynności egzekucyjnych.
W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jak wynika z prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w C. z 23 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] jednoznacznie stwierdzono, że J. S. dopuściła się czynu polegającego na podrobieniu podpisu Z. S. w celu posłużenia się nim jako autentycznym. Podpis ten został umieszczony na potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Skarbowy w K., nadanej przez ten Urząd 18 października 2013 r. pod numerem nadania [...] — w rubryce: "czytelny podpis odbiorcy". Nadto, ten sam podpis został umieszczony na karcie doręczeń przesyłek poleconych Poczty Polskiej S.A. z 21 października 2013 r., w pozycji: "podpis odbiorcy".
Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazuje, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione ustawowe przesłanki uzasadniające uznanie doręczenia przesyłki za skuteczne trybie art. 43 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Tymczasem, jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki o numerze nadania [...] z dnia 18 października 2013 r., brak jest podpisu matki skarżącego, co jednoznacznie wyklucza możliwość przyjęcia, że doszło do doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. W świetle powołanego wyżej prawomocnego wyroku sądu karnego, przyjąć należy, że matka skarżącego sfałszowała podpis syna na potwierdzeniu doręczenia przesyłki. Nie sposób takiego "poświadczenia" uznać za dowód prawidłowego doręczenia dokonanego w trybie art. 43 k.p.a. po pierwsze dlatego, że dorosły domownik nie złożył na nim swojego podpisu (lecz sfałszował podpis adresata), po drugie - z potwierdzenia odbioru nie wynikają dane osoby, która odebrała przesyłkę, a po trzecie - dorosły domownik nie potwierdził własnoręcznym podpisem, że podjął się oddania pisma adresatowi. Niespełnienie przesłanek z art. 43 k.p.a. wyklucza możliwość uznania podjętej próby doręczenia przesyłki za doręczenie prawnie skuteczne. Należy je zatem uważać za niebyłe, tj. niewywołujące skutków prawnych niezależnie od podjętych przez organ prób dowiedzenia, że skarżący faktycznie przesyłkę otrzymał.
Skoro zaś z prawnego punktu widzenia doręczenie tytułów wykonawczych nie nastąpiło, to egzekucja nie została prawidłowo wszczęta, a w rezultacie czynności dokonane w jej "toku", jak zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, nie wywołały skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 4 O.p. Oznacza to, że bezzasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie tego przepisu, w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Z kolei art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy Prawo pocztowe nie może stanowić wystarczającej podstawy do uznania skuteczności doręczenia, ponieważ zgodnie z art. 37 ust. 3 ustawy Prawo pocztowe przepisy dotyczące przyjęcia skutku doręczenia (art. 37 ust. 2 tej ustawy) nie naruszają przepisów innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń. W przypadku doręczenia przesyłki rejestrowanej zawierającej odpisy tytułów wykonawczych, przepisy ustawy Prawo pocztowe stosuje się zatem o tyle, o ile nie pozostają one w sprzeczności z regulacjami Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącymi doręczeń. Przyjąć wobec tego należy, że art. 43 k.p.a. ustanawiający dalece sformalizowany tryb doręczenia zastępczego stanowi podstawę oceny skuteczności próby doręczenia dokonanej do rąk innej niż adresat osoby. W tej sytuacji sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć i nie naruszył art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy Prawo pocztowe, ponieważ to nie ten przepis, lecz art. 43 k.p.a. stanowił wzorzec normatywny służący dokonaniu oceny prawidłowości dokonywania doręczenia do rąk osoby innej niż adresat. Niezasadne jest więc twierdzenie, że sąd pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej, zawężającej wykładni pojęcia "doręczenia", o którym mowa w art. 26 § 5 u.p.e.a., gdyż nie odwołał się do Prawa pocztowego. Sąd pierwszej instancji słusznie odwoływał się do art. 43 k.p.a., warunki określone w tym ostatnim przepisie nie zostały zaś spełnione. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 43 k.p.a., ponieważ wobec bezsprzecznie stwierdzonego nieprawidłowego doręczenia przesyłki w świetle art. 43 k.p.a., kwestie dowodowe związane z faktycznym postępowaniem osoby "kwitującej" odbiór przesyłki (poprzez sfałszowanie podpisu adresata) są pozbawione prawnej doniosłości, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Druga grupa zarzutów naruszenia prawa procesowego nawiązuje do czynności podjętych przez skarżącego 22 października 2013 r., które zdaniem Organu wskazują na przekazanie adresatowi przesyłki z odpisami tytułów wykonawczych przez J. S. W związku z tym zdaniem autora skargi kasacyjnej doszło do nienależytego uzasadnienia wyroku w zakresie przedstawienia stanu sprawy i pominięcie kwestii istotnych do prawidłowego ustalenia podstaw rozstrzygnięcia organu (zarzuty II pkt 2, 4, 5 i 8).
Odnosząc się do poczynionych wyżej uwag Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że dla oceny skuteczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego irrelewantne pozostaje to, że skarżący podejmował czynności faktyczne i prawne w związku z działaniami organu egzekucyjnego, w tym ustanowił J. K. pełnomocnikiem do działania w jego imieniu w ramach postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz złożył wniosek o zwolnienie rachunków bankowych spod zajęć, dokonanych na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań za 2009 rok. Okoliczności te, jakkolwiek faktycznie zaistniałe, nie mogą przesądzać o skutecznym wszczęciu postępowania egzekucyjnego, skoro nie został spełniony warunek podstawowy, jakim jest prawidłowe doręczenie tytułów wykonawczych zobowiązanemu. W niniejszej sprawie, jak jednoznacznie wynika z ustaleń prawomocnego wyroku karnego, doręczenie to było dotknięte wadą prawną, polegającą na posłużeniu się podrobionym podpisem na potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych. W konsekwencji wszelkie działania podejmowane przez skarżącego lub jego pełnomocnika należy traktować jako podejmowane w błędnym przekonaniu co do stanu prawnego i faktycznego, względnie dokonywane z ostrożności procesowej, nie zaś jako potwierdzenie legalności działań organu. Wobec tego nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż stwierdzenie faktu nieprawidłowego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych, a tym samym braku prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skutkuje bezprzedmiotowością analizowania czynności przedsięwziętych przez skarżącego i jego pełnomocnika. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W konsekwencji należy także stwierdzić, że chybiony jest zarzut (oznaczony nr 9) naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 1 § 2 w zw. z art. 1 § 1 p.u.s.a. Przepis art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. jest przepisem ustrojowym normującym zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako taki co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Został on powiązany z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jednakże tak ujęte naruszenie prawa nie wystąpiło, ponieważ sąd pierwszej instancji prawidłowo doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone z powodu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Niezasadnie również w zarzucie oznaczonym numerem 7 wskazano na naruszenie art. 153 p.p.s.a., co miało polegać na tym, że WSA nie wskazał kierunku postępowania czy tez okoliczności, które mają zostać udowodnione, lecz zamiast tego dokonał niewłaściwej, zawężającej wykładni art. 26 § 5 u.p.e.a. Wskazanie na art. 153 p.p.s.a. - w przywołanym kontekście - jest chybione, ponieważ zgodnie z tym przepisem "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie." Sąd pierwszej instancji mógłby zatem naruszyć ten przepis jedynie wówczas, gdyby nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań płynących z wyroku wydanego wcześniej w tej samej sprawie - co nie miało miejsca, gdyż takiego wyroku nie było, ewentualnie gdyby sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że takie wskazania zignorował organ, co jednak również nie miało miejsca. Autor skargi kasacyjnej poprzez zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. wydaje się kwestionować brak wskazań co do dalszego postępowania (co mogłoby ewentualnie świadczyć o naruszeniu wymogów płynących z art. 141 § 4 p.p.s.a.) lub też raczej kwestionuje brak takich wskazań co do dalszego postępowania, które zdaniem organu byłyby w tej sprawie właściwe, tj. zgodne z zapatrywaniem organu. Tego rodzaju zarzucane uchybienie nie może jednak w powiązaniu z art. 153 p.p.s.a. stanowić skutecznego zarzutu kasacyjnego, ze względu na przytoczoną wyżej treść art. 153 p.p.s.a. Wskazywane w skardze kasacyjnej wyroki NSA (s. 10) zostały wydane w sprawach, w których organy nie dysponowały jeszcze prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z 23 grudnia 2019 r., sygn. [...], lub też sprawa była tego rodzaju, iż kwestia doręczenia tytułów wykonawczych nie rzutowała bezpośrednio na rozstrzygnięcie, jak to miało miejsce np. w sprawach III FSK 3885/21. Dotyczyła ona skargi na czynność egzekucyjną o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., w której ocenie podlegać mogły wyłącznie kwestie formalnoprawne, dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego w związku z dokonywaniem czynności egzekucyjnej, której skarga dotyczy (w tym przypadku czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego). W postępowaniu tym nie orzekano o prawidłowości wszczęcia egzekucji administracyjnej, w tym co do istnienia egzekwowanego obowiązku. Z tego względu nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia powoływany wówczas przez stronę skarżącą wyrok Sądu Rejonowego w C. z 23 grudnia 2019 r., sygn. [...] i co za tym idzie, wyrok taki nie mógł wiązać w niniejszej sprawie na zasadzie art. 153 p.p.s.a. Podobnie było np. w sprawie zakończonej wyrokiem z 23 lutego 2023 r., III FSK 3036/21, która dotyczyła zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z tych względów nie sposób podzielić poglądu o związaniu organów i sądu pierwszej instancji wcześniejszym stanowiskiem sądu co do skuteczności doręczenia tych tytułów wykonawczych, których dotyczy rozpoznawana sprawa.
Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznawszy wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Jolanta Sokołowska s. Stanisław Bogucki