III FSK 1110/23

III FSK 1110/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1500/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-29
III FZ 619/22 - Postanowienie NSA z 2022-12-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art 29 § 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 i art. 33 § 2 pkt 6, art. 34 § 4 pkt 3) lit. b)
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 118 § 1 w zw. z art. 212, art. 148 § 1 w związku z art. 150
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Anna Rybak, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1500/22 w sprawie ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2020 r., nr 1401-IEE.711.67.2022.3.ŁS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1500/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. S. (dalej jako: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania:
I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku naruszenia art 29 § 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 i art. 33 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że fakt doręczenia decyzji merytorycznej będącej podstawą postępowania egzekucyjnego nie podlega badaniu w ramach postępowania w przedmiocie wniesionych zarzutów w sytuacji, gdy w orzecznictwie sądowym utrwalone jest, że doręczenie decyzji stanowiącej podstawę dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku ma fundamentalne znaczenie dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W zakresie badania dopuszczalności egzekucji mieszczą się ustalenia dotyczące doręczenia decyzji. stanowiącej podstawę wykonania obowiązku i ewentualne Ustalenia dotyczące jej wykonalności. Stanowią one o tym, czv istnieje obowiązek podlegający wykonaniu,
II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, w której decyzja administracyjna z dnia 18 grudnia 2019 r. nr. 1471-SEW-1.4123.92.2019.2.MW, będąca podstawą przedmiotowej egzekucji, jest wadliwa, gdyż została wydana po upływie pięcioletniego terminu na jej wydanie (art. 118 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p."), zatem nie istnieje obowiązek objęty tytułem wykonawczym z dnia 10 maja 2021 r.,
III. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 pkt 3) lit. b) u.p.e.a. w zw. z art. 148 § 1 w związku z art. 150 O.p. poprzez niezastosowanie art. 33 § 2 pkt 6) w zw. z art. 34 § 4 pkt 3) lit b) u.p.e.a. oraz błędną wykładnię art. 148 § 1 w związku z art. 150 O.p. i przyjęcie, że doszło do skutecznego i prawidłowego doręczenia pism w toku postępowania podatkowego, w tym szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, postanowienia o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samej Decyzji, podczas gdy wskazane pisma nie zostały doręczone na właściwy adres zamieszkania Skarżącego, w konsekwencji czego Skarżący został pozbawiony możliwości uczestnictwa w postępowaniu i obrony swoich praw,
IV. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku naruszenia art. 33 § 2 pkt 6) w zw. z art. 34 § 4 pkt 3) lit. b) u.p.e.a. w zw. z art. 149 w związku z art. 150 O.p. poprzez niezastosowanie art. 33 § 2 pkt 6) w zw. z art. 34 § 4 pkt. 3) lit. b) u.p.e.a. oraz poprzez błędną wykładnię art. 149 w związku z art. 150 O.p. i przyjęcie, że doszło do doręczenia korespondencji Skarżącemu, w sytuacji, w której Naczelnik Urzędu Skarbowego nie wykazał, aby spełnione zostały przesłanki do doręczenia pism w trybie art. 150 O.p., gdyż doręczyciel nie podjął próby doręczenia przesyłek w trybie art. 149 O.p.
V. błędne zastosowanie art. 119 p.p.s.a. polegającego na rozpoznaniu skargi przez WSA w trybie uproszczonym poza rozprawą, w sytuacji, w której nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 119 p.p.s.a.
W razie niepodzielenia przez Sąd II instancji zarzutów naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
I. naruszenie art. 118 § 1 O.p. w zw. z art. 212 O.p. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej została wydana w terminie i wywołuje skutki prawne, podczas gdy została ona wydana po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego w którym zobowiązanie powstało.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,
2. dopuszczenie dowodu w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. z:
- oświadczenia B. w K. na okoliczność omyłki B. we wskazaniu aktualnego adresu zamieszkania Skarżącego,
- oświadczenia L. G. na okoliczność zobowiązania się do przekazywania korespondencji oraz awiz pocztowych Skarżącemu,
- oświadczeń sąsiadów mieszkających przy ul. (...) w K. na okoliczność faktu, że nigdy nie podjęto próby doręczenia im jakiejkolwiek korespondencji adresowanej do Skarżącego,
- wyciągów z korespondencji telefonicznej na komunikatorze W. pomiędzy L.G. a Skarżącym na okoliczność ustalonych zasad współpracy i zobowiązania się L. G. do przekazywania korespondencji oraz awiz Skarżącemu,
3. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
4. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w realiach niniejszej sprawy zaistniała przesłanka nieistnienia obowiązku, o której mowa w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.
Nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, kiedy obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2024 r. sygn. akt III FSK 974/23). Przy czym zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1499/22).
Argumentacja skargi kasacyjnej w zasadniczej mierze koncentruje się na próbie wykazania, że decyzja, będąca przedmiotem egzekucji, nie została Skarżącemu skutecznie doręczona, a doręczenia pism w toku postępowania podatkowego miałyby być nieskuteczne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty w tym zakresie są bezzasadne. Skarżący konsekwentnie pomija istotną dla sprawy okoliczność, że kwestia doręczenia mu decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako byłego członka zarządu, była przedmiotem odrębnego postępowania w zakresie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W prawomocnym wyroku z dnia 17 maja 2024 r. sygn. akt III FSK 901/22, oddalającym skargę kasacyjną Skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1319/21, Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z 18 grudnia 2019 r. została skutecznie doręczona adresatowi w dniu 3 stycznia 2020 r., w trybie art. 150 O.p.
Tym samym zarzuty sformułowane w punktach I-IV petitum skargi kasacyjnej należy ocenić jako bezzasadne. W konsekwencji brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej. Przewidzianą w art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu należy bowiem rozumieć jako odnoszącą się do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, a nie do sytuacji wystąpienia wątpliwości związanych z ustaleniami zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może bowiem służyć podważeniu prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny za podstawę wyrokowania, z którymi strona skarżąca kasacyjnie się nie zgadza (por. wyrok NSA z 7 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 1284/22).
Bezzasadne są również zarzuty co do uchybienia terminu, o którym mowa w art. 118 § 1 O.p. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że mając na uwadze wykładnię systemową art. 118 § 1 O.p., należy termin 5 lat powiązać z wydaniem decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji. Ustawodawca jednoznacznie wiąże skutki określone w art. 118 § 1 O.p. z wydaniem decyzji, a nie jej wysłaniem, czy też doręczeniem (por. wyrok NSA z 31 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 5087/21).
W realiach rozpatrywanej sprawy, decyzja organu pierwszej instancji została wydana 18 grudnia 2019 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia, który jak sam wskazuje Skarżący przypadał na 31 grudnia 2019 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt III FSK 2725/21 wskazał, że w kwestii terminu wynikającego z art. 118 § 1 O.p. kluczowa jest data wydania a nie doręczenia decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe. Stanowisko to jest już ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. uchwała NSA z 17 grudnia 2007 r., sygn. akt I FPS 5/07; uchwała NSA z 17 stycznia 2011 r., sygn. akt II FPS 2/10; wyroki NSA: z 12 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1544/14; z 2 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 136/15; z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2962/21; z 22 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 2074/21; z 30 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 3766/21; z 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1285/21).
Pojęcie "wydania" decyzji, wynikające z przepisów procesowych art. 210 § 1 pkt 2 i art. 212 O.p., jak też art. 118 § 1 O.p., odnosi się do sporządzenia aktu zawierającego elementy wyszczególnione w art. 210 § 1 O.p., którego wyrazem jest m.in. złożenie pod decyzją podpisu przez upoważnioną osobę oraz opatrzenie datą jej wydania. Stąd dla zachowania terminu wystarczy wydanie decyzji, a nie jej doręczenie. Skarżący przywołuje treść art. 212 O.p., który stanowi, że organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że o ile organ związany jest decyzją od chwili jej doręczenia, to wydanie decyzji poprzedza jej doręczenie (doręczyć można akt administracyjny, który istnieje, który został wydany). W pojęciu "wydanie decyzji", którym posługuje się ustawodawca w art. 118 § O.p. nie mieści się zatem jej doręczenie. Są to dwie odrębne czynności procesowe.
W konsekwencji, prawidłowo Sąd I instancji ocenił twierdzenia Skarżącego o wadliwości decyzji z uwagi na upływ terminu przedawnienia do jej wydania, jako bezzasadne. Skoro decyzja, będąca przedmiotem egzekucji miała walor ostateczności, to prawidłowa była ocena dokonana w zaskarżonym wyroku, co do bezzasadności zarzutu nieistnienia obowiązku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługiwał również na aprobatę zarzut naruszenia art. 119 p.p.s.a. Pomijając to, że zarzut został błędnie sformułowany, gdyż przepis ten składa się z kilku punktów, podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych okolicznościach nie jest uzależnione od woli Skarżącego. Nawet więc złożenie przez Skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zawisła przed Sądem I instancji sprawa mieści się w katalogu określonym w art. 119 pkt 3 p.p.s.a., a Skarżący nie przedstawił stosownej argumentacji, jaki wpływ na wynik sprawy miało rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
s. Jolanta Sokołowska s. Sławomir Presnarowicz s. Krzysztof Przasnyski (spr.)