III FSK 1096/23

I SA/Łd 108/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Cezary Koziński /przewodniczący/
Joanna Grzegorczyk-Drozda /sprawozdawca/
Tomasz Furmanek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1096/23 - Wyrok NSA z 2024-09-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 33 par. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 42, art. 43, art. 44
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Asesor WSA Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. O.-P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 23 listopada 2022 r. nr 1001-IEW-3.711.68.2022.4.U22.JZ w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia A. O. – P., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z dnia 29 września 2022 r. oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż pismem z dnia 13 września 2022 r. A. O. – P. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.) dalej: u.p.e.a., wniosła zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Strona zarzuciła, iż do chwili wystawienia tytułu wykonawczego nie doręczono Jej upomnienia do zapłaty zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2022 r. na adres do korespondencji, który wielokrotnie wskazywała Urzędowi Skarbowemu w Skierniewicach. Strona dodała, iż nie ma wiedzy, czy upomnienie w ogóle zostało wysłane, czy też tylko skierowano je na niewłaściwy adres. Zauważyła jednocześnie, że tytuł wykonawczy został doręczony pod prawidłowym adresem, tj. al. [...] 15 lok. 9, [...] Ł.. Mając powyższe na uwadze, strona wniosła o uznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w całości, uchylenie tytułu wykonawczego i umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 29 września 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach, na podstawie m.in. art. 17 § 1 i § 1a, art. 18, art. 33 § 2 pkt 4, art. 34 u.p.e.a., art. 42, art. 43, art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a, oddalił zarzut na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr 1022-723.685705.2022 z dnia 2 sierpnia 2022 r. oparty na braku uprzedniego doręczenia upomnienia.
Uzasadniając Naczelnik wyjaśnił instytucję opisaną w przepisie art. 33 u.p.e.a. i doniosłość zgłaszanych zarzutów dla przebiegu postępowania egzekucyjnego w administracji. Dalej, iż w toku postępowania egzekucyjnego, na mocy art. 18 u.p.e.a., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co za tym do doręczeń mają zastosowanie reguły wynikające z przepisów art. 42 – art. 44 k.p.a. I wprawdzie przepisy k.p.a. nie określają miejsca i sposobu doręczania pism osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą to w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, a za taką należy uznać stronę, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1-3 k.p.a. A skoro tak, to w ocenie organu zarówno upomnienie z dnia 4 lipca 2022 r., jak i tytuł wykonawczy z dnia 2 sierpnia 2022 r. zostały wysłane na prawidłowe adresy. Wierzyciel wysłał upomnienie na wskazany przez stronę adres rejestracyjny, czyli zamieszkania w Ł. 3, [...] B.. Natomiast organ egzekucyjny wysłał tytuł wykonawczy na adres miejsca pracy, tj. prowadzenia działalności gospodarczej. Upomnienie z dnia 4 lipca 2022 r. było dwukrotnie awizowane i zgodnie z art. 44 k.p.a. uznane za doręczone w dniu 22 lipca 2022 r. Po upływie 10 dni od doręczenia upomnienia, tj. 2 sierpnia 2022 r. organ wystawił tytuł wykonawczy obejmujący zaległość w podatku od towarów i usług za okres 5/2022. Podsumowując, w ocenie organu nie doszło do naruszenia przepisu art. 15 u.p.e.a., zarzut oparty na braku uprzedniego doręczenia upomnienia nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
W zażaleniu, postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach, strona zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. wskazując, iż obowiązek objęty tytułem wykonawczym z dnia 2 sierpnia 2022 r. nie był poprzedzony doręczeniem na rzecz zobowiązanej upomnienia na wskazywany przez podatnika adres, tj. al. [...] 15 lok. 9, [...] Ł..
Uzasadniając strona podkreśliła, iż adres w Ł. jest adresem zameldowania, a obecnie jedynym adresem do korespondencji jest Ł., al.[...] 15 lok. 9, co było przez stronę wskazywane wielokrotnie Urzędowi Skarbowemu w Skierniewicach. Strona zwróciła uwagę, iż poza upomnieniem cała korespondencja, w tym zaskarżone postanowienie, była wysyłana na adres wskazany jako adres do korespondencji.
Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podzielił ustalenia i wywiedzioną z nich ocenę organu I instancji, czemu dał wyraz utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 29 września 2022 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej mając na uwadze zgłoszony zarzut przedstawił podstawy w oparciu, o które strona może zgłaszać zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, iż ocena organu I instancji co do braku zasadności zarzutu strony jest prawidłowa. Organ podkreślił, iż sposób i miejsce doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a. regulują przepisy art. 42 – art. 44 k.p.a. Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Z treści powyższego przepisu wynika, że podstawowymi miejscami doręczania pism osobom fizycznym są mieszkanie oraz miejsce pracy adresata. Ustawodawca, określając miejsca doręczeń (mieszkanie, miejsce pracy), używa spójnika "lub" co oznacza, że nie wskazuje ich kolejności. Organ jest jedynie uprawniony do wyboru jednego ze wskazanych w tym przepisie miejsc doręczeń znanych organowi dla dokonania skutecznego doręczenia pisma. Organ wysłał upomnienie na adres w Ł., który jest adresem rejestracyjnym, czyli zamieszkania. Zdaniem organu wybór adresu był właściwy, tym bardziej, że przepisy k.p.a. nie określają miejsca i sposobu doręczania pism osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą, a taką osobą jest strona. W tej kwestii, kierunek wyznaczyło orzecznictwo, w którym przeważa pogląd, że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak, każdej innej osobie fizycznej. Oznacza to, że przedsiębiorcy prowadzącemu działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy. Reasumując organ odwoławczy podzielił ocenę Naczelnika US w Skierniewicach, iż upomnienie zostało wysłane pod właściwy adres zamieszkania strony.
Dodatkowo wskazał, iż obowiązek doręczania korespondencji na adres wpisany do CEIDG jako adres do doręczeń, zgodnie z art. 36 ustawy o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 r. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 541), ciąży wyłącznie na Ministrze właściwym do spraw gospodarki. Zatem, w niniejszej sprawie obowiązek doręczenia korespondencji przez organ podatkowy na adres do doręczeń wpisany w CEIDG, nie ma zastosowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. O. – P. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 42 § 1 k.p.a. wskazując, iż obowiązek objęty tytułem wykonawczym z dnia 2 sierpnia 2022 r. nie był poprzedzony doręczeniem na rzecz zobowiązanego upomnienia na wskazywany przez podatnika adres, tj. al. [...] 15 lok. 9, [...] Ł., który jest jednocześnie miejscem pracy podatnika;
b) art. 44 § 1, § 2, § 3 i § 4 k.p.a. poprzez niezasadne zastosowanie tych przepisów, a w konsekwencji niezasadne zastosowanie fikcji doręczeń.
Mając na względzie powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowień organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Po wtóre, stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 listopada 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z dnia 29 września 2022 r. oddalające zarzut skarżącej oparty na przepisie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. W myśl wspomnianej normy prawnej zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, podstawą zarzutu może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane (art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Skarżąca argumentowała, iż nie zostało jej doręczone upomnienie, ponieważ mimo wielokrotnie zgłaszanej organowi I instancji informacji w zakresie aktualnego adresu do korespondencji, organ nie wysłał korespondencji na wskazany adres. Co za tym, w ocenie strony, nie sposób podzielić stanowiska organu, iż upomnienie zostało skutecznie uznane za doręczone w trybie przepisu art. 44 k.p.a., skoro nie zostało zaadresowane na prawidłowy adres do korespondencji.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ I instancji uprawniony był pominąć wielokrotne zgłoszenia strony skarżącej odnośnie aktualnego adresu do korespondencji. Więcej, czy organ I instancji, który w niniejszej sprawie występuje jako wierzyciel i organ egzekucyjny, uprawniony był pominąć pisemne oświadczenie skarżącej w tym zakresie. Sądowi z urzędu wiadomo, iż w aktach administracyjnych spraw skarżącej, które Sąd rozpoznał wyrokami z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 870/22 i I SA/Łd 871/22, znajduje się pismo skarżącej z dnia 1 kwietnia 2020 r. adresowane do US w Skierniewicach wraz z potwierdzeniem nadania. W przedmiotowym piśmie skarżąca jednoznacznie oświadczyła, iż wnosi o kierowanie wszelkiej korespondencji z urzędu skarbowego na wskazany adres do korespondencji – al.[...] 15 lok. 9, [...] Ł.. Z akt administracyjnych wspomnianych spraw, a przede wszystkim argumentacji zaskarżonych aktów organów, tak I jak i II instancji, nie wynika, aby organy zanegowały istnienie tegoż oświadczenia, a jedynie jego znaczenie w sprawie. I tak w niniejszej, jak i w przywołanych sprawach, Naczelnik US w Skierniewicach występował jako wierzyciel i organ egzekucyjny, a upomnienie i tytuł wykonawczy adresowane do skarżącej zostały wysłane na dwa różne adresy.
W tak opisanym sporze rację należy przyznać stronie skarżącej. Organ obowiązany był uwzględnić informację dotyczącą aktualnego adresu do korespondencji, co za tym kierować korespondencję dla strony, w tym upomnienie, czyniąc zadość zapisom art. 15 § 1 u.p.e.a., na wskazany przez stronę adres. Nie ma bowiem wątpliwości, iż uznać za skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a., jak uczynił to organ w odniesieniu do upomnienia, można jedynie pismo, które zostało skierowane na właściwy adres. Prawidłowe spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek wymaganych dla skuteczności doręczenia w tej formie nie może budzić najmniejszych wątpliwości.
Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, Naczelnik US w Skierniewicach upomnienie z dnia 4 lipca 2022 r. wysłał na adres [...] 3, B.. Z kolei już tytuł wykonawczy wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, jak i postanowienie z dnia 29 września 2022 r. skierował na adres w Ł. , al.[...] 15 lok. 9.
Na tle tak opisanych okoliczności zasadnie wskazał organ, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym nie zawiera norm prawnych regulujących doręczenia pism w postępowaniu egzekucyjnym i z tego powodu organ egzekucyjny do doręczeń pism w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a. obowiązany był stosować przepisy regulujące kwestie doręczeń zamieszczone w k.p.a.
I owszem, zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Z kolei, w myśl art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Wskazując na powyższe regulacje prawne organ stwierdził, iż prawidłowe będzie doręczenie upomnienia na adres zamieszkania. Tym bardziej, iż w postępowaniu administracyjnym nie został ustanowiony obowiązek doręczania przez organ prowadzący to postępowanie korespondencji osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, a taką niewątpliwie jest skarżąca, pod adresem do doręczeń ujawnionym w CEIDG, to zastosowanie będzie miała ogólna zasada wyrażona w art. 42 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące doręczanie przesyłek, winny być interpretowane w sposób zgodny z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, tj. z art. 7, 8 i 9 k.p.a., które stanowią, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują działania mając na uwadze, m.in. słuszny interes obywateli, w sposób budzący zaufanie do organów państwa. Przepisy regulujące doręczenia korespondencji służą przede wszystkim zagwarantowaniu sprawności postępowania poprzez zapewnienie skuteczności doręczeń. Jak trafnie i przekonująco przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwe jest odstępstwo od zasady określonej w art. 42 § 1 k.p.a., gdy strona zażąda doręczania jej korespondencji pochodzącej od organu na wybrany przez nią adres (adres do doręczeń lub adres do korespondencji). Żaden przepis Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewiduje wprost możliwości wyznaczenia przez stronę adresu "do doręczeń", ani nie reguluje sposobu doręczenia pism na adres wskazany do korespondencji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że jeżeli strona, w toku postępowania administracyjnego, podała adres, pod który należy doręczać jej korespondencję pochodzącą od organu, to jest to adres w rozumieniu art. 42 k.p.a. W takiej sytuacji, organ powinien dokonywać doręczeń stronie na adres podany w toku postępowania, trudno bowiem przyjąć, że skuteczne byłoby doręczanie stronie korespondencji pod innym adresem, niż ten który sama wskazała (por. wyroki NSA: z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt II OSK 3300/18; z dnia 11 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1185/21; z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2487/21; wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 89/11; w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 892/15).
Reasumując, wprawdzie przepisy k.p.a. nie przewidują wprost możliwości wskazania przez stronę adresu do korespondencji lub adresu do doręczeń. W ocenie Sądu nie oznacza to jednak, że wskazanie przez stronę tego rodzaju adresu nie jest wiążące dla organów. A skoro tak, w niniejszej sprawie organ obowiązany był uwzględnić oświadczenie strony wskazujące aktualny adres do korespondencji, w tym oświadczenie odzwierciedlone w piśmie z dnia 1 kwietnia 2020 r. Tym bardziej, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach, do którego strona zgłaszała aktualny adres do korespondencji, jako wierzyciel i organ egzekucyjny, był nadawcą upomnienia, jak i późniejszego tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. W okolicznościach sprawy należy przyjąć, że organ był zobowiązany dostarczyć skarżącej korespondencję na adres przez nią podany.
Z tych wszystkich względów, zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 210 § 2 p.p.s.a. uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 100 zł (wpis od skargi).
Ake.