III CZP 98/05

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 98/05 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Jacek Gudowski 
Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) 
Sędzia SN Barbara Myszka 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
Sędzia SN Mirosława Wysocka 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 marca 
2006 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, na skutek 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Praw Obywatelskich we 
wniosku z dnia 31 sierpnia 2005 r.: 
„Czy wydając postanowienie w trybie art. 755 § 1 k.p.c. dotyczące 
uregulowania na czas trwania postępowania kontaktów z rodzicem odseparowanym 
od dziecka sąd związany jest treścią art. 113 § 1 k.r.o., a zatem czy w 
postanowieniu zabezpieczającym może być orzeczony zakaz osobistej styczności z 
dzieckiem względem rodzica dysponującego władzą rodzicielską przy braku 
wcześniejszego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej tego rodzica?" 
podjął uchwałę: 
 
Przepis art. 113 § 1 k.r.o. nie wyłącza udzielenia na podstawie art. 755 § 1 
k.p.c. zabezpieczenia przez zakazanie rodzicom niepozbawionym władzy 
rodzicielskiej osobistej styczności z dzieckiem. 
 
Uzasadnienie 
 
Rzecznik Praw Obywatelskich, działając na podstawie art. 60 § 2 ustawy z 
dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052) i art. 16 
ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147), wystąpił z wnioskiem o podjęcie przez Sąd 

Najwyższy uchwały w celu wyjaśnienia ujawnionych w orzecznictwie rozbieżności w 
wykładni i stosowaniu przepisu art. 113 § 1 k.r.o. 
Wskazał, że w doktrynie nie ma sporu co do tego, że zakaz osobistej 
styczności z dzieckiem może dotyczyć wyłącznie rodziców pozbawionych władzy 
rodzicielskiej, nie jest zaś dopuszczalny taki zakaz w stosunku do rodziców, których 
władza została zawieszona, ograniczona do określonych obowiązków i praw 
względem dziecka (art. 58 § 1 i art. 107 k.r.o.) oraz w przypadku wydania 
zarządzeń wskazanych w art. 109 k.r.o. Nie ma możliwości zawieszenia kontaktów 
rodziców z dzieckiem na określony czas, choćby tylko na czas postępowania. Aby 
osiągnąć czasowe wstrzymanie kontaktów, czego potrzebę dostrzega się w 
praktyce, konieczne jest pozbawienie władzy rodzicielskiej. Pojawiła się jednak – 
będąca przedmiotem skarg kierowanych do Rzecznika – krańcowo odmienna linia 
orzecznicza sądów, które w postanowieniach dotyczących zabezpieczenia zakazały 
rodzicom mającym władzę rodzicielską kontaktów z dziećmi. Wobec rozbieżności w 
orzecznictwie, wynikającej z odmiennego ustalenia znaczenia przepisów, 
unormowanie prawne, regulujące kwestię dopuszczalności wydania orzeczenia 
zakazującego osobistej styczności z dzieckiem w trybie postanowienia 
zabezpieczającego, wymaga wykładni prawa. W ocenie Rzecznika, powinna ona 
urzeczywistniać zasadę dobra dziecka jako dobra nadrzędnego, zgodnie z art. 3 
ust. 1 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów 
Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), oraz 
uwzględniać gwarantowaną konstytucyjnie (art. 48 ust. 2 Konstytucji) ochronę praw 
rodzicielskich, obejmujących także te elementy stosunku prawnorodzinnego między 
rodzicami a dzieckiem, które nie mieszczą się w pojęciu władzy rodzicielskiej, a 
więc również prawo do osobistej styczności z dzieckiem, z zachowaniem przy tym 
zasady proporcjonalności między użytym dla ograniczenia prawa środkiem a 
osiąganym celem (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W tym kontekście podniósł kwestię 
dopuszczalności stosowania zakazu kontaktów w postanowieniu zabezpieczającym 
ze względu na treść art. 731 k.p.c. 
Prokurator Prokuratury Krajowej wnosił o podjęcie uchwały, że sąd wydając 
postanowienie na podstawie art. 755 § 1 k.p.c. jest związany treścią art. 113 § 1 
k.r.o. i nie może orzec zakazu osobistej styczności rodzica z dzieckiem, jeśli nie 
został on pozbawiony władzy rodzicielskiej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Problematyka kontaktów osobistych rodziców z dziećmi uwzględniona została 
w europejskich standardach prawnych. Zasada 6 rekomendacji nr R (84) w sprawie 
władzy rodzicielskiej z dnia 28 lutego 1984 r. (przyjętej przez Komitet Ministrów 
Rady Europy) zapewnia rodzicowi niewychowującemu dziecka prawo do 
utrzymywania z nim kontaktów osobistych, z wyjątkiem sytuacji, w których kontakty 
te poważnie szkodzą interesom dziecka. Konwencja o prawach dziecka z dnia 20 
listopada 1989 r. ujmuje prawo do utrzymywania kontaktów osobistych z rodzicami 
jako prawo samego dziecka. Zgodnie z art. 9 ust. 3, dziecko ma prawo do 
utrzymywania regularnych stosunków osobistych i bezpośrednich kontaktów z 
obojgiem rodziców, z wyjątkiem przypadków, gdy jest to sprzeczne z najlepiej 
pojętym interesem dziecka. Artykuł 10 Konwencji stanowi natomiast, że dziecko, 
którego rodzice przebywają w różnych państwach, ma prawo do utrzymywania 
regularnych, z wyjątkiem okoliczności nadzwyczajnych, osobistych stosunków i 
bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców. Przyjęta w dniu 3 maja 2002 r. w 
Wilnie przez Komitet Ministrów Rady Europy Konwencja dotycząca kontaktów z 
dziećmi, podpisana przez Polskę dnia 24 września 2003 r., która w stosunku do 
Polski nie weszła jednak jeszcze w życie, określa pojęcie kontaktów w szerokim 
ujęciu. Obejmuje ono nie tylko osobistą styczność – w tym poza miejscem 
zamieszkania dziecka – ale także kontakt telefoniczny oraz przez pocztę 
elektroniczną, co nie zastępuje, lecz uzupełnia kontakty bezpośrednie, a może je 
zastąpić jedynie w wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach. W pojęciu tym mieści 
się również obowiązek informowania osoby uprawnionej o dziecku i dziecka o tej 
osobie. W konwencji przyjęto jako zasadę prawo do nienadzorowanego kontaktu, 
jednak gdyby leżało to w interesie dziecka, można ustanowić nadzór nad 
kontaktami lub inne formy niż kontakt bezpośredni. Konwencja proklamuje prawo do 
kontaktów dla innych osób niż rodzice dziecka, które mogą się ubiegać o ich 
ustalenie, jeżeli jest to uzasadnione rodzinnymi związkami z dzieckiem 
wynikającymi z prawa albo z faktycznych relacji niezwiązanych z pokrewieństwem. 
Polskie prawo rodzinne nie reguluje bezpośrednio kwestii prawa do kontaktów 
rodziców z dzieckiem, zarówno jako prawa rodziców, jak i prawa dziecka. Prawo 
takie znajduje wyraz normatywny w art. 113 k.r.o., na podstawie którego określa się 
jego treść i charakter. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, 
sąd opiekuńczy zakaże rodzicom pozbawionym władzy rodzicielskiej osobistej 
styczności z dzieckiem. W wyjątkowych przypadkach sąd opiekuńczy może 

ograniczyć osobistą styczność z dzieckiem rodziców, których władza rodzicielska 
została ograniczona, przez umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub 
placówce opiekuńczo-wychowawczej. 
Zakaz osobistej styczności z dzieckiem ma szerszy zakres niż zakaz 
widywania się z dzieckiem, o którym mówił art. 44 § 2 dekretu z dnia 22 stycznia 
1946 r. – Prawo rodzinne (Dz.U. Nr 6, poz. 52). Pojęcie osobistej styczności 
obejmuje poza widywaniem się z dzieckiem także wszelkie inne postacie osobistych 
kontaktów, w tym prowadzenie korespondencji w każdej formie, przeprowadzanie 
rozmów za pośrednictwem telefonu i innych technicznych środków łączności oraz 
prawo osoby uprawnionej i dziecka do informacji o drugiej osobie. W piśmiennictwie 
wyrażany jest pogląd, że zakaz osobistej styczności ma charakter generalny, co 
uniemożliwia objęcie nim tylko niektórych form styczności z utrzymaniem 
pozostałych. Odnotować trzeba jednak także odmienne zapatrywanie, zgodnie z 
którym, w drodze argumentu a maiori ad minus należy przyjąć, że stosownie do 
okoliczności zakaz ten może być wydany w węższym zakresie, tj. ograniczony tylko 
do niektórych form kontaktów osobistych (np. obejmować samo tylko widywanie 
się), może też być z góry ograniczony w czasie. 
Zasadnicze znaczenie w rozważaniach dotyczących charakteru i podstawy 
prawnej osobistej styczności w prawie rodzinnym ma zagadnienie relacji pomiędzy 
władzą rodzicielską a prawem do osobistych kontaktów z dzieckiem. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się jednolity pogląd, 
zapoczątkowany uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 
18 marca 1968 r., III CZP 70/66 (OSNCP 1968, nr 5, poz. 77), że prawo do 
utrzymywania kontaktu z dzieckiem nie należy do sprawowania władzy 
rodzicielskiej (w uchwale: „nie zależy od sprawowania władzy rodzicielskiej”), skoro 
do zakazania styczności osobistej z dzieckiem rodzicom pozbawionym władzy 
rodzicielskiej konieczne jest specjalne orzeczenie sądu. Teza ta, oparta na 
gramatycznej wykładni art. 113 § 1 k.r.o. i wywiedziona wprost z jego brzmienia, nie 
została w uzasadnieniu uchwały szerzej rozwinięta. Podobny pogląd wyraził Sąd 
Najwyższy w uchwale z dnia 26 września 1983 r., III CZP 46/83 (OSNCP 1984, nr 
4, poz. 49), w której stwierdził, że nieprzyznanie ojcu dziecka władzy rodzicielskiej 
w wyroku ustalającym ojcostwo nie wyłącza jego prawa do osobistej styczności z 
dzieckiem. Na uchwałę z dnia 18 marca 1968 r. powołał się Sąd Najwyższy w 
uchwale z dnia 14 czerwca 1988 r., III CZP 42/88 (OSNCP 1989, nr 10, poz. 156), 

podzielając pogląd, że sfera osobistej styczności z dzieckiem pozostaje poza 
władzą rodzicielską i nie wpływa w niczym na uszczuplenie jej zakresu (por. 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2005 r., III CZP 75/05, OSNC 
2006, nr 9, poz. 142 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r., 
II CKN 761/00, "Przegląd Sądowy" 2001, nr 9, s.122 i z dnia 7 listopada 2000 r., 
I CKN 1115/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 50). Sąd Najwyższy stwierdził, że władza 
rodzicielska, co wynika z całokształtu przepisów kodeksu rodzinnego i 
opiekuńczego, a zwłaszcza z art. 95 § 1, art. 96 i 98 § 1, stanowi ogół obowiązków i 
praw względem dziecka, mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i 
strzeżenie jego interesów. Zakres władzy rodzicielskiej nie oznacza wyłączności 
rodziców w stosunku do dziecka i powinna być ona wykonywana tak, jak wymaga 
dobro i interes dziecka. Rodzicom przysługuje prawo do osobistej styczności z 
dzieckiem, jest ono ich prawem osobistym i niezależnym od władzy rodzicielskiej. 
Przysługuje rodzicom, mimo pozbawienia ich władzy rodzicielskiej, jej zawieszenia 
lub ograniczenia. Pozbawienie lub ograniczenie tych kontaktów wymaga odrębnego 
orzeczenia przez sąd, takie bowiem uregulowanie zawarte jest w odrębnym 
przepisie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 113). 
Odnotować też należy postanowienie z dnia 30 sierpnia 1977 r., III CRN 
204/77 („Gazeta Prawnicza” 1978, nr 5, s. 8), w którym Sąd Najwyższy, wskazując 
na związek pomiędzy władzą rodzicielską a kontaktami osobistymi rodziców z 
dzieckiem, stwierdził, że uniemożliwienie utrzymania właściwego kontaktu 
osobistego pomiędzy rodzicem a dzieckiem narusza w zasadzie interes 
małoletniego i może stanowić przyczynę uzasadniającą zmianę prawomocnego 
postanowienia regulującego wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 577 k.p.c.). 
W judykaturze przyjmuje się, że sąd rozwodowy, ograniczając władzę 
rodzicielską jednego z małżonków do określonych obowiązków i uprawnień w 
stosunku do osoby dziecka, może określić wykonywanie prawa do osobistych 
kontaktów z dzieckiem tego małżonka na podstawie art. 97 § 2 k.r.o. (m.in. uchwała 
Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, oraz uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 20 marca 1992 r., III CZP 16/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 162). 
Tezę, że osobista styczność z dzieckiem nie wchodzi w skład władzy 
rodzicielskiej, a wyłącznym źródłem tego uprawnienia jest pokrewieństwo łączące 
rodziców i dzieci, podziela większość doktryny. W ostatnim czasie w doktrynie 
wyrażane jest jednak także zapatrywanie, że osobista styczność rodziców jest nie 

tylko uprawnieniem rodziców, ale także ich obowiązkiem, który ma być wykonywany 
dla dobra dziecka, i obowiązek ten stanowi jeden z elementów treści władzy 
rodzicielskiej. Wskazuje na to zamieszczenie art. 113 k.r.o. w ramach przepisów o 
władzy rodzicielskiej. 
Niestabilność i dezintegracja rodzin powoduje, że coraz więcej z nich 
funkcjonuje jako rodziny niepełne lub „zrekonstruowane”, w związku z czym 
zwiększa się liczba dzieci pozbawionych kontaktu z jednym z rodziców. W 
konsekwencji wzrasta potrzeba ingerowania przez sądy w tę sferę stosunków, a 
wraz z tym konieczność rozważania i poszukiwania możliwości zwiększania 
efektywności środków prawnych, dostępnych w tym zakresie w obowiązujących 
przepisach. 
Ujmowanie osobistej styczności jako prawa rodziców odrębnego od władzy 
rodzicielskiej wyłącza przepisy dotyczące władzy rodzicielskiej jako podstawę oceny 
korzystania z tego prawa przez rodzica pod kątem jego ewentualnego pozbawienia 
lub ograniczenia, a tym samym wyłącza je jako podstawę orzekania w tym 
przedmiocie. Stanowić ją może zatem jedynie art. 113 k.r.o., dotyczący – jak 
przyjmuje się w drodze wykładni a contrario – także sytuacji rodziców, którym 
przysługuje władza rodzicielska. 
Zgodnie z powszechnie przyjmowaną wykładnią, art.113 k.r.o. przewiduje 
ingerencję sądu opiekuńczego w sferę styczności rodziców z dziećmi jedynie w 
razie pozbawienia władzy rodzicielskiej oraz w razie jej ograniczenia polegającego 
na umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-
wychowawczej. Nie uzasadnia takiej ingerencji zarówno zawieszenie władzy 
rodzicielskiej na podstawie art. 110 k.r.o., jak i inne niż wskazane w art. 113 § 2 
k.r.o. jej ograniczenia na podstawie art. 109 k.r.o. Niedopuszczalne jest także 
zakazanie lub ograniczenie osobistej styczności z dzieckiem tego z rodziców, 
którego władzę rodzicielską sąd ograniczył na podstawie art. 58 § 1 lub art. 107 
k.r.o. do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka z tego 
powodu, że rodzice żyją w rozłączeniu. Od niedopuszczalnego ograniczenia 
osobistej styczności odróżnia się natomiast dopuszczalną możliwość regulacji tej 
styczności wtedy, gdy jej realizacja w pełnym zakresie i bez ograniczeń w czasie 
nie jest możliwa z powodu niezamieszkiwania rodzica z dzieckiem. 
W takim stanie rzeczy uzasadniony jest prezentowany w doktrynie wniosek o 
braku możliwości zawieszenia w czasie trwania władzy rodzicielskiej kontaktów na 

czas określony (na czas postępowania). Zastosowanie w tym zakresie art. 109 
k.r.o. wyłącza stanowcze sformułowanie art. 113 § 2 k.r.o., który pozwala 
ograniczyć kontakty z rodzicami jedynie w przypadku umieszczenia w rodzinie 
zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dla czasowego wstrzymania 
kontaktów konieczne byłoby więc pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej. 
Przesłanką zakazania rodzicom osobistej styczności z dzieckiem oraz jej 
ograniczenia jest dobro dziecka; orzeczenie takie może być wydane tylko w 
interesie dziecka. Przesłanka ta jest spełniona w szczególności, gdy osobista 
styczność rodzica z dzieckiem może zagrażać jego życiu, zdrowiu, prawidłowemu 
rozwojowi, bezpieczeństwu, prowadzić do jego demoralizacji, do kształtowania u 
niego postaw aspołecznych, a także postawy wrogości względem drugiego rodzica. 
Sformułowanie art. 113 § 1 k.r.o. „sąd zakaże rodzicom” oznacza obowiązek 
wydania orzeczenia zakazującego lub ograniczającego osobistą styczność, jeżeli 
wymaga tego dobro dziecka. 
Nakaz uwzględnienia dobra dziecka stanowi podstawową regułę 
interpretacyjną obowiązującą przy wykładni przepisów kodeksu rodzinnego i 
opiekuńczego regulujących stosunki miedzy rodzicami a dziećmi. Znaczenie zasady 
ochrony dobra dziecka wykracza poza porządek prawa krajowego. Podstawowym 
aktem międzynarodowym zawierającym nakaz uwzględniania dobra dziecka jest 
Konwencja o prawach dziecka, obowiązująca w Polsce od dnia 7 lipca 1991 r. W 
orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się znaczenie art. 3 tej Konwencji jako 
dyrektywy generalnej przy rozpatrywaniu konfliktów rodziców na tle sprawowania 
opieki nad dziećmi (por. m.in. wyrok z dnia 8 czerwca 2000 r., V CKN 1237/00, nie 
publ., postanowienia z dnia 16 stycznia 1998 r., II CKN 855/97, OSNC 1998, nr 9, 
poz. 142 oraz z dnia 7 lipca 2000 r., III CKN 796/00, "Biuletyn SN" 2000, nr 10, 
s. 13). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 czerwca 
2000 r., art. 3 Konwencji, nakazujący we wszystkich działaniach dotyczących dzieci 
podejmowanych m.in. przez sądy kierować się interesem dziecka jako wartością 
nadrzędną, formułuje bezwzględny obowiązek prawny i odnosi się do każdej 
indywidualnej decyzji stosowania prawa przez sąd i to zarówno w sferze stosowania 
przepisów postępowania, jak i wykładni norm prawa materialnego, stanowiących 
merytoryczne usprawiedliwienie rozstrzygnięć dotyczących dzieci. 
W związku z tym uznanie, że ze względu na treść art. 113 § 1 k.r.o. nie może 
być orzeczone w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia zawieszenie na czas 

postępowania sądowego kontaktów rodzica z dzieckiem w sytuacji, w której 
osobista styczność z rodzicem może zagrażać np. jego życiu, zdrowiu czy 
bezpieczeństwu, musiałoby się spotkać z uzasadnioną krytyką jako sprzeczne z 
zasadą ochrony dobra dziecka. Jednocześnie jednoznacznie negatywnie trzeba 
ocenić stan rzeczy, w którym środkiem do osiągnięcia celu wynikającego z tego 
przepisu miałoby być instrumentalnie traktowane pozbawienie rodzica władzy 
rodzicielskiej, naruszające konstytucyjnie gwarantowaną ochronę praw 
rodzicielskich. 
Powstające na tym tle poważne wątpliwości, którym dał wyraz Rzecznik Praw 
Obywatelskich w uzasadnieniu wniosku, uprawniają do poszukiwania odmiennego 
rozwiązania zagadnienia natury prawnej osobistej styczności oraz odmiennej 
wykładni art. 113 k.r.o. 
Władza rodzicielska, ze względu na swój charakter, wykazuje jako prawo 
podmiotowe szczególne cechy. Jej zasadniczą właściwość stanowi to, że jej 
atrybuty są zarazem obowiązkiem rodziców, podstawowym zaś celem jest funkcja 
ochronna względem dziecka. Zaspokajanie naturalnej i podstawowej potrzeby 
dziecka styczności z rodzicami stanowi element starań rodziców o sprawy dziecka 
(pieczy). Przez utrzymywanie styczności osobistej z dzieckiem rodzice zapewniają 
mu poczucie bezpieczeństwa oraz uczestniczą w jego wychowaniu. Codzienne, 
osobiste kontakty z dzieckiem pozwalają rodzicom poznać potrzeby dziecka, a w 
konsekwencji należycie troszczyć się o nie i jego wychowanie. Utrzymywanie 
osobistej styczności z dzieckiem, warunkujące prawidłowość działań 
wychowawczych jest więc niezbędne dla właściwego wykonywania władzy 
rodzicielskiej. W takim zakresie oraz w zakresie, w jakim osobiste kontakty stanowią 
obiektywną potrzebę dziecka, utrzymywanie osobistej styczności z dzieckiem jest 
obowiązkiem rodziców, który należy do normatywnych składników władzy 
rodzicielskiej. Zakres zachowania rodziców sprawujących pieczę nad dzieckiem nie 
wykracza w odniesieniu do ich kontaktów osobistych z dzieckiem poza jej ramy. 
Upoważnia to do sformułowania wniosku, że w czasie trwania władzy 
rodzicielskiej nie występuje odrębne od władzy rodzicielskiej prawo do kontaktów 
osobistych. Zasada odrębności osobistej styczności od władzy rodzicielskiej 
dotyczy natomiast okresu przed powstaniem władzy rodzicielskiej oraz – co wynika 
wprost z art. 113 § 1 k.r.o. – po jej ustaniu, kiedy styczność osobista może istnieć 
samodzielnie. Treść i znaczenie tego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że 

odnosi się on wyłącznie do rodziców, którzy pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej 
i ustanawia podstawę prawną ingerencji sądu w prawo osobistej styczności po 
pozbawieniu ich tej władzy. Na podstawie art. 109 § 1 k.r.o. możliwe jest natomiast 
zarówno całkowite, jak i częściowe ograniczenie osobistej styczności z dzieckiem 
rodzicom mającym pełną władzę rodzicielską, bez uprzedniego pozbawienia ich tej 
władzy. Modyfikacji zakresu osobistej styczności może dokonać także sąd, 
orzekając w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej. 
Zmiana zakresu osobistej styczności z istoty swej polegać powinna na 
eliminacji niektórych jej form i – jeżeli jest to możliwe – tylko na określony czas. W 
niektórych wypadkach może jednak okazać się konieczne całkowite jej wyłącznie 
we wszystkich formach na czas określony lub nawet trwale. 
Orzeczenie ograniczające osobistą styczność z dzieckiem może zapaść także 
w stosunku do rodziców, którym wcześniej ograniczono władzę rodzicielską. W 
odniesieniu do rodziców, których władzę rodzicielską ograniczono stosując art. 109 
§ 2 pkt 5 k.r.o., jego podstawę stanowić będzie art. 113 § 2 k.r.o. Przepis ten 
znajdzie zastosowanie w sytuacji, w której konieczne stanie się dalej idące 
ograniczenie styczności, niż wynika to z umieszczenia dziecka w placówce 
opiekuńczo-wychowawczej lub rodzinie zastępczej, przez wyłączenie form 
kontaktów niedających się pogodzić z dobrem dziecka (np. widywania się w 
przypadku, gdy przyczyną wydania orzeczenia izolującego dziecko od środowiska 
rodzinnego było popełnienie przez rodzica przestępstwa na jego szkodę). 
Ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804) 
dokonano istotnych zmian w przepisach o postępowaniu zabezpieczającym. (...) W 
sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej rozpoznawanych przez sąd 
opiekuńczy, jeżeli zachodzi potrzeba tymczasowego uregulowania sytuacji dziecka 
na czas postępowania, sąd opiekuńczy może udzielić zabezpieczenia. Podstawą 
postanowienia są przepisy o zabezpieczeniu roszczeń innych niż pieniężne (art. 
755-757 k.p.c.). Zgodnie z art. 755 § 1 k.p.c., sąd opiekuńczy uprawniony jest do 
zastosowania takiego sposobu zabezpieczenia, który stosownie do okoliczności 
uzna za odpowiedni. Zawarte w tym przepisie wyliczenie sposobów zabezpieczenia 
roszczeń niepieniężnych ma jedynie przykładowy charakter („w szczególności sąd 
może”). Sąd jest związany sformułowanym we wniosku żądaniem uprawnionego co 
do sposobu zabezpieczenia, możliwość wyboru istnieje natomiast wówczas, gdy 

uprawniony wskazał we wniosku kilka sposobów zabezpieczenia, a zastosowanie 
jednego z nich lub niektórych wystarczy do zabezpieczenia albo gdy sąd może 
wydać postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia z urzędu. 
Artykuł 443 k.p.c. skreślony ustawą zmieniającą z dnia 2 lipca 2004 r. 
koncentrował w jednym sądzie całość spraw związanych z rozwodem i separacją 
małżeństwa, powierzając sądom prowadzącym wymienione sprawy, na czas ich 
trwania, orzekanie o wszelkich sprawach rodziny, w tym także o sposobie 
roztoczenia pieczy nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. Wyłączało to 
prowadzenie odrębnego postępowania zarówno procesowego, jak i 
nieprocesowego mającego za przedmiot te kwestie. Jak przyjmowano w doktrynie, 
sformułowanie przedmiotu orzeczenia jako dotyczącego sposobu roztoczenia 
pieczy pozwalało na wydawanie na tej podstawie decyzji odnoszących się nie tylko 
do osoby i majątku dziecka, ale także do określenia kontaktów osobistych 
małżonków z dziećmi. Zgodnie z art. 451 k.p.c., przepis art. 443 k.p.c. miał 
odpowiednie zastosowanie w sprawach o unieważnienie małżeństwa, a 
postanowienia wydawane na jego podstawie spełniały tę samą rolę co orzeczenia 
zabezpieczające w postępowaniu zwykłym. 
Zasada jednotorowości postępowania została zachowana w art. 4451 k.p.c., 
który jednak – odmiennie niż art. 443 k.p.c. – wyłącza w toku sprawy o rozwód lub 
separację wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej 
nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy 
rodzicielskiej stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym. 
Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej wszczętej przed 
wytoczeniem powództwa o rozwód lub separację ulega zawieszeniu z urzędu, a o 
władzy rodzicielskiej przez cały czas trwania sprawy sąd orzeka w postępowaniu 
zabezpieczającym na podstawie art. 755 § 1 k.p.c. w sposób, który uzna za 
odpowiedni stosownie do okoliczności. 
Ujęcie osobistej styczności rodziców z dzieckiem jako jednego z 
normatywnych składników przysługującej im władzy rodzicielskiej pozwala przyjąć, 
że w sprawie o rozwód i w sprawie o separację sąd może na podstawie art. 4451 
k.p.c. orzec w ramach udzielenia zabezpieczenia o sposobie wykonywania przez 
rodziców prawa do osobistej styczności z dzieckiem, w tym także przez jej 
zakazanie na czas trwania postępowania. 

Uchylając art. 443 k.p.c. i dodając art. 4451 k.p.c., ustawodawca nie dokonał 
natomiast koniecznej zmiany w art. 451 k.p.c. przez zastąpienie wymienionego w 
nim art. 443 k.p.c. przez art. 4451 k.p.c. Podstawą stosowania art. 4451 k.p.c. w 
sprawach o unieważnienie małżeństwa może być, uzupełniająca lukę w prawie, 
analogia. 
Postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczania przez zakazanie rodzicom 
osobistej styczności z dzieckiem ma charakter regulacyjny, tworzy w tym zakresie 
czasowo nową sytuację prawną. Zabezpieczenie takie, określane w literaturze 
mianem zabezpieczenia nowacyjnego, ma charakter tymczasowy, do którego nie 
stosuje się art. 731 k.p.c., ustanawiający zakaz trwałego i definitywnego 
zaspokojenia uprawnionego. 
Z tych względów Sad Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 1 pkt 1 
lit. b w związku z art. 60 § 2 i art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie 
Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).