III FSK 1026/24

III FSK 1026/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Jan Rudowski /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Ol 366/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2024-05-14
III FZ 631/23 - Postanowienie NSA z 2024-03-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 71a § 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Tezy
Zawarty w art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) zwrot normatywny „bezpodstawnie uchyla się" nie wymaga aby dla poprawności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, każdorazowo w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, prowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie wymagalności wierzytelności, nawet w przypadku gdy trzeciodłużnik uznał wierzytelność za wymagalną. Przepis ten nie wymaga również badania kwestii przedawnienia wierzytelności w przypadku gdy trzeciodłużnik nie podnosi, że istnieje podstawa prawna, która umożliwia mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Ol 366/23 w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 18 lipca 2023 r. nr 2801-IEE.7192.76.2023 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od J. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 14 maja 2024 r., I SA/Ol 366/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu skargi J. C. (dalej: "skarżący", "strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 18 lipca 2023 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającą ją postanowienie organu pierwszej instancji oraz zasądził od organu na rzecz strony kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
2. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "B." sp. z o.o. w restrukturyzacji (dalej: "zobowiązany", "spółka") dokonał zajęcia przysługujących tej spółce wierzytelności od skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności.
Pismami z 21 czerwca i 28 lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie w związku z brakiem odpowiedzi na zajęcie z 6 sierpnia 2014 r., skierował do skarżącego ponaglenie, który w odpowiedzi uznał zajętą wierzytelność. Pismami z 15 stycznia i 26 lutego 2019 r., w związku z brakiem realizacji zajęcia z 17 września 2018 r., organ skierował wezwania, w odpowiedzi na które skarżący pismami z 30 stycznia i 20 marca 2019 r. poinformował, że przekazuje zobowiązanej spółce, zgodnie z art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, środki finansowe na poczet wynagrodzeń dla pracowników na podstawie przedłożonych przez spółkę list płac.
Pismem z 19 maja 2022 r. organ wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni kwot, które bez zgody organu zostały wypłacone zobowiązanemu. Pismem z 31 maja 2022 r. skarżący ponownie wyjaśnił, że środki finansowe zostały przekazane zobowiązanej spółce na poczet wynagrodzeń dla pracowników. Pismem z 28 czerwca 2022 r. organ poinformował stronę, że podane przez nią okoliczności nie uzasadniają przekazywania kwot zobowiązanej spółce z pominięciem organu, zaś pismem z 16 sierpnia 2022 r. poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające zmierzające do określenia wysokości nieprzekazanych kwot.
W wyniku przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Wola kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego, zakończonej protokołem z 19 stycznia 2023 r., w oparciu o przedstawione przez skarżącego dokumenty finansowe ustalono, że w okresie styczeń 2017 r. - czerwiec 2022 r. dokonał on płatności na rzecz zobowiązanego na łączną kwotę 6.905.064,43 zł. Skarżący nie wniósł do wyżej wskazanego protokołu zastrzeżeń.
W oparciu o powyższe ustalenia kontroli Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), postanowieniem z 5 maja 2023 r. określił stronie wysokość nieprzekazanych wierzytelności pieniężnych na łączną kwotę 5.791.336,73 zł. W ocenie organu, strona w okresie od 1 stycznia do 15 grudnia 2017 r. i od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2022 r. wypłaciła na rzecz zobowiązanej spółki łącznie kwotę 5.799.915,97 zł, przy czym przekazała na rzecz organu kwotę 8.579,24 zł, co powodowało, że łączna kwota nieprzekazanych wierzytelności wynosiła 5.791.336,73 zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie zaskarżonym postanowieniem z 18 lipca 2023 r. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i określił wysokość nieprzekazanych wierzytelności pieniężnych w łącznej kwocie 3.256.041,52 zł. Wskazał, że z dokumentów ujawnionych w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego wynika, że, za wyjątkiem okresów, na które organ egzekucyjny wstrzymał realizację konkretnych zajęć, nie wystąpiły inne przesłanki, które pozwoliłyby stronie skutecznie uchylać się od przekazania zajętych wierzytelności. Zdaniem organu, przeprowadzona kontrola wykazała istnienie oraz wymagalność wierzytelności. Istnienia oraz wymagalności wierzytelności, jak również faktu ich zajęcia, nie kwestionował też skarżący.
Zdaniem organu, dłużnik zajętej wierzytelności nie wykazał, aby zaistniały uzasadnione prawnie podstawy do nieprzekazania zajętych kwot. W szczególności nie uprawniała do przekazania środków finansowych zobowiązanej spółce bez zgody organu okoliczność zabezpieczenia środków na wynagrodzenia pracowników spółki.
2.1. W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:
1) przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:
a) art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 71b § 9 i art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego ustalenia kwot objętych zajęciami oraz brak zbadania przesłanki bezpodstawności,
b) art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez brak konkretyzacji zajętych wierzytelności w zawiadomieniach kierowanych do skarżącego,
c) art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.) poprzez brak zawieszenia egzekucji pomimo wydania zabezpieczenia przez sąd upadłościowy,
2) przepisów prawa materialnego mających wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: art. 252 § 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 ze zm.) poprzez określenie kwoty nieprzekazanej wierzytelności pomimo objęcia jej układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym zobowiązanej spółki.
2.2. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarga strony zasługiwała na uwzględnienie, jakkolwiek jedynie częściowo z uwagi na podniesione w niej zarzuty.
W ocenie sądu pierwszej instancji, w sprawie nie wyjaśniono jaka umowa łączyła zobowiązaną spółkę ze skarżącym i jakim tytułem zostały dokonane płatności na rzecz zobowiązanej spółki – nie ustalono charakteru wierzytelności, ani daty, w której stały się one wymagalne. Sąd zaznaczył, że przyjęta w zaskarżonym postanowieniu metodologia opiera się wyłącznie na uwzględnieniu dat przepływów środków pieniężnych pomiędzy stroną a zobowiązaną spółką oraz okresów przerw w realizacji zajęć. Pomija natomiast sam tytuł prawny wierzytelności, jak i datę ich wymagalności, tj. okoliczności istotne dla stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności.
Sąd wskazał, że powyższy zakres ustaleń był również istotny w kontekście ewentualnego przedawnienia zajętych wierzytelności. W ocenie sądu pierwszej instancji, treść zobowiązania, z którego wynika zajęta wierzytelność musi być oceniana z perspektywy przepisów właściwych dla tego zobowiązania. Zatem ocena bytu spornej wierzytelności powinna być dokonana z uwzględnieniem wszystkich właściwych w sprawie przepisów Kodeksu cywilnego, a więc nie tylko przepisów dotyczących okresów, po upływie których następuje przedawnienie zobowiązania, ale także przepisów, które mają wpływ na bieg terminu tego przedawnienia.
Ponadto, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie nie dokonano rozważenia, co do skutków postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydział V Gospodarczy z 6 kwietnia 2023 r., [...], o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych w trybie postępowania zabezpieczającego, na możliwość wydania zaskarżonego postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności. W ocenie sądu, skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanej spółki, to nie można twierdzić, że zawieszenie przez sąd upadłościowy postępowań egzekucyjnych pozostaje bez wpływu na możliwość dochodzenia od strony kwot zajętych wierzytelności (pełny tekst uzasadnienia orzeczenia oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: "CBOSA").
3. Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Dodatkowo organ zrzekł się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 71a § 9 u.p.e.a., a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie (odmowę zastosowania);
II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną ocenę działań organu podatkowego i wadliwe uznanie, że organ podatkowy wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem art. 71a § 9 u.p.e.a oraz art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a i bezpodstawne zastosowanie środków przewidzianych w ustawie p.p.s.a. do usuwania naruszenia prawa w rozstrzygnięciach administracyjnych poprzez uchylenie postanowień zamiast oddalenia skargi;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnych wskazań co do dalszego postępowania organu w związku z ww. naruszeniami prawa procesowego.
4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Strona zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy, a zatem zasługiwała na uwzględnienie.
5.1. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Nie ujawniono także podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.).
5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Zarówno zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie (odmowa zastosowania) jak i powiązane z nim zarzuty procesowe.
Wymaga wskazania, że zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy; a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 powołanego przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).
Zgodnie natomiast z art 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Stosownie do art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
W myśl art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. statuuje jako przesłankę określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Użyty przez ustawodawcę zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" był już wielokrotnie interpretowany w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz literaturze, które zgodnie przyjmują, że należy interpretować go jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Zatem uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić tylko w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (tak m.in. w wyrokach NSA z 2 października 2024 r. III FSK 389/24 z 7 września 2023 r. III FSK 2664/21).
Jak stanowi z kolei art. 91 u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b u.p.e.a.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieuzasadnione jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" zawarty w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a. wymaga aby dla poprawności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, każdorazowo w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, prowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie wymagalności wierzytelności, nawet w przypadku gdy trzeciodłużnik uznał wierzytelność za wymagalną oraz badanie kwestii przedawnienia wierzytelności w przypadku gdy trzeciodłużnik nie podnosi, że istnieje podstawa prawna, która umożliwia mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności).
Artykuł 71a § 9 u.p.e.a. określa bowiem dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności i stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.
W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność zajęcia wierzytelności u skarżącej jako trzeciodłużnika. Bezsprzeczna jest również okoliczność, że skarżący uznał zajęcia wierzytelności i zobowiązał się do ich realizacji. Także okoliczność nieprzekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu jest niekwestionowana przez stronę. Skarżący poinformował organ, że środki pieniężne przekazuje zobowiązanej spółce, zgodnie z art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego na poczet wynagrodzeń dla pracowników na podstawie przedłożonych przez spółkę list płac.
W tak ustalonym stanie faktycznym, co do zasady nie kwestionowanym przez strony, uzasadnione jest stanowisko organu, że zaistniały przesłanki do wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności.
Jak słusznie wskazał organ w skardze kasacyjnej zebrane dowody i okoliczności ustalone w toku postępowania, w szczególności: (i) oświadczenie o uznaniu wierzytelności, (ii) przekazanie 18 listopada 2019 r. na poczet zajęć kwoty 8.579,24 zł; (iii) ustalenia zawarte w protokole kontroli z 19 stycznia 2023 r. (potwierdzenie, że od 11 sierpnia 2014 r. skarżący miał wymagalne zobowiązania wobec spółki, dokumenty potwierdzające dokonywanie płatności na rzecz tej spółki), oraz (iv) brak powoływania się na skuteczne podstawy prawne pozwalające na uchylenie się od realizacji zajęcia były wystarczające do ustalenia, że skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności.
Nieuzasadnione natomiast jest w okolicznościach sprawy wymaganie od organu, żeby wbrew stanowisku wyrażanemu przez trzeciodłużnika weryfikował wymagalność wierzytelności wobec spółki i analizował ją w zakresie ewentualnego przedawnienia, w sytuacji gdy trzeciodłużnik wierzytelności te uznał. Zasadnicze znaczenie w okolicznościach sprawy miał bowiem fakt, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu sam przyznał, że takie roszczenia istnieją i są wymagalne, co więcej wszystkie te kwoty wskazane przez organ w tabeli w decyzji przekazał bezpośrednio spółce. Skoro skarżący przekazał dochodzone przez organ kwoty spółce i jednocześnie potwierdził organowi egzekucyjnemu istnienie tych roszczeń, to nie ma potrzeby weryfikowania, czy roszczenia te się nie przedawniły (sąd pierwszej instancji nie wskazał również na jaką datę miałby organ weryfikować to przedawnienie: zapłaty, kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, czy wydania postanowienia w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności).
Jednocześnie należy zauważyć, że strona uzasadniając brak przekazania zajętych wierzytelności powołała się w tym zakresie na art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten dotyczy egzekucji roszczeń o charakterze cywilnym a jego odpowiednikiem w u.p.e.a. jest art. 81 § 4 u.p.e.a. Wskazany wcześniej przepis dotyczy jednak jedynie banków i zajęcia rachunku bankowego. Nie mógł on stanowić uzasadnionej podstawy dla działania skarżącego. Jeżeli strona chciała wpłacić spółce środki niezbędne do wypłaty wynagrodzenia pracownikom spółki, konieczne było zwrócenie się do organu o wyrażenie zgody na bezpośrednią zapłatę spółce. Skarżący tego jednak nie uczynił.
Należy ponownie wskazać, że art. 89 § 1 i § 2 u.p.e.a. jasno precyzuje, że z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Skoro w niniejszej sprawie skarżący uznał wierzytelność za wymagalną, nie wskazał podstawy prawnej, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela to, wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji, zbędne było prowadzenie dalszych ustaleń, w tym w zakresie tytułu prawnego wierzytelności oraz dat ich wymagalności.
5.3. Dodatkowo stwierdzić należy, że niezasadnie sąd pierwszej instancji nakazał organowi badać wpływ postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydział V Gospodarczy z 6 kwietnia 2023 r. [...], o zwieszeniu postępowań egzekucyjnych w trybie postępowania zabezpieczającego, na możliwość wydania zaskarżonego postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności.
Wskazać należy, że postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności ma charakter deklaratoryjny. Określa ono jedynie wysokość nieprzekazanej kwoty i jest wyłącznie pochodną dokonanego wcześniej zajęcia wierzytelności pieniężnej. Samo wydanie tego postanowienia nie oznacza, że automatycznie należności w nim określone będą przymusowo egzekwowane.
Postanowienie w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności może stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego i dopiero wtedy, gdy mamy tytuł wykonawczy, wskazane wcześniej postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych mogłoby mieć wpływ na możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności. Tak samo uznać należy w stosunku do postanowienia o ogłoszeniu upadłości spółki. Jak wynika natomiast z akt sprawy organ nie wszczynał i nie prowadził postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego .
5.4. Z uwagi na powyższe, uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2) p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. a także § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 2) lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).
Jolanta Sokołowska Jan Rudowski Bogusław Woźniak