III FSK 1074/21

III SA/Łd 1076/18 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1074/21 - Wyrok NSA z 2022-11-08
II FSK 1074/21 - Wyrok NSA z 2023-12-05
I SA/Go 78/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2021-05-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 71a par. 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 27 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 roku sprawy ze skargi "A" Spółki akcyjnej z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności na postawie zawiadomienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia (...) nr (...) - wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 71a § 9 w związku z art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm.), dalej u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia Ax z siedzibą w (...) na postanowienie z (...) nr (...), w którym Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...) określił nieprzekazaną organowi egzekucyjnemu kwotę zajętej wierzytelności - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. G.. W toku tego postępowania organ egzekucyjny skierował do Ax zawiadomienie z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienie zawierało wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie: 1) o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, 2) o przekazaniu organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub, 3) o odmowie przekazania organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności oraz jej przyczynie, 4) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.
Ponadto zawiadomienie zawierało pouczenie dla dłużnika zajętej wierzytelności, iż zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia tego zawiadomienia, a ponadto, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Ww. zawiadomienie strona skarżąca otrzymała w dniu 20 marca 2017 r.
W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, pismem z dnia 22 marca 2017 r. strona skarżąca oświadczyła, że dłużnikowi – M. G."nie przysługują obecnie od Spółki żadne wierzytelności".
Jednakże na podstawie faktur zarejestrowanych w Jednolitym Pliku Kontrolnym organ egzekucyjny ustalił, że zobowiązany stale współpracuje z Ax
W związku z powyższym Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...) skierował do Ax zawiadomienie z dnia 28 grudnia 2017 r. nr (...) o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienie zawierało wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie: 1) o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, 2) o przekazaniu organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub, 3) o odmowie przekazania organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności oraz jej przyczynie, 4) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Ponadto zawiadomienie zawierało pouczenie dla dłużnika zajętej wierzytelności, iż zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia tego zawiadomienia. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Powyższe zawiadomienie doręczono spółce w dniu 5 stycznia 2018 r.
Pismem z dnia 6 stycznia 2018 r. spółka poinformowała, że M. G. nie jest pracownikiem spółki, w związku z czym nie będzie w stanie realizować przedmiotowego zajęcia z wynagrodzenia za pracę i odesłała zawiadomienie o zajęciu organowi egzekucyjnemu.
W związku z powyższym, organ I instancji skierował do spółki pismo z dnia 18 stycznia 2018 r., którym poinformował, iż zajęcie nr (...) dotyczące M. G. nie jest zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę, więc nie jest możliwa odmowa jego realizacji ze względu na fakt, że zobowiązany nie jest pracownikiem Ax Jednocześnie organ egzekucyjny poinformował spółkę, iż przesłane zawiadomienie jest zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności powstałych w wyniku współpracy z M. G.. Zaznaczono przy tym, że z danych zawartych w JPK, wystawianie przez M. G. faktur dla Ax nie jest czynnością jednorazową. Podkreślono także, iż zawiadomienie o zajęciu nr (...) dotyczy zajęcia bieżących oraz przyszłych wierzytelności należnych M. G. i obowiązuje przez cały czas trwania jego współpracy ze spółką, aż do całkowitej realizacji bądź uchylenia przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...). Dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek przekazywać wszystkie należne zobowiązanemu kwoty na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny ponownie przesłał spółce oryginał zawiadomienia o zajęciu nr (...) celem realizacji.
Spółka pismem z dnia 30 stycznia 2018 r., nawiązując do doręczonego w dniu 23 stycznia 2018 r. zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, oświadczyła, że zobowiązanemu nie przysługuje względem spółki żadna wierzytelność pieniężna.
Następnie Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...) wystąpił do właściwego miejscowo urzędu skarbowego o przeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji zajęcia wierzytelności z tytułu współpracy u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. Ax.
Protokół z kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r. nr (...) został sporządzony przez pracowników (...) Urzędu Skarbowego w (...) u dłużnika zajętej wierzytelności, reprezentowanego przez M. K., upoważnioną do występowania przed urzędem skarbowy w sprawie realizacji zastosowanego wobec M. G. środka egzekucyjnego. Z ustaleń kontroli oraz dołączonych dokumentów wynika m.in., że w dniu 12 stycznia 2017 r. Ax w (...), występując jako zamawiająca, podpisała aneks nr 2 do umowy nr (...) z dnia 12 listopada 2014 r. na dostawę fabrycznie nowych części zamiennych do kotwiarek przez firmę Bx M.G. na czas określony do 30 czerwca 2018 r. Jak wskazano przy tym w protokole, zawiadomienia nr (...) z dnia 14 marca 2017 r. odebrane przez spółkę w dniu 20 marca 2017 r. oraz nr (...) z dnia 28 grudnia 2017 r. – odebrane przez spółkę w dniu 5 stycznia 2018 r. wpłynęły do kontrolowanej spółki już po podpisaniu ww. umowy. Natomiast z wykazu transakcji zawieranych pomiędzy spółką a zobowiązanym w okresie od marca 2017 r. (data płatności faktury 12 kwietnia 2017r.) do listopada 2017 r. (data płatności faktury 20 grudnia 2017r.) wynika, że łączna kwota zapłaconych M. G. w tym czasie faktur wyniosła 105 292,24 zł (112 300,57 zł, z której potrącona została kompensata w wysokości 7 008,33 zł).
Pracownik spółki, starsza księgowa odpowiedzialna za realizację zajęć, w załączonych do protokołu kontroli wyjaśnieniach w sprawie braku realizacji zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dokonanego przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...) (nr zawiadomienia (...)) stwierdziła, że ustalenia, czy zobowiązanemu przysługuje jakaś wierzytelność od spółki dokonała na podstawie danych zawartych w systemie finansowo księgowym (rozrachunki z kontrahentami). W ramach tej weryfikacji ustalono, że M. G. nie przysługują względem Ax żadne wierzytelności. M. K. wyjaśniła ponadto, że na skutek przeoczenia nie przekazała zawiadomienia o zajęciu do pracowników Sekcji Księgowości Ogólnej w celu ewentualnego zareagowania na wypadek, gdyby pojawiły się jakieś wierzytelności do zapłaty przysługujące zobowiązanemu względem spółki Ax, oraz że zaistniała sytuacja była wynikiem zwykłego przeoczenia, związanego z bardzo dużą ilością zajęć wierzytelności, które wpływają do spółki.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego (...) wydał w dniu (...) postanowienie, w którym określił nieprzekazaną organowi egzekucyjnemu kwotę zajętej wierzytelności na podstawie zawiadomienia z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) w łącznej wysokości 105 292,24 zł.
W zażaleniu spółka zarzuciła naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. przez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu jest spełniona, w sytuacji, w której w dacie wydania tego postanowienia objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istniała (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu przed dniem wydania ww. postanowienia. W konsekwencji zaś zarzucono niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie poprzez jego zastosowanie (jako podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia), w sytuacji, w której prawidłowo przepis ten nie miał zastosowania. Pełnomocnik spółki podniósł, że treść uzasadnienia zaskarżanego postanowienia wskazuje, że organ egzekucyjny dokonał błędnej interpretacji omawianej przesłanki, uznając, że jest ona spełniona w sytuacji, w której przed wydaniem zaskarżonego postanowienia wierzytelność objęta zajęciem została przekazana przez spółkę (dłużnika zajętej wierzytelności) bezpośrednio zobowiązanemu i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, jak również w czasie przeprowadzania kontroli, o której mowa w art. 71a ww. ustawy (poprzedzającej jego wydanie), zajęta wierzytelność już nie istniała. Prawidłowa wykładnia art. 71a § 9 ww. ustawy, oznacza, że dla wydania przez organ egzekucyjny postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty wierzytelności objętej zajęciem, niezbędne jest istnienie zajętej wierzytelności w dacie wydania przedmiotowego postanowienia. W konsekwencji oznacza to, że w sytuacji, w której zajęta wierzytelność nie istnieje (wygasła), to bez względu na przyczynę, która spowodowała jej wygaśnięcie, nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., bowiem nie zachodzi przesłanka wydania tego postanowienia w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Niewątpliwie bowiem brak jest podstaw do postawienia dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu, że bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Organ powołał treść art. 71a § 1 oraz § 9 u.p.e.a. i wskazał, że postanowienie wydawane na podstawie ww. art. 71a stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które może być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a ww. ustawy, jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Ponadto organ wskazał, że w analizowanej sprawie, działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu (...) organ I instancji wydał postanowienie, którym określił wysokość kwoty nieprzekazanej przez spółkę z tytułu realizacji zajęcia z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) na kwotę 105 292,24 zł. Postanowienie to wydano po uprzednim przeprowadzeniu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny stwierdził, że doszło do bezprawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od wpłaty zajętej wierzytelności.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie oraz ustalenia dokonane w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego uzasadniają wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Bezsprzecznym jest bowiem, że w dniu 12 stycznia 2017 r. spółka, występując jako zamawiająca, podpisała aneks nr 2 do umowy nr (...) z dnia 12 listopada 2014 r. na dostawę fabrycznie nowych części zamiennych do kotwiarek przez firmę Bx M. G. na czas określony do dnia 30 czerwca 2018 r. Organ egzekucyjny dokonał - zawiadomieniem z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) (w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem M. G.) - zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Podstawę prawną przedmiotowego zajęcia stanowił art. 89 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Stosownie do § 2 cytowanego przepisu, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Zgodnie przy tym z art. 89 § 3 pkt 1 tej ustawy, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.
Organ podkreślił, że zawiadomienie nr (...) z dnia 14 marca 2017 r. - odebrane przez spółkę w dniu 20 marca 2017 r. wpłynęło do kontrolowanej spółki już po podpisaniu ww. umowy nr (...) z dnia 12 listopada 2014 r. na dostawę maszyn. Jednakże w odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, pismem z dnia 22 marca 2017 r. spółka oświadczyła, iż dłużnikowi – M. G. "nie przysługują obecnie od spółki żadne wierzytelności". Natomiast z wykazu transakcji zawieranych pomiędzy spółką a zobowiązanym w okresie od marca 2017 r. (data płatności faktury 12 kwietnia 2017 r.) do listopada 2017 r. (data płatności faktury 20 grudnia 2017 r.) wynika, że łączna kwota zapłaconych M. G. w tym czasie należności wynikających z faktur wyniosła 105 292,24 zł (po uwzględnieniu w kwocie 112 300,57 zł dokonanej kompensaty w wysokości 7 008,33 zł).
Zdaniem DIAS w rozpatrywanej sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności jest bezsprzeczna i nie jest kwestionowana przez stronę. Do przeanalizowania pozostaje zatem kwestia "bezpodstawności uchylania się" od przekazania przez żalącą spółkę zajętej wierzytelności, która zgodnie z ww. art. 71a § 9 ww. ustawy, stanowi warunek konieczny do wydania przedmiotowego postanowienia, a którą żaląca podważa. Organ zauważył, że pracownik spółki, starsza księgowa, odpowiedzialna za realizację zajęć, w załączonych do protokołu kontroli wyjaśnieniach w sprawie braku realizacji zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, dokonanego przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...) (nr zawiadomienia (...)) stwierdziła m.in., że na skutek przeoczenia nie przekazała zawiadomienia o zajęciu do pracowników Sekcji Księgowości Ogólnej (...) w celu ewentualnego zareagowania na wypadek, gdyby pojawiły się jakieś wierzytelności do zapłaty przysługujące ww. dłużnikowi egzekwowanemu względem LWB ( ... ).
Organ podkreślił, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy rozumieć jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Tym samym mogą to być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp. (por. np. wyroki NSA z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2287/14 i z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1255/15 oraz WSA w Łodzi z dnia 23 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1210/17, WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/GI 1361/17, WSA w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 321/18).
Organ stwierdził, że w żadnym razie brak dołożenia przez spółkę należytej staranności przy realizacji zajęcia przesłanego przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...), w wyniku czego zajętej wierzytelności zobowiązanego nie przekazano organowi egzekucyjnemu na skutek przeoczenia związanego z bardzo dużą ilością zajęć wierzytelności, które wpływają do spółki - nie stanowi podstawy do skutecznego uchylania się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 79a § 1 u.p.e.a. i wskazania wyroków II GSK 845/14 i I SA/Bd 536/11 DIAS wskazał, że w kwestii możliwości wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty po wygaśnięciu wierzytelności wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, brak jest jednolitej linii orzeczniczej. Na poparcie poglądu przeciwnego organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 87/14, w którym Sąd wskazał, iż skoro dłużnik zajętej wierzytelności wbrew jasno określonym obowiązkom dokonał wypłaty kwoty objętej zajętą wierzytelnością na rzecz zobowiązanej, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Sąd podkreślił przy tym, iż wyjaśnienia strony skarżącej, iż przekazała kwotę na rzecz zobowiązanej (będącej zarazem wierzycielem skarżących) w świetle obowiązujących uregulowań prawnych są bezpodstawne. Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i § 2 ww. ustawy, z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W ocenie Sądu, wymaga również podkreślenia, że strona skarżąca nie może żądać uchylenia postanowienia tylko z tego powodu, iż wskutek własnych uchybień naruszyła normy ustawowe w sposób jasny określające zasady jej działania i naraziła się na określone (negatywne) konsekwencje tego uchybienia. Organ zaznaczył, że w wyroku z dnia 20 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2831/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 87/14.
Zdaniem organu II instancji działania spółki były bezpodstawne i naruszały obowiązujące przepisy prawa, a w konsekwencji doprowadziły do sytuacji, w której administracyjny organ egzekucyjny nie otrzymywał należnych mu kwot na pokrycie dochodzonych zobowiązań. Jednocześnie okoliczności zaistniałe w niniejszej sprawie wypełniają dyspozycję art. 71a § 9 u.p.e.a., wobec czego uprawniały organ egzekucyjny do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.
W skardze pełnomocnik skarżącej spółki zarzucił rażące naruszenie art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie, w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu jest spełniona, w sytuacji, w której w dacie wydania tego postanowienia, objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istnieje (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, przed dniem wydania ww. postanowienia i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie poprzez jego zastosowanie (jako podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia), w sytuacji, w której prawidłowo przepis ten nie miał zastosowania.
Pełnomocnik wskazał, że brak jest podstaw do postawienia dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu, że bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, w sytuacji, w której w dacie wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., zajęta wierzytelność już nie istnieje.
Przyjęcie natomiast stanowiska przeciwnego, zgodnie z którym prawnie dopuszczalne byłoby wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.i na jego podstawie wyegzekwowanie w drodze egzekucji administracyjnej kwoty zajętej wierzytelności od dłużnika wierzytelności, również w tych przypadkach, w których zajęta wierzytelność – przed wydanie postanowienia już nie istniała (wygasła), prowadziłoby do niedopuszczalnego obejścia art. 168c u.p.e.a., który to przepis określa tryb dochodzenia przez wierzycieli w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym roszczeń odszkodowawczych względem dłużnika zajętej wierzytelności wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania przez niego egzekucyjnego zajęcia wierzytelności.
Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji nie wykazała, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd uznał zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej: u.p.e.a., w zw. z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017, poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) z (...) utrzymująca w mocy postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...) z (...) w przedmiocie określenia nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności na podstawie zawiadomienia z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) w łącznej wysokości 105 292,24 zł.
Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a - jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z wyżej cytowanego przepisu. Pierwszym z nich jest zajęcie wierzytelności i bezpodstawne uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na wskazane przez organ egzekucyjny konto (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2831/14).
Przy czy w orzecznictwie przyjmuje się, że okoliczność, iż zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a. Zgodnie z ww. przepisem organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2.
Spór w sprawie związany jest z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy w stanie faktycznym sprawy uprawnione było wydanie postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności określającego wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.
Bezsporna w rozpoznawanej sprawy jest okoliczność zajęcia wierzytelności u strony skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności i nieprzekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny dokonał - zawiadomieniem z dnia 14 marca 2017 r. nr (...) (w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem M. G.) - zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Podstawę prawną przedmiotowego zajęcia stanowił art. 89 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a. - organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.). Ponadto organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).
Zawiadomienie wystosowane przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego (...) w dniu 14 marca 2017 r. zawierało pouczenie o treści cytowanych wyżej przepisów i zostało skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności (odebrane w dniu 20 marca 2017 r.). Okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego zawiadomieniami doręczonymi spółce w dniu 20 marca 2017 r., 5 stycznia 2018 r. oraz w dniu 23 stycznia 2018 r. jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę.
Bezsporna jest także okoliczność nieprzekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co doprowadziło do przeprowadzenia w skarżącej spółce kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Należy podkreślić, że celem przeprowadzonych czynności kontrolnych było ustalenie przyczyn braku realizacji zajęć wierzytelności, a zwłaszcza bezpodstawność takiego działania. Wprowadzenie przesłanki przeprowadzenia kontroli przed wydaniem postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty miało na celu ustalenie ponad wszelką wątpliwość wysokości nieprzekazanej kwoty oraz przesłanki uchylania się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.
Istotne znacznie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy było zatem ustalenie, czy nieprzekazanie zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny. Organy egzekucyjne uznały, że została zrealizowana również przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", jak prawidłowo wskazał organ, odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania (np. zarzut potrącenia). Przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych związanych z przeoczeniem, nieprzekazaniem zawiadomienia o zajęciu do właściwej sekcji księgowości przez pracownika dłużnika zajętej wierzytelności.
Pojęcie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06). Bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności zachodzi wówczas, gdy ten po wezwaniu do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokona czynności prawnych, których stronami obok niego są zobowiązany i jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany jak i dłużnik zajętej wierzytelności stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, co dawało podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2008 r., III SA/Wa 209/08). Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może zatem stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego.
Organ podkreślił, że zawiadomienie nr (...) z dnia 14 marca 2017 r. - odebrane przez spółkę w dniu 20 marca 2017 r. wpłynęło do kontrolowanej spółki już po podpisaniu umowy nr (...) z dnia 12 listopada 2014 r. na dostawę maszyn. Jednakże w odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, pismem z dnia 22 marca 2017 r. spółka oświadczyła, iż dłużnikowi – M.G. "nie przysługują obecnie od spółki żadne wierzytelności". Natomiast z wykazu transakcji zawieranych pomiędzy spółką a zobowiązanym w okresie od marca 2017 r. (data płatności faktury 12 kwietnia 2017 r.) do listopada 2017 r. (data płatności faktury 20 grudnia 2017 r.) wynika, że łączna kwota zapłaconych M. G. w tym czasie należności wynikających z faktur wyniosła 105 292,24 zł (po uwzględnieniu w kwocie 112 300,57 zł dokonanej kompensaty w wysokości 7 008,33 zł).
W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że skarżąca spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności i nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że uchylanie się od przekazania zajętej kwoty nie jest bezpodstawne.
Wobec powyższego, organy egzekucyjne dokonały prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. Uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych (z przeoczenia, braku dołożenia należytej staranności) nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016r., II FSK 2287/14, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skoro strona wbrew jasno określonym obowiązkom dokonała wypłaty kwoty objętej zajętą wierzytelnością na rzecz zobowiązanego, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do strony. Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Podkreślić należy, że organ egzekucyjny wydał postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia wierzytelności (art. 71a w zw. z art. 89 u.p.e.a.). Dłużnik zajętej wierzytelności, wnosząc zażalenie, a następnie skargę do sądu administracyjnego, może zakwestionować wyłącznie wysokość nieprzekazanej kwoty. Nie służą mu natomiast inne uprawnienia procesowe, jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne (patrz: Piotr Marek Przybysz, Komentarz do art. 17 u.p.e.a.).
W tym miejscu podkreślić należy, że strona skarżąca nie kwestionuje wysokości nieprzekazanej kwoty.
Przechodząc do dalszej części rozważań zauważyć należy, że dopiero w konsekwencji określenia nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności, stosując art. 71b u.p.e.a., organ egzekucyjny jest uprawniony do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Dłużnik zajętej wierzytelności może więc stać się zobowiązanym, jeżeli bezzasadnie nie przekaże zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Zgodnie bowiem z art. 71b u.p.e.a. - jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Postanowienie, o którym mowa w § 9 art. 71a, stanowi zatem podstawę wystawienia tytułu wykonawczego w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności.
W ocenie Sądu, chybione jest - wyrażone w uzasadnieniu skargi - stanowisko strony skarżącej co do naruszenie art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie, w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu jest spełniona w sytuacji, w której w dacie wydania tego postanowienia, objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istnieje (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, przed dniem wydania ww. postanowienia. Brak jest bowiem podstaw do postawienia dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu, że bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w sytuacji, w której w dacie wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., zajęta wierzytelność już nie istnieje, a prowadziłoby do niedopuszczalnego obejścia art. 168c u.p.e.a., który to przepis określa tryb dochodzenia przez wierzycieli w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym roszczeń odszkodowawczych względem dłużnika zajętej wierzytelności wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania przez niego egzekucyjnego zajęcia wierzytelności.
Porównanie hipotez przepisu art. 168c u.p.e.a. i art. 71a § 9 u.p.e.a. wskazuje, że ten pierwszy przepis został umieszczony w dziale IVa rozdziale 1, traktującym o odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie przepisów ustawy, a konkretnie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na dłużniku zajętej wierzytelności obowiązków, o których mowa w art. 69a § 1, lub związanych z realizacją egzekucyjnego lub zabezpieczającego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego. Dłużnik zajętej wierzytelności odpowiada za szkody wyrządzone z tego powodu wierzycielowi na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu, oznacza to, że środki przewidziane w art. 71a § 9 u.p.e.a. i w art. 168c § 1 u.p.e.a. to różne środki prawne. Między art. 71a § 9 u.p.e.a. i art. 168e § 1 u.p.e.a. nie zachodzi stosunek wyłączania się przepisów.
Ponadto dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., wbrew stanowisku strony skarżącej, nie ma znaczenia, czy należności wynikające z zajętej wierzytelności zostały wypłacone zobowiązanemu. Istotne znaczenie dla sprawy ma fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. W wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1255/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które zostało poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.
B.K.