III CZP 97/12

Sygn. akt III CZP 97/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 17 stycznia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie Oddziału 
Terenowego w O. 
przy uczestnictwie M. M. 
o odłączenie części nieruchomości, założenie księgi wieczystej, wpis prawa 
własności oraz wpis prawa odkupu, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 17 stycznia 2013 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w O. 
postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r.,  
 
 
"Czy w sprawach o wpis prawa odkupu wykonywanego przez 
Agencję Nieruchomości Rolnych na rzecz Skarbu Państwa znajduje 
zastosowanie art. 94 ustawy z 28.05.2005 r. o kosztach sądowych                
w sprawach cywilnych i w rezultacie wniosek o wpis prawa odkupu 
jest wolny od opłaty sądowej, czy też należy pobrać opłatę od tego 
wpisu, w oparciu o przepis art. 43 pkt 3 cyt. wyżej ustawy                
z dnia 28.05.2005 r.?" 
 

 
2 
podjął uchwałę: 
 
Do wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych o wpis                
w księdze wieczystej prawa odkupu nieruchomości rolnej, 
zastrzeżonego na rzecz Skarbu Państwa w umowie sprzedaży, 
nie ma zastosowania art. 94 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.                
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz.U. z 2010 r. 
Nr 90, poz. 594 ze zm.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
 
 Umowa 
sprzedaży 
nieruchomości 
rolnych 
zawarta 
przez 
strony              
w dniu 10 sierpnia 2012 r. obejmowała również, zastrzeżone na rzecz Skarbu 
Państwa, prawo odkupu w odniesieniu do wymienionych działek oraz wniosek 
o wpis tego prawa w księdze wieczystej. Notariusz nie pobrał opłaty sądowej 
od wpisu, wskazał na zwolnienie z tego obowiązku Skarbu Państwa, przewidziane 
art. 94 u.k.s.c. Przewodniczący Sądu Rejonowego w O. zarządził zwrot wniosku 
o wpis tego prawa na podstawie art. 5111 § 1 k.p.c., uznając że nie został 
on  opłacony przez Agencję Nieruchomości Rolnych, a obowiązek wniesienia opłaty 
stałej  w wysokości 150 zł wynika z art. 43 pkt 3 u.k.s.c.  Podczas rozpoznawania 
zażalenia Agencji Nieruchomości Rolnych na to zarządzenie przez Sąd 
Okręgowy  w O. wyłoniło się przedstawione zagadnienie prawne. Wskazane 
zostało, że  kwestia obowiązku ponoszenia opłat sądowych w postępowaniu 
wieczystoksięgowym 
przez 
Agencję 
Nieruchomości 
Rolnych 
w 
sprawach 
dotyczących zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, jest rozbieżnie oceniana 
przez sądy powszechne. Według jednego stanowiska, Agencja jako samodzielny 
gospodarczo i finansowo podmiot, odrębny od Skarbu Państwa ma obowiązek 
ponoszenia opłat sądowych, na co wskazuje uchylenie ust. 3 w art. 26 a ustawy 
z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu 
Państwa. 
Zwolennicy 
poglądu 
przeciwnego 
podnoszą, 
że 
w 
przypadku 
podejmowania przez Agencję czynności dotyczących Zasobu Nieruchomości 
Rolnych Skarbu Państwa w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, wnioskodawcą 
w istocie jest Skarb Państwa, zaś uchylenie ust. 3 w art. 26 a powołanej ustawy 
było przejawem porządkowania przepisów związanych z  instytucją zwolnienia 
od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy przychylił się do pierwszego stanowiska, 
uznając 
że 
skoro 
Agencja 
Nieruchomości 
Rolnych 
nie 
jest 
jednostką 
organizacyjną Skarbu Państwa, to nie może korzystać ze zwolnienia od ponoszenia 
opłat, objętego art. 94 u.k.s.c. Zaznaczył jednak, że nie można odmówić słuszności  
punktowi widzenia, podkreślającemu że sytuacja tej Agencji może być 
zróżnicowana, w zależności od tego, czy działa ona we własnym imieniu, czy też na 
rzecz Skarbu Państwa.  

 
4 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Agencja Nieruchomości Rolnych (dalej: „Agencja”), po późniejszej zmianie 
nazwy, została powołana jako państwowa osoba prawna na podstawie ustawy 
z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu 
Państwa oraz zmianie niektórych przepisów Dz. U. Nr 107, poz. 464, dalej - 
„g.n.r.SP”), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1992 r.; w okresie istotnym dla 
czynności Agencji związanej z przedstawionym zagadnieniem obowiązywała 
treść  ustawy w brzmieniu ustalonym jednolitym tekstem opublikowanym w Dz. U. 
2007 r. Nr 231, poz. 1700. Celem ustawy było całościowe uregulowanie 
stosunków własnościowych w odniesieniu do nieruchomości rolnych będących 
własnością Skarbu Państwa, wymienionych w art. 1, znajdujących się w zarządzie, 
użytkowaniu lub władaniu podmiotów wskazanych w art. 2 oraz ustalenie zasad 
gospodarowania tymi nieruchomościami. Wykonanie tych zadań powierzone 
zostało Agencji, a wyposażenie jej w osobowość prawną (art. 3 zdanie drugie) 
wynikało z konieczności efektywnego ich realizowania, w sposób odpowiadający 
regułom działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 do 3 ustawy Skarb 
Państwa powierzył Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw 
rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2, 
nie wyzbywając się własności i tych praw. Agencja, obejmując we władanie 
powierzone składniki mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa                
i obowiązki z nimi związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym 
imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne; 
na  tych zasadach 
wykonuje 
również 
prawa 
i 
obowiązki 
co 
do 
mienia 
po zlikwidowanych przedsiębiorstwach gospodarki, w tym również wynikające 
z decyzji administracyjnych. Własność Agencji stanowi mienie nabyte przez nią dla 
zapewnienia funkcjonowania Biura Prezesa i oddziałów terenowych (art. 5 ust. 4 
ustawy). Mienie wskazane w art. 1 i 2, przejęte przez Agencję oraz nabyte przez 
nią, z wyłączeniem art. 5 ust. 4 tworzy Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa, 
zwany dalej „Zasobem”, którym dysponuje Agencja (art. 12). Prowadzi ona 
odrębnie własną gospodarkę finansową oraz gospodarkę finansową Zasobu, 
według zasad określonych w rozdziale 4. Reguły gospodarowania Zasobem 
wyznaczone zostały w rozdziałach 5 do 9 ustawy, do których należy w pierwszej 

 
5 
kolejności sprzedaż mienia i nabywanie nieruchomości (art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy 
i rozdział 6). Środki na podjęcie działalności Agencja otrzymała od Skarbu Państwa 
(art. 11), a jej bieżąca działalność finansowana jest z osiąganych dochodów z tytułu 
sprzedaży mienia Skarbu Państwa, opłat z tytułu zarządu, użytkowania 
wieczystego, czynszu dzierżawnego i najmu oraz zysku z gospodarowania 
majątkiem (rozdział 4). Z chwilą wejścia w życie ustawy powstał, wyznaczony art. 5 
ust. 1 do 3 ustawy, powierniczy stosunek prawny pomiędzy Skarbem Państwa 
i Agencją, którego treść została ustawowo określona. W jego ramach Agencji, jako 
powiernikowi, powierzono określone kompetencje do wykonywania uprawnień 
wynikających z prawa własności i innych praw rzeczowych, w stosunku do 
określonego mienia, która  wobec osób trzecich występuje ona  w imieniu własnym 
jako podmiot danego prawa, działający zarówno według reguł prawa cywilnego, jak 
i leżących poza obszarem prawa cywilnego, w tym prawa administracyjnego, 
finansowego, 
a  odnoście 
do 
Skarbu 
Państwa 
jako 
powierzającego 
jest 
zobowiązana działać w jego interesie, realizując zadania łączące się z polityką 
państwa i według ustawowo określonych zasad. Kontrola prawidłowości 
wypełniania zadań przez powiernika dokonywana jest przez ministra do spraw 
rozwoju wsi (art. 3 ust. 2). Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, 
że Agencja jest podmiotem samodzielnym finansowo, gospodarczo i prawnie, 
z czym połączona jest zdolność do czynności prawnych i zdolność sądowa. 
Związanie ze Skarbem Państwa dotyczy ustawowo określonego stosunku 
prawnego; Agencja nie może być zatem utożsamiana ze Skarbem Państwa. 
Na taki charakter prawny Agencji wskazuje uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 189/93, OSNC 1994 nr 6, poz. 21, 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2000 r., IV CKN 29/00, niepubl., 
wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2009 r., I OSK 
1010/08, niepubl. oraz wypowiedzi doktryny. 
Odrębność Agencji od Skarbu Państwa zaznaczona została również 
w przepisach regulujących problematykę kosztów sądowych. W art. 8 ust. 1 ustawy 
z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych  w sprawach cywilnych (Dz. U. 
Nr 24, poz. 110 ze zm.), także w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie 
ustawy o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, umieszczone 

 
6 
zostało zwolnienie Skarbu Państwa i innych instytucji państwowych, których 
zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej  z ponoszenia opłat 
sądowych. Zwolnienie Agencji od tego obowiązku,  w sprawach dotyczących mienia 
stanowiącego Zasób, wprowadziła, z dniem 19 stycznia 1994 r. ustawa z dnia 
29 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi 
Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw  - art. 1 pkt 17 - (Dz. U.1994 r. Nr 1 
poz. 3) przez dodanie do art. 26 a ustępu trzeciego. Od wejścia w życie ustawy  
z dnia 11 kwietnia o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592),  
z dniem 16 lipca 2003 r., zakres zwolnienia Agencji został poszerzony  o sprawy, 
o których mowa w przepisach o kształtowaniu ustroju rolnego -  art. 12 pkt 9 b. 
Zwolnienie to nie obejmowało czynności Agencji podejmowanych w stosunku do 
mienia, które stanowi jej własność. 
 Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(Dz. U Nr 167, poz. 1398, dalej –„u.k.s.c.”) ograniczyła instytucję ustawowego 
zwolnienia od kosztów sądowych do podmiotów  i rodzajów spraw o największej 
doniosłości społecznej. Pozbawione zostały tego przywileju między innymi gminy, 
organizacje społeczne, państwowe osoby prawne.  Z uzasadnienia projektu 
ustawy wynika, że ze względu na zasadę równego traktowania podmiotów, 
umożliwiającego 
wszystkim 
zainteresowanym 
korzystanie 
z 
wolności              
i swobód, wskazane było uchylenie zwolnienia także Agencji Własności Rolnej 
Skarbu Państwa we wszystkich sprawach dotyczących mienia tworzącego 
Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa, ponieważ jako państwowa osoba prawna 
powinna być traktowana tak samo, jak inne państwowe osoby prawne (Sejm IV 
kadencji – druk numer 2582). Poza tym, w zasadzie wszystkie zwolnienia od  
kosztów sądowych albo opłat objęte zostały ustawą. W art. 133 u.k.s.c. uchylono 
w art. 26 a g.n.r.SP ustęp trzeci. Utrzymane zostało zwolnienie Skarbu Państwa 
z obowiązku uiszczania opłat, podyktowane niecelowością pobierania opłat od 
podmiotu, któremu ostatecznie opłaty przypadają.   
Przy 
wykładni 
art. 
94 
u.k.s.c., 
posiadającego 
taką 
samą 
treść                
w odniesieniu do Skarbu Państwa, jak nieobowiązujący już art. 8 ust. 1 ustawy 
z dnia 13 czerwca 1967 r., trzeba  mieć  na względzie, że  zwolnienie  z  obowiązku  

 
7 
stanowi wyjątek od zasady ponoszenia opłat, a zatem wyłączona jest interpretacja 
rozszerzająca. Dotyczy ono podmiotu, nie zaś spraw wiążących się z jego 
działalnością albo dotyczących jego interesu. Do czasu wejścia w życie ustawy 
z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, z dniem                
2 marca 2006 r., Agencja korzystała z przyznanego jej zwolnienia od opłat. Było to 
zwolnienie odrębne od zwolnienia Skarbu Państwa, uwzględniające samodzielność 
prawną Agencji. Językowa analiza  tego przepisu nie daje podstaw do przyjęcia, 
że dotyczy ono innego jeszcze podmiotu, niż Skarb Państwa. Wskazuje na to 
również wykładnia systemowa i celowościowa w kontekście odrębności prawnej 
Agencji, założeń, na jakich oparta została ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. oraz 
dotychczasowych uregulowań. Nie ma racjonalnych względów, które mogłyby 
przemawiać za koncepcją, że uchylenie przepisu przyznającego zwolnienie od 
opłat prowadzi do korzystania ze zwolnienia przyznanego innemu podmiotowi. 
Nie stanowi miarodajnego argumentu powoływanie się na działanie Agencji 
w interesie, czy na rzecz Skarbu Państwa, skoro zadania jej w tym zakresie objęte 
są kosztami w ramach samodzielności finansowej. Przysługująca  Agencji zdolność 
sądowa, jako konsekwencja osobowości prawnej, umożliwia jej branie udziału 
w postępowaniu sądowym w charakterze strony lub uczestnika we własnym 
imieniu, także w sprawach związanych z gospodarowaniem mieniem Zasobu. 
Posiada ona legitymację procesową oraz uprawnienie do składania wniosków 
o wpis w księdze wieczystej prawa przysługującego Skarbowi Państwa, do którego 
należy również prawo odkupu sprzedanych nieruchomości. Z art. 2 ust. 2 u.k.s.c. 
wynika, że obowiązek uiszczenia kosztów sądowych spoczywa na stronie, 
w rozumieniu art. 7 u.k.s.c., która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub 
powodujące wydatki, nie zaś na podmiocie, w którego interesie strona działa. 
Ze złożeniem wniosku o wpis w księdze wieczystej połączony został obowiązek 
uregulowania opłaty sądowej (art. 3 ust. 2 pkt 7 c u.k.s.c.)., dotyczy on również 
Agencji.  
 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale. 
 
jw