III FSK 1049/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, potwierdzając, że spółka była niewypłacalna od 2008 roku, a wniosek o upadłość złożono z opóźnieniem.
Skarga kasacyjna dotyczyła odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości spółki w VAT. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił termin złożenia wniosku o upadłość. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za bezzasadną, stwierdzając, że spółka była niewypłacalna (przesłanka bilansowa i płynnościowa) od 2008 roku, a wniosek o upadłość złożono z 6-letnim opóźnieniem, co wykluczało zastosowanie przesłanki egzoneracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną F. D. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Katowicach w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości spółki w VAT. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, 187 § 1, 194 o.p.) oraz prawa materialnego (art. 116 § 1 ust. 1 lit. a) o.p. i art. 10, 11 Prawa upadłościowego). Głównym zarzutem było błędne ustalenie przez organy i sąd pierwszej instancji "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o upadłość spółki. NSA uznał skargę za niezasadną. Sąd podkreślił, że przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego są alternatywne. Analiza bilansów spółki za lata 2008-2014 wykazała, że zobowiązania przewyższały wartość majątku od co najmniej 2008 r. (przesłanka bilansowa), a problemy z płynnością istniały od tego samego okresu. Wniosek o upadłość złożono w 2015 r., co oznaczało 6-letnie opóźnienie. Nawet jeśli spółka częściowo spłacała zobowiązania w 2015 r., nie świadczyło to o odzyskaniu płynności, zwłaszcza że postępowanie upadłościowe wykazało znikomą zdolność do zaspokojenia wierzycieli. NSA odrzucił również zarzuty dotyczące pominięcia ustaleń z postępowania Sądu Gospodarczego w L., wskazując, że niewypłacalność spółki wystąpiła znacznie wcześniej. Sąd potwierdził, że odpowiedzialność członka zarządu obejmuje zaległości powstałe w czasie pełnienia funkcji, a termin 14 dni na zgłoszenie wniosku o upadłość jest kluczowy dla zastosowania przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. Ostatecznie skarga kasacyjna została oddalona, a skarżący obciążony kosztami postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, członek zarządu nie może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wniosek o upadłość został złożony z opóźnieniem, tj. po upływie 14 dni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że spółka była niewypłacalna od 2008 r. (przesłanka bilansowa i płynnościowa), a wniosek o upadłość złożono w 2015 r., co stanowiło znaczące opóźnienie. Termin 14 dni na zgłoszenie wniosku jest kluczowy dla zastosowania przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
o.p. art. 116 § 1
Ordynacja podatkowa
Za zaległości podatkowe spółki odpowiadają członkowie zarządu, jeżeli nie wykażą, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe.
p.u.n. art. 10
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny.
p.u.n. art. 11 § 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań.
p.u.n. art. 11 § 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.
p.u.n. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
Pomocnicze
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 187 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 194
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 173 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółka była niewypłacalna od 2008 r. z uwagi na przesłankę bilansową (zobowiązania przewyższały majątek) i płynnościową (problemy z regulowaniem zobowiązań). Wniosek o ogłoszenie upadłości złożono w 2015 r., co stanowiło 6-letnie opóźnienie w stosunku do momentu wystąpienia podstaw do jego zgłoszenia. Opóźnienie w zgłoszeniu wniosku o upadłość wyklucza zastosowanie przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej. Przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego są alternatywne i nie można ich ujednolicać. Spieniężenie majątku spółki w postępowaniu upadłościowym wykazało znikomą zdolność do zaspokojenia wierzycieli, co potwierdzało spóźniony charakter wniosku.
Odrzucone argumenty
Organy podatkowe i sąd pierwszej instancji błędnie ustaliły "właściwy czas" na zgłoszenie wniosku o upadłość. Spółka konsekwentnie do końca 2015 r. spłacała swoje zobowiązania, co miało świadczyć o braku trwałego zaprzestania ich regulowania. Ustalenia prawomocnego wyroku Sądu Gospodarczego w L. dotyczące zerwania kontraktu w 2015 r. powinny zostać uwzględnione jako przyczyna utraty płynności. Odpowiedzialność członka zarządu nie powinna obejmować zobowiązań powstałych po dacie złożenia wniosku o upadłość.
Godne uwagi sformułowania
"właściwy czas" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przesłanka bilansowa przesłanka płynnościowa nie można ich więc ujednolicać i łączyć w ramach ogólnej oceny stanu finansowego dłużnika, lecz muszą być one analizowane i oceniane oddzielnie wniosek złożony przez w 2015 r. był wnioskiem spóźnionym
Skład orzekający
Jacek Pruszyński
przewodniczący sprawozdawca
Bogusław Dauter
członek
Agnieszka Olesińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"właściwego czasu\" na zgłoszenie wniosku o upadłość w kontekście odpowiedzialności podatkowej członków zarządu oraz analiza przesłanek niewypłacalności spółki."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami przepisów, ale jego ogólne wnioski dotyczące terminowości zgłoszenia upadłości pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej członków zarządu za długi spółki, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród przedsiębiorców i prawników. Wyjaśnia kluczowe kwestie związane z momentem zgłoszenia upadłości i jego konsekwencjami.
“Czy opóźnienie w zgłoszeniu upadłości spółki może kosztować Cię majątek? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 1049/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-06-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-09-01 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Olesińska Bogusław Dauter Jacek Pruszyński /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.) Hasła tematyczne Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich Sygn. powiązane I SA/Gl 1573/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-04-12 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 1325 art. 116 § 1 ust. 1 lit. a), art. 122, art. 187 § 1 i art. 194, art. 187 i art. 191 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j. Dz.U. 2015 poz 233 art. 10 i art. 11 Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1573/21 w sprawie ze skargi F. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 września 2021 r., nr 2401-IEW2.4123.14.2021.12 UNP: 2401-21-177869 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1573/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę F. D. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 30 września 2021 r., nr 2401-IEW2.4123.14.2021.12 UNP: 2401-21-177869 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości w podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi na skutek pominięcia przez WSA naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: – naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 194 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) poprzez pominięcie ustaleń prawomocnego wyroku Sądu Gospodarczego w L., które zawierają szczegółowe ustalenia wszelkich okoliczności jakie wpłynęły na zapaść gospodarczą również spółki S., utratę jej płynności finansowej i trwałe zaprzestanie regulowania swoich długów; w konsekwencji zachowanie członków zarządu spółki S. oceniono formalistycznie, bez uwzględnienia szczególnych okoliczności tego konkretnego przypadku; – naruszenie art. 122 w zw. z art. 187 i art. 191 o.p., polegające na tym, że organy podatkowe, wydając zaskarżone decyzje przekroczyły zasadę swobodnej oceny dowodów, poprzez niepełną, wybiórczą i dowolną ocenę materiału dowodowego, przez co błędnie ustalono stan faktyczny sprawy w zasadniczej kwestii, czyli właściwego czasu na złożenie wniosku o upadłość spółki S. przez jej członków zarządu. W szczególności, nie uwzględniono niespornego faktu, że lista zgłoszonych wierzytelności, określona w załączniku nr 5 do wniosku o upadłość różni się zasadniczo od listy wierzytelności i wierzycieli zgłoszonych i zatwierdzonych w postępowaniu upadłościowym, co wskazuje, że spółka konsekwentnie do końca 2015 r. spłacała swoje zobowiązania, zatem nie nastąpiło trwałe zaprzestanie spłacania jej zobowiązań. 2. W konsekwencji wadliwego procedowania doszło do naruszenie prawa materialnego, a to art. 116 § 1 ust. 1 lit. a) o.p., poprzez błędną wykładnię pojęcia "właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość", co miało zasadniczy wpływ na przyjęcie przez sąd, że w zaistniałych w sprawie okolicznościach nie wystąpiła przewidziana tym przepisem przesłanka egzoneracyjna, uwalniająca członków zarządu - jako osoby trzecie od solidarnej odpowiedzialności podatkowej wraz ze spółką. 3. Naruszenie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2015 r., poz. 233, dalej: p.u.n.; w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.), poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki, powstałe po złożeniu wniosku o upadłość spółki. Jeżeli bowiem złożenie we właściwym terminie wniosku o upadłość wyłącza odpowiedzialność członka zarządu spółki za niewyegzekwowane zobowiązania, powstałe przed złożeniem wniosku o upadłość, to tym bardziej wyłącza odpowiedzialność w odniesieniu do zobowiązań spółki powstałych po zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Jest zatem zgłoszeniem, dokonanym we właściwym czasie, w tym znaczeniu, iż w takiej sytuacji uzasadnione jest stwierdzenie braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem funkcji członka zarządu, a szkodą jej wierzyciela, co winno skutkować zwolnieniem skarżącego od odpowiedzialności. Dodatkowo zaakcentować należy fakt, że przedmiotowe zobowiązania powstały, gdy dla spółki ustanowiony był już zarządca w trwającym postępowaniu o ogłoszenie upadłości. Mając na uwadze powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 176 p.p.s.a. wniósł o: [pic] 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, 2) rozpoznanie sprawy na rozprawie, 3) zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej w całości, 2) zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarządzeniem z 30 kwietnia 2024 r. w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy COVID-19 Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Pismem z 14 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo procesowe, w którym zawarł uzupełnienie argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Przedmiotem kontroli jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu podatkowego o orzeczeniu o odpowiedzialności solidarnie z drugim członkiem zarządu za zobowiązania S. Sp. z o.o. (dalej: spółka) z tytułu podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2015 r. Spór w sprawie dotyczy prawidłowości ustalenia przez organ odwoławczy daty, w jakiej skarżący powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki w kontekście przesłanki negatywnej określonej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. Za bezzasadne uznać należy stawiane w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 i art. 191 o.p. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, niepełną, wybiórczą i dowolną ocenę materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy błędnie określił właściwy termin na zgłoszenie wniosku o upadłość pomijając, że spółka konsekwentnie do końca 2015 r. spłacała swoje zobowiązania. Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszej kolejności należy wskazać, że badając zachowanie terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sprawie prawidłowo uwzględniono regulacje p.u.n. Zgodnie z art. 10 tej ustawy upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1). Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2). W sprawie organ odwoławczy ustalił, że z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zarząd spółki powinien wystąpić w terminie 14 dni od końca 2008 r., z uwagi na ziszczenie się przesłanki określonej w art. 11 ust. 2 p.u.n. (przesłanka bilansowa). Przedmiotem analizy w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego były sprawozdania finansowe spółki za lata 2008-2014, czyli za 7 lat sprawozdawczych. Z analizy bilansów spółki za wskazane powyżej lata (co szczegółowo zostało opisane w zaskarżonej decyzji) wynika, że od co najmniej 2008 r. do 2014 r. kwota zobowiązań spółki była wyższa niż jej majątek, co oznacza, że majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie długów. Nadto od co najmniej 2008 r. spółka miała problemy z płynnością finansową, a od co najmniej 2008 r. do 2014 r. spółka miała ujemny kapitał własny. Ujemna wartość stosunku pomiędzy wartością aktywów ogółem do zobowiązań ogółem oznacza niedobór aktywów dla pokrycia zobowiązań spółki. lnaczej mówiąc, zobowiązania spółki przewyższały jej majątek. Powyższe potwierdzają również wyliczone wskaźniki bieżącej płynności i szybkiej płynności. Powyższe prowadzi do wniosku, że spółka w zasadzie od co najmniej 2008 r. miała problemy z płynnością finansową oraz z bieżącym regulowaniem swoich zobowiązań. Ponadto istotnym faktem jest również ujemna wartość kapitału własnego spółki od co najmniej 2008 r., co stwarzało poważne zagrożenie dla dalszego funkcjonowania firmy i tym samym stanowiło podstawę do ogłoszenia upadłości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do uznania twierdzeń skarżącego, że organy podatkowe oparły rozstrzygnięcie o niepełny i wybiórczy materiał dowodowy. W sprawie przeanalizowano sytuację finansową i majątkową spółki z kolejnych 7 lat. Ustaleń tych merytorycznie nie podważono. Zarzuty w tym zakresie mają charakter ogólnikowy i w istocie nie uwzględniają charakteru przesłanki określonej w art. 11 ust. 2 p.u.n. Nie ma podstaw do uznania twierdzeń skarżącego, że uznanie wystąpienia przesłanki bilansowej w dniu 31 grudnia 2008 r. należy uznać za przedwczesne. Sytuacja bilansowa spółki po 2008 r. nie uległa na tyle poprawie, by strata nie przewyższała sumy kapitału rezerwowego i połowy kapitału zakładowego, a wręcz się pogarszała. Podjęte przez organ ustalenia uzasadniały wniosek, że spółka w 2009 r. była niewypłacalna, natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony dopiero w 2015 r., tj. 6 lat później. Organ odwoławczy wskazał również, że w dacie późniejszej ziściła się przesłanka z art. 11 ust. 1 p.u.n. (przesłanka płynnościowa), wobec stwierdzenia, że spółka zaprzestała regulowania swoich zobowiązań z datą braku zapłaty drugiej z faktur wystawionych przez B. S. z terminem płatności przypadającym 15 grudnia 2009 r. (pierwsza z faktur nieuregulowanych przez spółkę miała termin płatności 8 grudnia 2009 r.). W zakresie zarzutów dotyczących uregulowania w 2015 r. znacznej części zobowiązań spółki należy wskazać, że przesłanka z art. 11 ust. 1 p.u.n. zaistniała później, zatem nie miała przesądzającego znaczenia dla stwierdzenia podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Nadto nie można uznać, że zapłata "znacznej części" zobowiązań w 2015 r. może wskazywać na odzyskanie płynności finansowej przez spółkę, skoro zobowiązania wobec B. S. (najstarsze zobowiązania) nie zostały uregulowane, ogłoszono upadłość spółki w 2016 r. właśnie na podstawie ww. przepisu, a co więcej w toku postępowania upadłościowego nie uzyskano kwoty wystarczającej na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Niezależnie od tego sam fakt, że spółka częściowo spłacała swoje zobowiązania nie oznacza, że nie istniały podstawy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, skoro istniały wymagalne zobowiązania, które nie zostały uregulowane. W tym kontekście trzeba też zauważyć, że w świetle oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z 15 listopada 2017 r., sygn. II FSK 46/16, obie sformułowane w art. 11 ust. 1 i 2 p.u.n. przesłanki mają charakter alternatywny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości. Jak bowiem wynika z art. 10 p.u.n., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, a z kolei stosownie do art. 21 ust. 1 p.u.n., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Określone w art. 11 ust. 1 oraz ust. 2 p.u.n. przesłanki niewypłacalności dłużnika, stanowiące zarazem podstawę do ogłoszenia jego upadłości, normują dwie różne sytuacje. Nie można ich więc ujednolicać i łączyć w ramach ogólnej oceny stanu finansowego dłużnika, lecz muszą być one analizowane i oceniane oddzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela powyższe stanowisko. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące regulowania zobowiązań przez spółkę dotyczą przesłanki płynnościowej i nie rzutują na ocenę organu odwoławczego, według której niewypłacalność spółki w pierwszej kolejności wynikała z faktu, że jej zobowiązania przekraczały wartość jej majątku (nawet przy założeniu, że na bieżąco te zobowiązania wykonywała). Już zaistnienie jednej z przesłanek pozwala na ogłoszenie upadłości, a tym samym obliguje każdego, kto ma prawo reprezentować dłużnika będącego osobą prawną do zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, spieniężenie majątku spółki w toku postępowania upadłościowego doprowadziło do uzyskania kwoty 545.983,18 zł, z czego z uwagi na koszty postępowania upadłościowego, które są zaspokajane w pierwszej kolejności, na spłatę zobowiązań spółki pozostała kwota 172.475 zł, podczas gdy jej zobowiązania wobec wierzycieli wyniosły ponad 14 mln zł. Oznacza to, że tylko nieznaczny procent zobowiązań spółki został pokryty ze sprzedaży jej majątku. Powyższe zaś jednoznacznie potwierdza, że wniosek złożony przez w 2015 r. był wnioskiem spóźnionym. W odniesieniu do twierdzeń skarżącego w tej kwestii należy zauważyć, że w sprawie nie było podstaw do dokonywania oceny działań podejmowanych przez syndyka w celu likwidacji majątku zobowiązanego i równomiernego zaspokojenia wierzycieli. Ocena pracy syndyka należy do sądu upadłościowego, który wyznaczył syndyka do przeprowadzenia takiego postępowania. Argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej stanowi w istocie polemikę ze stanowiskiem organów podatkowych, bez wskazania argumentów potwierdzających naruszenie art. 191 o.p. Skarżący dokonując innej niż organy podatkowe oceny materiału dowodowego nie odniósł się do wszystkich zgromadzonych dowodów i ich wzajemnego powiązania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wykazano braku logiki, czy braku uwzględnienia zasad doświadczenia życiowego przy formułowaniu stanowiska organów podatkowych. W konsekwencji stawiane w tym zakresie zarzuty należało uznać za bezzasadne. Zdaniem skarżącego, formalistyczna wykładnia przepisów Ordynacji podatkowej, dokonana przez WSA, szczególnie z bezpośrednim odniesieniem do art. 21 ust. 1 p.u.n., skutkowałoby praktycznie niemożnością funkcjonowania podmiotów w obrocie gospodarczym, gdyż każde opóźnienie w regulowaniu zobowiązań, bądź wystąpienie stanu (choćby chwilowego), w którym wartość zobowiązań przekracza wartość aktywów, prowadziłoby do generowania postępowania sądowego o ogłoszenie upadłość. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Stosownie do art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Z punktu widzenia przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. istotne jest pojęcie "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wobec braku regulacji w tym zakresie na gruncie prawa podatkowego, zasadne jest odwołanie się do norm prawa upadłościowego, a konkretnie art. 21 ust. 1 p.u.n. Przepis ten stanowił w brzmieniu właściwym dla sprawy niniejszej, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Przepis ten określał zatem expressis verbis termin, w którym dłużnik jest zobowiązany najpóźniej zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W świetle tej regulacji, wniosek o ogłoszenie upadłości można uznać za złożony we "właściwym czasie" tylko wtedy, gdyby nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie liczone od wystąpienia przyczyny uzasadniającej jego zgłoszenie. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. II FPS 3/09, czasem właściwym do dokonania czynności, o jakich mowa w art. 116 § 1 o.p., jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli oraz zaspokojenie roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany przepisami. Termin 14 dni na złożenie przez przedsiębiorcę wniosku o ogłoszenie upadłości, liczony od dnia, w którym majątek nie wystarcza za zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w sposób odmienny, niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości. Członkowie zarządu dłużnika będącego osobą prawną, nie dochowując tego terminu i rozporządzając majątkiem przedsiębiorcy, narażają prawa wierzycieli. W judykaturze wyrażany jest także pogląd, podzielany przez sąd rozpoznający niniejszą sprawę, wskazujący, że nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający czy współzarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, to sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 249/13). Odpowiedzialność za zrealizowanie celu, jakiemu ma służyć ogłoszenie upadłości, spoczywa zatem na członku zarządu spółki, który ponosi konsekwencje podjętych w tym zakresie decyzji. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 194 o.p. poprzez pominięcie ustaleń prawomocnego wyroku Sądu Gospodarczego w L. o wszczęciu postępowania naprawczego wobec D. l., które - jak podnosi skarżący - ustalają, że zerwanie kontraktu, stanowiącego bazę aktywności gospodarczej spółki miało miejsce dopiero 5 czerwca 2015 r., co spowodowało utratę płynności finansowej spółki i trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji i organów podatkowych, że wyroki sądów w L. nie mają znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Jak bowiem ustalono, niewypłacalność spółki wystąpiła 6 lat przed zerwaniem kontraktu handlowego. Ponadto wyrok Sądu w L. dotyczył wspólnika, a nie samej spółki. Za niezasadny należy uznać też zarzut naruszenia art. 10 i art. 11 p.u.n. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki, powstałe po złożeniu wniosku o upadłość spółki. Przede wszystkim zakres odpowiedzialności członka zarządu został określony w art. 116 § 2 o.p., zgodnie z którym odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Fakt, iż decyzja w sprawie dotyczy zobowiązań spółki za październik i grudzień 2015 r., które powstały po dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie wpływał na to, że po stronie spółki istniał obowiązek ich uregulowania. Skoro termin płatności tych zobowiązań upływał w czasie pełnienia przez skarżącego obowiązków członka zarządu, mogły one zostać objęte decyzją dotyczącą odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 o.p. Regulacje art. 10 i art. 11 p.u.n. nie stanowią w tym zakresie ograniczeń. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Bogusław Dauter ----------------------- 9
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI