III FSK 1016/24

III FSK 1016/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska
Jacek Pruszyński /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 812/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 8. art. 9, art. 58 § 1 i 2, art. 44 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 27
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Protokolant Luiza Wyszomierska, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 812/23 w sprawie ze skargi T. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2022 r. nr 1401-IEE1.711.1.297.2022.2.AC w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
Zaskarżonym wyrokiem z 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 812/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. P. reprezentowanej przez opiekuna prawnego J. P. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 22 grudnia 2022 r., nr 1401-IEE1.711.1.297.2022.2.AC w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik wyznaczony z urzędu, na podstawie art. 173 § 1 oraz art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości.
Skarżonemu wyrokowi WSA w Warszawie zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj.: art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 c) p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a. oraz art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610, dalej: k.c.) polegające na:
1. nieuwzględnieniu przez Sąd meriti skargi i nie uchylenie decyzji tak organu odwoławczego, jak i organu pierwszej instancji z uwagi na naruszenie przepisów procesowych i w konsekwencji przyjęcie za prawidłowe orzeczenia organów administracyjnych obu instancji, w sytuacji gdy przeprowadzona przez organy obu instancji ocena faktycznego sprawy została przeprowadzona bez uwzględnia wszelkich podnoszonych przez skarżącą kasacyjnie i wykazanych złożonymi w toku sprawy dokumentami czynności naprawczych, ich stopnia niezbędności w indywidualnych okolicznościach niniejszej sprawy a niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co nie zostało w sposób dostateczny wyjaśnione przez organy administracyjne obu instancji i uznane za prawidłowe przez Sąd meriti;
2. dokonanej przez Sąd meriti mającej istotny wpływ na wynik sprawy błędnej, wybiórczej oceny materiału dowodowego sprawy i niewłaściwe uznanie za prawidłowe konstatacje organów obu instancji, które są sprzeczne i wzajemnie się wykluczają, podczas gdy prawidłowa analiza, oparta na zasadach logiki i doświadczenia życiowego skutkować winna uchyleniem skarżonej decyzji wobec braku wyjaśnienia istotnych w sprawie w okoliczności, w tym w szczególności pominięcie, iż uznanie za skuteczne doręczenie w trybie przepisu art. 44 § 4 k.p.a. niewadliwe wobec zaistnienia z dniem 16 kwietnia 2015 r. opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionej skarżącej kasacyjnie co, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 27 k.c. jako jedynym i wyłącznym adresem miejsca zamieszkania skarżącej kasacyjnie czyni adres jej prawnego opiekuna, który jest innym adresem niż dotychczasowy adres skarżącej kasacyjnie, co winno skutkować uznaniem, iż korespondencja organów kierowana po tej dacie na poprzedni adres pod którym zamieszkiwała ubezwłasnowolniona jest nieprawidłowy i nie może skutkować zasadnym przyjęciem fikcji doręczenia (na podstawie przepisu art. 44 § 4 k.p.a.), a tym samym, że opiekun prawny uprawdopodobnił uchybienia terminu bez swojej winy z dochowaniem 7 - dniowego terminu do złożenia wniosku o jego przywrócenie.
Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o:
1) z daleko posuniętej ostrożności procesowej, przywrócenie skarżącej kasacyjnie terminu do złożenia niniejszej skargi kasacyjnej, gdyż ew. uchybienie terminowi do jej złożenia nastąpiło bez jej własnej winy;
2) uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej i uchylenie w całości skarżonego wyroku WSA w Warszawie z 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 812/23 i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie;
3) rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej, co do zasady na rozprawie, na podstawie przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a.;
4) zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej kasacyjnie kosztów pomocy prawnej przyznanej z urzędu, nieopłaconej ani w części ani w całości, według norm przepisanych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Kwestią sporną w sprawie jest ocena prawidłowości orzeczenia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Instytucja przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym została uregulowana w art. 58 k.p.a. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a. Według tej regulacji, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.).
Aby przywrócenie terminu mogło nastąpić, muszą być zatem łącznie spełnione następujące przesłanki: złożenie wniosku w tym przedmiocie w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednoczesne dokonanie spóźnionej czynności oraz uprawdopodobnienie braku zawinienia w przekroczeniu terminu.
W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że termin do wniesienia zarzutów egzekucyjnych dla określonych tytułów wykonawczych upływał odpowiednio w okresie od 5 marca 2008 r. do 2 czerwca 2009 r. Strona wniosła natomiast zarzuty egzekucyjne wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia w piśmie z 6 kwietnia 2020, uzupełnionym pismami z: 29 kwietnia 2020 r., 4 czerwca 2020 r., 14 września 2020 r. i 11 października 2020 r.
W zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie uznał za nieuprawniony wniosek organu odwoławczego, w którym wykluczono możliwość badania stanu zdrowia skarżącej (w tym przedłożonej na tę okoliczność dokumentacji) w kontekście przesłanek przywrócenia terminu, wyłącznie ze względu na brak korelacji czasowej między terminami na złożenie zarzutów a rozstrzygnięciami sądowymi wydawanymi w sprawie o ubezwłasnowolnienie. Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy w kontekście unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zdaniem Sądu, kwestia uprawdopodobnienia braku zawinienia nie odgrywała w rozpoznawanym przypadku decydującej roli ze względu na nie wykazanie przez stronę, że dochowany został siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Na tym ostatnim stwierdzeniu koncentrują się zarzuty skargi kasacyjnej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw uwzględnienia wniosku. Jej niedochowanie zawsze skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ zgodnie z art. 58 § 3 k.p.a., termin siedmiodniowy jest terminem, który nie podlega przywróceniu (por. np. wyroki NSA z 26 lipca 2017 r., I OSK 1992/15 i z 16 grudnia 2016 r., II OSK 1365/16). Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, iż datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu (por. wyrok WSA w Krakowie z 17 października 2024 r., III SA/Kr 964/24). Ustanie przyczyny uchybienia terminu to ustanie przeszkody do dokonania danej czynności procesowej, niemożliwej do przezwyciężenia przez zainteresowanego, który dołożył należytej staranności w tym zakresie. Ocena czy strona dochowała terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu należy do organu administracji publicznej (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2016 r., I OSK 741/16).
W niniejszej sprawie reprezentujący stronę opiekun prawny wiązał datę rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu z dwoma zdarzeniami, tj. faktem pozyskania w dniu 30 marca 2020 r. informacji o zajęciu nieruchomości należącej do skarżącej oraz przesłaniem do niego kserokopii akt egzekucyjnych w dniu 4 października 2021 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna z przywołanych dat nie mogła wyznaczać początku terminu, o jakim mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Jak zauważył Sąd pierwszej instancji, nawet przy przyjęciu, że J. P. nie miał wiedzy o doręczeniach tytułów wykonawczych w latach 2008 – 2009 (mimo, iż według ustaleń organu niektóre z tytułów wykonawczych były odbierane przez bliskiego członka rodziny – córkę skarżącej, siostrę J. P.), to nie mogło zostać pominięte, że w 2019 r., tj. w okresie, w którym syn skarżącej sprawował funkcję jej opiekuna prawnego, dokonywano doręczeń pism dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego - wezwania do zapłaty należności z 19 września 2019 r. oraz zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z 21 listopada 2019 r.
Nie zasługują na uwzględnienie, stawiane w kontekście doręczeń tych pism, zarzuty dotyczące naruszenia art. 44 § 1 i 4 k.p.a. i art. 27 k.c.
Przepis art. 44 § 1 k.p.a. stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Według § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Tymczasem autor skargi kasacyjnej kwestionuje prawidłowość doręczenia ze względu na uwzględnienie niewłaściwego adresu. W tym przypadku należało podnieść zarzut naruszenia art. 42 § 1 k.p.a., zgodnie z którym pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Naczelny Sąd Administracyjny nie może korygować zarzutów skargi kasacyjnej i musi odnieść się do nich w takim kształcie jak zostały przedstawione w skardze kasacyjnej. Z kolei zgodnie z drugim przywołanym przepisem art. 27 k.c., miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
Korespondencja obejmująca wezwanie do zapłaty należności z 19 września 2019 r. oraz zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z 21 listopada 2019 r. była kierowana na adres ul. [...], w miejscu adresata wskazywano zarówno J. P. (jako pełnomocnika), jak i T.P. W sprawie nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości uwzględnienia tego adresu. Wskazany adres był podawany w pismach kierowanych do organu przez J. P. - np. w piśmie z 6 kwietnia 2020 r. zawierającym żądanie przywrócenia terminu (k. 458 akt adm.) czy w piśmie z 25 października 2021 r. określonym jako wniosek o wznowienie postępowania (k. 626 akt adm.). Pod tym adresem J. P. odbierał też pisma od organu - np. pismo z 8 maja 2020 r. (k. 462-465 akt adm.) czy postanowienie z 10 sierpnia 2020 r. (k. 488-491 akt adm.). Z kolei adres wskazywany w skardze kasacyjnej tj. S., ul. [...] został podany przez J. P. dopiero w zażaleniu z 24 listopada 2021 r. (k. 638 akt adm.) wraz z wnioskiem o doręczenie na ten adres korespondencji. Od tej pory wskazany adres był uwzględniany przez organy w dalszej korespondencji kierowanej do strony.
Przesyłki zawierające wezwanie do zapłaty należności z 19 września 2019 r., a także zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z 21 listopada 2019 r. były dwukrotnie awizowane i uznane za skutecznie doręczone z upływem 14-dni od pierwszego awizowania (zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a.). Strona skarżąca nie podważyła prawidłowości działań związanych z awizowaniem przesyłki, a w konsekwencji przyjęcia fikcji doręczenia.
W tych okolicznościach nie można było przyjąć, że ustanie przyczyny uniemożliwiającej działanie (wniesienie zarzutów) nastąpiło dopiero w dniu 30 marca 2020 r., bądź 4 października 2021 r. Sytuacja, w której opiekun prawny nie odbiera korespondencji kierowanej do strony, godząc się tym samym z konsekwencjami wynikającymi z domniemania doręczenia, nie może być utożsamiana z istnieniem przeszkody blokującej podjęcie odpowiednich działań procesowych. W pełni uzasadnionym było przyjęcie, że adresat powziął wiedzę na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co otwierało drogę do skorzystania z instytucji przywrócenia terminu. Konsekwentnie nie było podstaw do uznania, że strona skarżąca skierowała swoje żądanie (pierwsze pismo z 6 kwietnia 2020 r.) w przewidzianym do tego terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny opóźnienia.
Ustalenie to czyniło zaś zbędnym badanie pozostałych przesłanek przywrócenia terminu, pozwalając jednocześnie na uznanie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa [...] z 12 października 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Jeżeli wniosek o przywrócenie terminu okazał się ewidentnie spóźniony, to już tylko z tej przyczyny brak jest podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia zarzutu egzekucyjnego. Brak jest przy tym podstaw do merytorycznego rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu, czyli badania, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zostały spełnione pozostałe przesłanki przewidziane w przepisach art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Właściwy organ obowiązany jest bowiem przywrócić termin procesowy, który został naruszony przez zainteresowanego, jeżeli spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w przepisach art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Skoro nie została spełniona przesłanka dotycząca złożenia stosownego wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym dla tej czynności terminie, to znaczy, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu także wówczas, gdy zostały spełnione pozostałe przesłanki (por. wyrok NSA z 22 października 2019 r., II FSK 3826/17).
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 i art. 58 § 1 i 2 k.p.a.
W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono na czym jej autor oparł zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa wymogi jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku. W ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast skutecznie kwestionować ustaleń stanu faktycznego, jak też dokonanej przez sąd kontroli prawidłowości wykładni i zastosowania prawa materialnego przez działające w sprawie organy podatkowe.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Anna Dalkowska