III CZP 97/09

Uchwała z dnia 4 grudnia 2009 r., III CZP 97/09 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty P. przeciwko Skarbowi Państwa 
– Wojewodzie D. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 4 grudnia 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r.: 
"Czy prawomocny wyrok oddalający z powodu przedawnienia powództwo o 
ustalenie odpowiedzialności na przyszłość wiąże sąd w rozumieniu art. 365 k.p.c. 
co do szkód ujawnionych po wejściu w życie art. 4421 k.c. 
a w razie udzielenia odpowiedzi negatywnej 
czy ujawnienie nowej szkody i wystąpienie z roszczeniem podlegającym 
przedawnieniu w oparciu o art. 442 k.c. wyklucza w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 
16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. z dnia 9 maja 2007 r. 
Nr 80, poz. 538) zastosowanie art. 4421 k.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie na przyszłość 
odpowiedzialności pozwanego za skutki czynu niedozwolonego ze względu 
na upływ terminu przedawnienia określonego w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. 
wiąże sąd na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. w sprawie o naprawienie szkód 
ujawnionych po wejściu w życie art. 4421 k.c. 
 
Uzasadnienie 
 
W dniu 24 lipca 2008 r. małoletnia powódka wytoczyła przeciwko Skarbowi 
Państwa – Wojewodzie D. powództwo o zasądzenie kwoty 50 000 zł tytułem 
odszkodowania za dalsze skutki zakażenia jej wirusem HBV, powodującym 
zapalenie wątroby typu B, kwoty 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną 

krzywdę wskutek pojawienia się dalszych skutków zakażenia oraz renty w 
wysokości po 6000 zł miesięcznie ze względu na zwiększenie się jej potrzeb. 
Powódka wskazała, że na skutek zakażenia jej wirusem HBV w Wojewódzkim 
Szpitalu Specjalistycznym w W. jej stan zdrowia pogorszył się w znacznym stopniu. 
Upośledzenie funkcji wątroby prowadzi do wielu zaburzeń. 
Z ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy wynika, że powódka urodziła się w 
dniu 21 sierpnia 1995 r. Jej stan po urodzeniu się był ciężki. Czterokrotnie 
przetaczano jej krew i poddano wielu innym zabiegom inwazyjnym. Dnia 21 
listopada 1995 r. przewieziono ją z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego, w 
którym dotychczas przebywała, do kliniki Akademii Medycznej w W. W dniu 22 
listopada 1995 r. stwierdzono u niej obecność antygenu HBS, a w październiku 
2000 r. przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B. Na podstawie opinii 
biegłego Sąd Okręgowy ustalił, że do zakażenia powódki wirusem HBV doszło w 
Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w W. 
Powódka już wcześniej, a mianowicie w dniu 8 lutego 2006 r. wytoczyła 
przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie D. powództwo o zasądzenie kwoty 
85 000 zł tytułem zadośćuczynienia za zakażenie jej wirusem HBV oraz o ustalenie 
odpowiedzialności strony pozwanej na przeszłość za skutki tego zakażenia, lecz 
powództwo to zostało prawomocnie oddalone. Sąd Apelacyjny, oddalając wyrokiem 
z dnia 23 października 2007 r. apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego z 
dnia 3 listopada 2006 r., oddalającego jej powództwo wytoczone w dniu 8 lutego 
2006 r., podzielił stanowisko Sądu Okręgowego oraz strony pozwanej, że 
nieprzekraczalny, dziesięcioletni termin przedawnienia ustanowiony w art. 442 § 1 
k.c., liczony od dnia zdarzenia wywołującego szkodę, upłynął w odniesieniu do 
roszczeń powódki w dniu 22 listopada 2005 r., tj. przed dniem 8 lutego 2006 r., w 
którym wytoczyła ona powództwo. 
Wyrokiem z dnia 13 marca 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo wniesione 
przez powódkę w dniu 24 lipca 2008 r. Uznał, że na podstawie art. 365 k.p.c. wiąże 
go w sprawie wszczętej w dniu 24 lipca 2008 r. wcześniejszy prawomocny wyrok 
oddalający powództwo ze względu na podniesiony przez stronę pozwaną zarzut 
przedawnienia. Powództwo oddalone wcześniejszym wyrokiem obejmowało 
żądanie ustalenia odpowiedzialności strony pozwanej na przyszłość, Sąd Okręgowy 
przesądził więc nieistnienie zaskarżalnego stosunku prawnego mogącego być 
źródłem odpowiedzialności strony pozwanej w przyszłości. 

W toku rozpoznawania apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 
13 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny nabrał poważnych wątpliwości co do tego, czy 
konsekwencją zastąpienia w kodeksie cywilnym art. 442 przepisem art. 4421 jest 
możliwość dochodzenia naprawienia szkody powstałej po wejściu w życie art. 4421 
k.c. niezależnie od wcześniejszego prawomocnego wyroku oddalającego żądanie 
ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. (...) 
W przekonaniu Sądu Apelacyjnego w sprawie o naprawienie szkód 
ujawnionych po wejściu w życie art. 4421 k.c. uzasadnione jest uznanie mocy 
wiążącej prawomocnego wyroku oddalającego – z powodu przedawnienia – 
żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 442 § 1 k.c. stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej 
czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w 
którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej 
naprawienia, jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem 
lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. 
Przytoczony przepis dotyczył wszelkich majątkowych roszczeń o naprawienie 
szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, a zatem zarówno roszczeń o 
naprawienie szkody w mieniu, jak i roszczeń o naprawienie szkody na osobie. 
Ustanowiony w zdaniu drugim dziesięcioletni termin przedawnienia a tempore facti, 
o połowę krótszy od przewidzianego we wcześniej obowiązującym art. 283 § 3 k.z., 
utrudniał, w większym jeszcze stopniu niż to miało miejsce podczas obowiązywania 
kodeksu zobowiązań, dochodzenie naprawienia szkód na osobie ujawniających się 
z opóźnieniem w stosunku do zdarzenia powodującego je, ze względu na 
możliwość przedawnienia się roszczeń o naprawienie tych szkód jeszcze przed ich 
powstaniem. Wspomnianym niepożądanym konsekwencjom regulacji zawartej w 
art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. starano się zapobiegać w różny sposób. 
Jednym ze sposobów była propozycja wykładni zacieśniającej bezpośrednie 
zastosowanie art. 442 k.c. tylko do roszczeń o naprawienie szkód powstałych wraz 
ze zdarzeniem stanowiącym czyn niedozwolony. Do roszczeń o naprawienie szkód 
ujawniających się później art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. mógł być, zgodnie z 
omawianym poglądem, stosowany jedynie w drodze analogii. Na podstawie tak 
stosowanego art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. bieg dziesięcioletniego terminu 
przedawnienia powinien być liczony od dnia ujawnienia się szkody. Pogląd ten, do 

którego zdaje się nawiązywać art. 2 ustawy nowelizującej, nie zyskał jednak 
ostatecznie akceptacji w orzecznictwie; pozostawał w sprzeczności z 
jednoznacznym brzmieniem art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. oraz nie miał 
dostatecznego oparcia w innych metodach wykładni (por. uchwała pełnego składu 
Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 
2006, nr 7-8, poz. 114). 
Aprobowanym natomiast przez orzecznictwo sposobem przeciwdziałania 
wspomnianym niepożądanym możliwym konsekwencjom regulacji zawartej w art. 
442 § 1 zdanie drugie k.c. była – podtrzymywana także obecnie (por. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP 2/09, OSNC 2009, nr 12, poz. 168) – 
konstrukcja powództwa o ustalenie odpowiedzialności pozwanego za szkodę 
przyszłą. Mimo bezsporności odpowiedzialności deliktowej pozwanego, przesłankę 
interesu prawnego w żądaniu ustalenia odpowiedzialności za szkodę przyszłą 
uznawano za spełnioną, jeżeli w świetle okoliczności sprawy możliwe było 
powstanie szkody w przyszłości. Wytoczenie powództwa obejmującego takie 
żądanie powodowało przerwanie biegu przedawnienia (art. 123 § 1 k.c.) roszczeń o 
naprawienie szkód, które ujawnią się w przyszłości (por. uchwała pełnego składu 
Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05). 
Żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkodę przyszłą mogło być 
jednak uwzględnione przez sąd wtedy, gdy pozwany nie podniósł skutecznie 
zarzutu przedawnienia się roszczeń mogących wynikać z czynu niedozwolonego, 
na który powołał się powód. W razie zatem zasadnego podniesienia przez 
pozwanego zarzutu przedawnienia się zgodnie z art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. 
roszczeń mogących wynikać z czynu niedozwolonego, na który powołał się powód, 
sąd powinien wydać wyrok oddalający to żądanie. 
Prawomocny wyrok oddalający żądanie ustalenia odpowiedzialności 
pozwanego za szkodę przyszłą z powodu przedawnienia się – zgodnie z art. 442 § 
1 zdanie drugie k.c. – roszczeń mogących wynikać z czynu niedozwolonego 
przytoczonego w pozwie wiąże na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. strony, sądy i inne 
organy oraz ma w myśl art. 366 k.p.c. powagę rzeczy osądzonej. W konsekwencji, 
w razie ponownego wytoczenia przez powoda powództwa o ustalenie 
odpowiedzialności tego samego podmiotu za szkodę przyszłą wynikłą z 
oznaczonego czynu niedozwolonego pozew powinien zostać odrzucony (art. 199 § 
1 pkt 2 k.p.c.), w razie zaś wytoczenia przez powoda powództwa o zasądzenie 

określonych kwot tytułem naprawienia szkody wynikłej z tego czynu 
niedozwolonego, sąd powinien oddalić powództwo, uwzględniając zawarty w art. 
365 § 1 k.p.c. nakaz przyjęcia, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, 
jak to wynika z uprzedniego prawomocnego wyroku, tj. że dochodzone roszczenia 
podlegają oddaleniu jako niezaskarżalne wskutek zarzutu ich przedawnienia się, 
podniesionego w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem. 
Uznaniu mocy wiążącej prawomocnego wyroku oddalającego żądanie ustalenia 
odpowiedzialności pozwanego za szkodę przyszłą z powodu przedawnienia się 
roszczeń mogących wynikać z przytoczonego w pozwie czynu niedozwolonego nie 
stoi na przeszkodzie ogólne sformułowanie jego sentencji. Moc wiążącą na 
podstawie art. 365 § 1 k.p.c. ma wprawdzie jedynie sentencja orzeczenia, niemniej 
jednak w niektórych przypadkach – jak np. w razie oddalenia powództwa – ze 
względu na ogólność rozstrzygnięcia, doniosłość przy ustalaniu zakresu mocy 
wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocności materialnej 
orzeczenia, mogą mieć także zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy 
rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 
452/06, OSNC-ZD 2008, nr A, poz. 20). 
Chociaż art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. został wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05 (OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 8, 
poz. 97) uznany za niezgodny z art. 2 i 77 ust. 1 Konstytucji dlatego, że pozbawiał 
poszkodowanego możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, 
która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od wystąpienia zdarzenia 
wyrządzającego szkodę, to wyroki oddalające powództwo ze względu na upływ 
terminu przedawnienia przewidzianego w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., wydane w 
okresie od dnia 17 października 1997 r. do dnia 31 grudnia 2007 r., nie mogły być 
wzruszone w drodze skargi o wznowienie postępowania opartej na podstawie 
określonej w art. 4011 k.p.c. Przyczyną tego było odroczenie przez Trybunał 
Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. do dnia 31 
grudnia 2007 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że intencją wyroku nie było 
„destabilizowanie sytuacji prawnych ukształtowanych wcześniej pod rządami 
dotychczasowej formuły art. 442 k.c., a więc związanych z licznymi (zapewne) 
rozstrzygnięciami negatywnymi dla poszkodowanych, ze względu na upływ terminu 
przedawnienia według kryteriów określonych w tym przepisie. Tego rodzaju 
konsekwencje (…) same w sobie prowadziłyby bowiem do naruszenia zasady 

państwa prawnego, w tym zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie 
prawa”. 
Jakkolwiek art. 4011 k.p.c. pozwala żądać wznowienia postępowania, gdy 
Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego 
stanowiącego podstawę orzeczenia sądu, zgodnie z dominującym poglądem 
piśmiennictwa i orzecznictwa (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 
2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004, nr 9, poz. 136, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
9 października 2003 r., I CK 150/02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 132, uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 r., III CZP 151/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 
121, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 29/08, 
nie publ.), wyklucza się możliwość wznowienia na podstawie wymienionego 
przepisu postępowań prawomocnie zakończonych przed dniem utraty mocy 
obowiązującej przez niekonstytucyjny akt normatywny. Wskazuje się w 
szczególności, że odmienne rozwiązanie zagrażałoby spójności systemu prawa i 
stawiało pod znakiem zapytania sens odraczania przez Trybunał Konstytucyjny 
utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej normy prawnej. 
Ze względu na nasuwającą się pozytywną odpowiedź na pierwsze z 
przedstawionych pytań, zbędne stało się rozstrzyganie drugiego. 
Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale (art. 390 § 1 
k.p.c.).