III CZP 99/03

Uchwała z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 99/03 
 
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Gminy K. przy uczestnictwie Jana D., 
Genowefy K., Jadwigi Z., Artura Z. i Sebastiana Z. o odłączenie części 
nieruchomości, urządzenie dla niej nowej księgi i wpis prawa, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 stycznia 2004 r., przy udziale 
prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 18 
września 2003 r.: 
"Czy poczynając od dnia 23 września 2001 r. (data wejścia w życie ustawy z 
11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy 
kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach w sprawach cywilnych oraz 
ustawy prawo o notariacie – Dz.U. Nr 63 poz. 635) Gmina ma obowiązek uiszczania 
opłat sądowych w sprawach o wpis w księdze wieczystej na podstawie decyzji 
stwierdzającej nabycie mienia komunalnego?" 
podjął uchwałę: 
 
W sprawach o wpis w księdze wieczystej na podstawie decyzji 
stwierdzającej nabycie mienia komunalnego gmina nie ma obowiązku 
uiszczania opłat sądowych. 
 
Uzasadnienie 
 
Gmina K. wystąpiła z wnioskiem o odłączenie z księgi wieczystej działki 
gruntu, urządzenie dla niej nowej księgi wieczystej, wpisanie w dziale II prawa 
własności Gminy w 2701/10000 częściach w miejsce dotychczasowego 
współwłaściciela – Skarbu Państwa oraz pozostałych współwłaścicieli w takich 

częściach, w jakich ich prawo współwłasności było ujawnione w poprzedniej 
księdze. 
Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2003 r. wezwano wnioskodawczynię do 
uiszczenia opłaty w kwocie 150 zł, w uzasadnieniu wskazując, że ponieważ wpis 
prawa własności Gminy na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 18 ust. 1 ustawy 
z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie 
terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) jest 
wolny od opłat sądowych, wpis został naliczony jedynie od wniosku w części 
dotyczącej wpisów prawa własności poprzednich współwłaścicieli, przeniesionych z 
dotychczasowej księgi wieczystej. 
Przy rozpoznaniu zażalenia wnioskodawczyni na powyższe zarządzenie Sąd 
Okręgowy nie miał wątpliwości, że po odłączeniu z księgi wieczystej działki i 
urządzeniu dla niej nowej księgi w dziale II zostanie dokonany jeden wpis, a nie 
kilka wpisów, jak by to wynikało z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, bez 
względu bowiem na to, ile wpisów współwłasności ma być przeniesionych z księgi, 
w której dotychczas nieruchomość była wpisana, do nowej, będzie to jeden wpis. 
Sąd Okręgowy powziął natomiast wątpliwość co do tego, jaki jest stosunek art. 20 
ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o 
samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych do art. 8 ust. 2 
ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."). 
Zgodnie z art. 20 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., 
postępowanie w przedmiocie wpisu na podstawie prawomocnej decyzji w sprawie 
stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy prawa lub przekazania wolne 
jest od opłat sądowych, tymczasem w dniu 21 września 2001 r. weszła w życie 
ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, 
ustawy – kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz ustawy – prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635), która 
w art. 3 zmieniała treść art. 8 ust. 2 u.k.s.c. Zgodnie z nowym brzmieniem tego 
przepisu, gmina nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych z wyjątkiem spraw w 
postępowaniu wieczystoksięgowym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepis art. 8 ust. 2 u.k.s.c. ustanawia jako zasadę ustawowe zwolnienie 
gminy od opłat sądowych i w obecnie obowiązującym brzmieniu przewiduje dwa 

wyjątki od tej zasady: jeden w zakresie spraw dotyczących działalności 
gospodarczej, drugi w zakresie spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym. 
Zamieszczone w tym przepisie wyłączenie zwolnienia gminy od opłat sądowych w 
postępowaniu wieczystoksięgowym, wprowadzone ustawą z dnia 11 maja 2001 r., 
jest wyjątkiem od zasady, ale zarazem ma charakter ogólny w tym sensie, że 
dotyczy generalnie spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym. 
Przepis art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przewiduje natomiast 
zwolnienie od opłat sądowych w postępowaniu tylko w przedmiocie wpisu na 
podstawie decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy 
prawa lub przekazania, w odniesieniu do gminy ustanawia zatem niejako wyjątek od 
wyjątku. Zgodnie z regułą lex posteriori generali non derogat legis priori speciali 
przepis ten nie został uchylony przez bardziej ogólną regulację art. 8 ust. 2 u.k.s.c., 
zawartą w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. W konsekwencji należy przyjąć, ze mimo 
nałożenia na gminę ogólnego obowiązku uiszczania opłat w sprawach 
wieczystoksięgowych, gmina nie ma tego obowiązku w postępowaniu o wpis w 
księdze wieczystej na podstawie decyzji stwierdzającej nabycie mienia 
komunalnego. 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. 
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.