III CZP 95/13

Sygn. akt III CZP 95/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 7 lutego 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku D. R. 
przy uczestnictwie A. R., M. R.  
i D. J. 
o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 7 lutego 2014 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we W. 
postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r.,  
 
„1. Czy do zapisu windykacyjnego uczynionego w testamencie 
sporządzonym przed dniem 23.10.2011 r. stosuje się przepis art. LI 
ustawy z 23 kwietnia 1964 - przepisy wprowadzające kodeks cywilny 
w sytuacji gdy spadek otworzył się po powyższej dacie? 
 
2. Czy uczestnika postępowania, który brał udział w sprawie 
o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu dotyczą 
ograniczenia, o których mowa w treści art. 679 § 1 k.p.c. w zw. z art. 
679 § 4 k.p.c. w złożeniu wniosku o zmianę postanowienia 
o stwierdzenie nabycia spadku w przypadku pominięcia przez Sąd 
w tymże postępowaniu oceny ważności zawartego w testamencie 
zapisu windykacyjnego? 
 
w przypadku zaś pozytywnej odpowiedzi na pytanie drugie: 
 
3. 
Czy 
taki 
uczestnik 
postępowania 
może 
złożyć 
nieograniczony żadnymi warunkami wniosek o stwierdzenie nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego w przypadku istnienia wcześniej 

 
2 
wydanego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym ta 
kwestia nie została oceniona?”  
 
 
podjął uchwałę: 
 
1. Jeżeli sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku nie 
orzekł o zapisie windykacyjnym, uczestnik postępowania może 
wystąpić z odrębnym wnioskiem o stwierdzenie nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego. 
2. Skuteczność zapisu windykacyjnego podlega ocenie na 
podstawie prawa obowiązującego w chwili otwarcia spadku. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w O. oddalił 
wniosek D. R. o stwierdzenie, że na podstawie zapisu windykacyjnego, 
ustanowionego w testamencie Z. R. z dnia 13 września 2010 r., nabył 
nieruchomości bliżej oznaczone we wniosku. 
 
Sąd ustalił, że w dniu 13 września 2010 r. Z. R. sporządził testament 
notarialny, w którym powołał do spadku trzech swoich synów A., D. i M. – po 1/3 
części, a ponadto zapisał synowi D. nieruchomość położoną przy ul. L. 3a w O., 
składającą się z działek nr 18/7, 18/15, 18/18 i 18/6 o łącznym obszarze 0,3521 ha, 
oraz nieruchomość składającą się z działek nr 4 i 5 o łącznym obszarze 1,1488 ha, 
objętą księgą wieczystą nr […]. W dniu 17 grudnia 2011 r. Z. R. zmarł. W  toczącej 
się przed Sądem Rejonowym w O. sprawie z wniosku D. J. o stwierdzenie nabycia 
spadku, D. R. złożył testament spadkodawcy z dnia 13 września 2010 r., jednak nie 
zgłosił wniosku o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego, bo 
uważał, że Sąd orzeknie o tym z urzędu. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r. 
Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po Z. R., na podstawie testamentu z dnia 13 
września 2010 r., nabyli synowie A., D. i M. – po 1/3 części. D. R. nie złożył 
wniosku o uzupełnienie postanowienia przez orzeczenie o nabyciu przedmiotu 
zapisu windykacyjnego ani nie wniósł apelacji. Złożył natomiast wniosek o wpis 
prawa własności w księdze wieczystej nr […], a po jego oddaleniu wystąpił z 
wnioskiem, który zapoczątkował postępowanie w sprawie. 
 
Sąd Rejonowy przyjął, że w świetle art. 10291 k.c. stwierdzenie nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego może nastąpić w sprawie o stwierdzenie 
nabycia spadku lub w akcie poświadczenia dziedziczenia. Jest ono zatem 
elementem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i tym samym nie może 
być przedmiotem samodzielnego postępowania. Poza tym w chwili sporządzenia 
przez 
spadkodawcę 
testamentu 
nie 
było 
możliwe 
ustanowienie 
zapisu 
windykacyjnego, ponieważ instytucja ta została wprowadzona ustawą z dnia 
18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 85, poz. 458 – dalej: „ustawa nowelizująca”), która weszła w życie 

 
4 
z  dniem 23 października 2011 r. Zapis ustanowiony w testamencie spadkodawcy 
jest więc zapisem zwykłym, skutkującym jedynie powstaniem odpowiednich 
roszczeń. Z tych względów wniosek w niniejszej sprawie podlega oddaleniu. 
Odmiennej oceny nie uzasadniałoby też potraktowanie go jako wniosku, o którym 
mowa w art. 679 k.p.c., gdyż wnioskodawca był uczestnikiem postępowania 
o stwierdzenie nabycia spadku i w tym postępowaniu mógł powołać się na 
ustanowienie zapisu windykacyjnego. 
 
Wnioskodawca wniósł od postanowienia Sądu Rejonowego apelację, 
w której zarzucił naruszenie art. 968 § 1, 981, 9811, 9816, 1025 i 10291 k.c., art. LI 
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. 
Nr 16, poz. 94 ze zm. – dalej: „p.w.k.c.”) i art. 679 § 1 w związku z art. 679 § 4 
k.p.c. przez błędne przyjęcie, że zapis ustanowiony w testamencie spadkodawcy 
jest zapisem zwykłym, a nie windykacyjnym oraz że stwierdzenie nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego jest elementem postępowania o stwierdzenie 
nabycia spadku i w związku z tym może nastąpić tylko w tym postępowaniu. 
W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie zgodnie 
z żądaniem wniosku. 
 
Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy we W. powziął poważne 
wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionych Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia zagadnieniach prawnych, przytoczonych na wstępie uchwały. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
U podstaw rozstrzygnięcia sprawy, w której wyłoniły się przedstawione 
zagadnienia prawne legło przede wszystkim przekonanie Sądu pierwszej instancji 
o  niedopuszczalności orzekania o stwierdzeniu nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego w odrębnym, samodzielnym postępowaniu, toczącym się poza 
postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku. Rozważenia w pierwszej kolejności 
wymagają więc wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczące rodzaju środka prawnego 
przysługującego w sytuacji, w której sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku 
nie wydał rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego. 

 
5 
Podejmując ten problem trzeba uwzględnić, że do stwierdzenia nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego – zgodnie z art. 10291 k.c. – stosuje się 
odpowiednio przepisy tytułu VI księgi IV kodeksu cywilnego, co oznacza, że 
stwierdzenie 
nabycia 
przedmiotu 
zapisu 
windykacyjnego 
następuje 
w postępowaniach przed sądem lub notariuszem, według reguł przewidzianych 
w celu stwierdzenia nabycia spadku. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd 
powinien zatem z urzędu zbadać czy w testamencie sporządzonym w formie aktu 
notarialnego 
spadkodawca 
ustanowił 
zapis windykacyjny, 
a 
w 
wypadku 
pozytywnym wezwać zapisobierców niebędących uczestnikami do udziału 
w sprawie, ocenić skuteczność zapisu i w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia 
spadku orzec także o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego (art. 677 § 1 i 2 
k.p.c.). Dopuszczalne jest też wydanie w tym przedmiocie postanowienia 
częściowego, jeżeli sprawa w zakresie stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego dojrzała wcześniej do rozstrzygnięcia (art. 677 § 3 k.p.c.). Jeżeli 
spadkodawca ustanowił zapisy windykacyjne na rzecz kilku osób, wymaganie 
orzeczenia o nabyciu przedmiotu tych zapisów dotyczy – rzecz jasna – wszystkich 
zapisobierców 
windykacyjnych. 
Stwierdzenie 
nabycia 
przedmiotu 
zapisu 
windykacyjnego jest więc elementem postępowania o stwierdzenia nabycia spadku 
i – w zasadzie – nie może być dochodzone w osobnej sprawie, bez równoczesnego 
stwierdzenia nabycia spadku. Trzeba zatem przyjąć, że wniosek o stwierdzenie 
nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego powinien być traktowany jako wniosek 
o stwierdzenie nabycia spadku.  
Nie ulega wątpliwości, że od postanowienia sądu pierwszej instancji 
o stwierdzeniu nabycia spadku oraz o stwierdzeniu nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego 
przysługuje 
apelacja. 
W 
razie 
orzeczenia 
w 
jedynym 
postanowieniu o nabyciu spadku oraz o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego 
dopuszczalne jest przy tym zaskarżenie apelacją tylko jednego z tych orzeczeń. 
W konsekwencji wymienione orzeczenia mogą uprawomocnić się w różnym czasie. 
Wątpliwości co do właściwego środka prawnego wyłaniają się w sytuacji, w której 
sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku – wbrew ciążącemu na nim 
obowiązkowi – nie ocenił skuteczności ustanowionego w testamencie zapisu 
windykacyjnego, nie podjął w tym przedmiocie żadnego rozstrzygnięcia i tym 

 
6 
samym nie spełnił swojego obowiązku jurysdykcyjnego, a postanowienie 
o stwierdzeniu nabycia spadku się uprawomocniło. 
Zgodnie z powołanym w przedstawionym zagadnieniu prawnym art. 679 § 1 
k.p.c., dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest 
spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być 
przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia 
nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, 
kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko 
wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy 
żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, 
a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę 
możność. Według art. 679 § 2 k.p.c., wniosek o wszczęcie takiego postępowania 
może zgłosić każdy zainteresowany, a więc także osoba, która nie uczestniczyła 
w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Dla zainteresowanych, którzy nie 
byli uczestnikami postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem 
o stwierdzeniu nabycia spadku, złożenie wniosku inicjującego postępowanie na 
podstawie art. 679 k.p.c. nie jest przy tym ograniczone w czasie ani w zakresie 
podstaw (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1982 r., III CZP 
15/82, OSNCP 1982, nr 8-9, poz. 118 i z dnia 21 kwietnia 1994 r., III CZP 40/94, 
OSNC 1994, nr 11, poz. 210 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 
2000 r., II CKN 740/98, nie publ.). W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek 
w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym 
postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to 
postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym 
(art. 679 § 3 k.p.c.). Prawomocne postanowienie zmieniające – na podstawie art. 
679 k.p.c. – postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest również 
orzeczeniem stwierdzającym nabycie spadku, w związku z czym może ulec kolejnej 
zmianie w trybie przewidzianym tym przepisem (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 7 marca 1968 r., II CR 102/68, OSNCP 1968, nr 10, poz. 176 
oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
10 lipca 2012 r., III CZP 81/11, OSNC 2013, nr 1, poz. 1).  

 
7 
Z przytoczonej regulacji wynika, że celem postępowania prowadzonego na 
podstawie art. 679 k.p.c. jest wykazanie, że ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia 
spadku, nie jest spadkobiercą albo jego udział w spadku jest inny niż stwierdzony. 
W przepisie tym jest wprawdzie mowa o uchyleniu lub zmianie stwierdzenia 
nabycia spadku, jednak w rzeczywistości chodzi o zmianę rozstrzygnięcia co do 
istoty sprawy. Tryb przewidziany w art. 679 k.p.c. nie stanowi w związku z tym 
podstawy uchylenia kolejnego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu 
nabycia spadku po tym samym spadkodawcy. Istnienie dwóch lub więcej 
postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy 
uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 403 § 2 w związku z art. 13 
§ 2 lub art. 524 § 2 k.p.c. (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 10 lipca 2012 r., III CZP 81/11, OSNC 2013, nr 1, poz. 1). Postępowanie 
przewidziane w art. 679 k.p.c. nie służy również naprawie błędów sądu 
popełnionych w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku ani usunięciu 
skutków 
nieznajomości 
prawa 
przez 
uczestników 
tego 
postępowania 
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CK 
82/03, nie publ. i z dnia 6 czerwca 2007 r., III CSK 19/07, nie publ.). 
Przewidziane w art. 679 § 4 k.p.c. odpowiednie stosowanie art. 679 § 1, 2 i 3 
k.p.c. do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego oznacza, że 
dowód, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego, nie jest zapisobiercą lub że jej udział we własności przedmiotu 
zapisu jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu 
o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub częściowego 
postanowienia o stwierdzeniu nabycia przedmiotu zapisu. Ten, kto był uczestnikiem 
postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, w którym sąd orzekł także o nabyciu 
przedmiotu zapisu windykacyjnego, może tylko wówczas żądać uchylenia 
orzeczenia, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym 
postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym 
uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić 
każdy zainteresowany, a w razie przeprowadzenia dowodu, że przedmiot zapisu 
w  całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym 
postanowieniu, sąd spadku, uchylając to postanowienie, stwierdzi nabycie 

 
8 
przedmiotu zapisu zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zmiana odnosiłaby 
się przy tym tylko do tej części orzeczenia, w której orzeczono o nabyciu 
przedmiotu zapisu windykacyjnego.  
 
Z rozważań tych wynika, że tryb przewidziany w art. 679 k.p.c. nie jest 
właściwym środkiem, prowadzącym do usunięcia skutków uchybienia przez sąd 
spadku obowiązkowi dokonania w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku 
oceny skuteczności ustanowionego zapisu windykacyjnego. Skłania to do 
poszukiwania innych możliwości rozwiązania problemu, w tym do rozważań nad 
instytucją orzekania uzupełniającego. 
 
Zgodnie z art. 351 § 1 k.p.c., strona może w ciągu dwóch tygodni od 
ogłoszenia wyroku, a gdy doręczenie następuje z urzędu – od jego doręczenia, 
zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, 
o natychmiastowej wykonalności albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego 
orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. 
Przepis ten stosuje się odpowiednio do postanowień wydawanych w postępowaniu 
nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.). Nasuwa się jednak wątpliwość, czy w sytuacji, 
w  której 
sąd 
nie 
dokonał 
oceny 
skuteczności 
ustanowionego 
zapisu 
windykacyjnego, 
uczestnikowi 
postępowania 
spadkowego 
przysługuje 
od 
wydanego postanowienia apelacja, czy wniosek o uzupełnienie.  
Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji, w której sąd w postępowaniu 
o  stwierdzenie nabycia spadku poddał ocenie skuteczność zapisu windykacyjnego 
i uznał, że nie doszło do nabycia przedmiotu zapisu, od wydanego postanowienia 
będzie przysługiwała apelacja. Można natomiast przyjąć, że jeżeli sąd nie 
wypowiedział się w kwestii skuteczności zapisu windykacyjnego, uczestnikom 
przysługuje wniosek o uzupełnienie postanowienia (art. 351 § 1 w związku z art. 13 
§ 2 k.p.c.), w takim wypadku bowiem sąd nie podjął w tym przedmiocie żadnego 
rozstrzygnięcia. Odpowiednie stosowanie art. 351 § 1 k.p.c. oznacza tu brak 
orzeczenia o całości przedmiotu rozpoznania i nakazanego przedmiotu orzekania. 
Można twierdzić, że orzeczenie o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego ma 
charakter „orzeczenia dodatkowego” w rozumieniu art. 351 § 1 k.p.c., ponieważ 
zachodzi związek między tym orzeczeniem a orzeczeniem zasadniczym, jakim jest 

 
9 
orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku, a uzupełnienie tego postanowienia nie 
zmienia już wydanego orzeczenia zasadniczego. Skorzystanie z możliwości 
uzupełnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest jednak uzależnione 
od zachowania terminu przewidzianego w art. 351 § 1 k.p.c. 
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zaaprobowanym przez doktrynę, 
w razie niezgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku w przepisanym terminie 
strona może wytoczyć powództwo dotyczące nierozstrzygniętej części roszczenia 
lub nierozstrzygniętych żądań (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 
1966 r., II PR 436/66, OSNCP 1967, nr 4, poz. 79 oraz postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 24 listopada 1971 r., I PR 75/71, OSNPG 1972, nr 7, poz. 46). 
Strona może zatem – według swego wyboru – żądać uzupełnienia wyroku albo 
wytoczyć nowe powództwo o tę część roszczenia lub te spośród roszczeń, 
o których sąd nie orzekł (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1969 r., 
II CR 246/69, OSPiKA 1970, nr 5, poz. 98). 
Odnosząc to do postępowania o stwierdzenie nabycia spadku można 
przyjąć, że – w razie nierozstrzygnięcia w tym postępowaniu o skuteczności zapisu 
windykacyjnego – po upływie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie 
wydanego postanowienia, dopuszczalne jest wystąpienie z oddzielnym wnioskiem 
o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego. W takim wypadku nie 
stoi temu na przeszkodzie wzgląd na wspomniany już brak możliwości dochodzenia 
stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu w osobnej sprawie, bez dochodzenia 
stwierdzenia nabycia spadku. Regulację tę trzeba bowiem postrzegać jako 
niedopuszczenie do orzekania o nabyciu przedmiotu zapisu przed przesądzeniem 
kwestii nabycia spadku. Obawa taka nie zachodzi natomiast w sytuacji, gdy 
postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest prawomocne, a oddzielny 
wniosek dotyczy jedynie stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego. 
Za dopuszczalnością wystąpienia w analizowanej sytuacji z oddzielnym wnioskiem 
przemawiają względy utylitarne, które – w razie uchybienia sądu, polegającego na 
niespełnieniu obowiązku jurysdykcyjnego – nabierają szczególnego znaczenia. 
Argumentem na rzecz przyjętej koncepcji jest również regulacja zawarta w art. 677 
§ 3 k.p.c., w świetle której orzeczenie o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego 
nie musi być immanentnym elementem postanowienia o stwierdzeniu nabycia 

 
10
spadku. Z przepisu tego wynika też dążenie ustawodawcy do uniezależnienia 
zapisobiercy windykacyjnego od rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nabycia spadku. 
Ze względu na ustanowione w art. 13 § 1 k.p.c. domniemanie drogi procesu, 
nasuwa się pytanie, czy w analizowanej sytuacji samodzielne stwierdzenie nabycia 
przedmiotu zapisu windykacyjnego nie powinno nastąpić w drodze powództwa. 
Norma wyrażona w art. 10291 k.c., nakazująca stosować odpowiednio przepisy 
o  stwierdzeniu nabycia spadku do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego, przemawia jednak za przyjęciem, że sprawa ta powinna być 
rozpoznana w postępowaniu nieprocesowym przed sądem, który orzekał 
o stwierdzeniu nabycia spadku.  
Rozwiązanie to nawiązuje do regulacji zawartej w art. 677 § 3 k.p.c. 
w  brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 października 2008 r. Przepis ten 
przewidywał wówczas możliwość uzupełnienia postanowienia o stwierdzeniu 
nabycia spadku w sytuacji, w której w postanowieniu tym nie orzeczono 
o  dziedziczeniu gospodarstwa rolnego. Regulacja ta została uchylona przez art. 3 
pkt 9 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo o notariacie oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 181, poz. 1287). Było to podyktowane zmianą 
przepisów prawa materialnego o dziedziczeniu z ustawy gospodarstw rolnych, 
dlatego 
wyeliminowanie 
szczególnego 
trybu 
uzupełnienia 
postanowienia 
o stwierdzeniu nabycia spadku przewidzianego w art. 677 § 3 k.p.c. nie stanowi 
argumentu przeciwko dopuszczalności złożenia odrębnego wniosku o stwierdzenie 
nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego. 
Z przyjętym rozwiązaniem mogą łączyć się w praktyce pewne komplikacje, 
gdyż zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem w sentencji postanowienia 
o  stwierdzeniu nabycia spadku nie zamieszcza się rozstrzygnięć o treści 
negatywnej (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1969 r., III CZP 
132/68, OSNCP 1969, nr 7-8, poz. 131). Gdyby stosować tę praktykę również do 
negatywnego rozstrzygnięcia o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego, 
mogłyby powstać wątpliwości co do tego, czy sąd uznał ustanowiony zapis za 
nieskuteczny, czy nie podjął w tym zakresie żadnego rozstrzygnięcia. Zachodzi 
zatem potrzeba zmiany praktyki orzeczniczej w odniesieniu do negatywnego 

 
11
rozstrzygnięcia o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego. Nie będzie 
wystarczające samo zamieszczanie w sentencji postanowienia spadkowego 
orzeczenia oddalającego wniosek zapisobiercy, gdyż rozstrzygnięcie w kwestii 
nabycia przedmiotu zapisu sąd powinien podjąć z urzędu. Z tej przyczyny, 
w  dążeniu do wyeliminowania wszelkich wątpliwości, należałoby w każdej sprawie 
o stwierdzenie nabycia spadku, w której przedłożono testament notarialny, 
zamieszczać w sentencji postanowienia także negatywne orzeczenie dotyczące 
zapisu windykacyjnego, jeżeli – oczywiście – nie będzie podstaw do zamieszczenia 
orzeczenia pozytywnego. 
Dopuszczenie możliwości wystąpienia przez uczestnika postępowania 
spadkowego z odrębnym wnioskiem o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu 
windykacyjnego, aktualizuje potrzebę rozważenia drugiego z przedstawionych 
zagadnień prawnych, sprowadzającego się do rozstrzygnięcia kwestii, czy do 
zapisu windykacyjnego uczynionego przed dniem wejścia w życie ustawy 
nowelizującej – w sytuacji, gdy spadek otworzył się po tym dniu – ma zastosowanie 
art. LI p.w.k.c. Rozważeniu może podlegać – oczywiście – tylko przedstawiona 
wątpliwość prawna, w oderwaniu od oceny rozrządzenia testamentowego 
spadkodawcy, ocena ta bowiem należy do sądu meriti. 
Podejmując ten problem trzeba zauważyć, że ustawodawca, wprowadzając 
instytucję zapisu windykacyjnego, nie zamieścił w ustawie nowelizującej przepisów 
intertemporalnych odnoszących się do tej instytucji. Konieczne staje się więc 
poszukiwanie rozstrzygnięcia na podstawie przepisów wprowadzających kodeks 
cywilny, spośród których mogą znaleźć zastosowanie art. LI albo art. LII. Zgodnie 
z  art. LI p.w.k.c., do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili 
śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Z kolei LII 
p.w.k.c. stanowi, że do testamentów, do odwołania testamentów, jak również do 
umów o zrzeczenie się dziedziczenia stosuje się, jeżeli chodzi o zdolność osób, 
o formę i o wady oświadczenia woli, prawo obowiązujące w chwili złożenia tych 
oświadczeń (§ 1); do umów zbycia spadku stosuje się prawo obowiązujące w chwili 
ich zawarcia (§ 2). 

 
12
Art. LI p.w.k.c. wyraża ogólną regułę, że w braku odmiennego unormowania 
w następnych artykułach, do spraw spadkowych, czyli do wszystkich spraw 
dotyczących materialnoprawnych skutków śmierci spadkodawcy w zakresie 
majątku spadkowego stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci 
spadkodawcy. Drugi z przytoczonych przepisów jest natomiast wyjątkiem od 
ogólnej reguły art. LI, wymienia bowiem kwestie, do których ma zastosowanie 
prawo obowiązujące w chwili złożenia wymienionych w nim oświadczeń. Oznacza 
to, że wszelkie inne, niewymienione w nim kwestie związane z testamentem, jego 
odwołaniem, w szczególności z treścią testamentu oraz ze skutkami prawnymi 
wynikającymi z jego treści należy rozstrzygać na podstawie przepisów 
obowiązujących w chwili śmierci spadkodawcy. 
Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że – zgodnie 
z  regułą ogólną wyrażoną w art. LI p.w.k.c. – skuteczność zapisu windykacyjnego 
podlega 
ocenie 
na 
podstawie 
prawa 
obowiązującego 
w 
chwili 
śmierci 
spadkodawcy, czyli w chwili otwarcia spadku. Dodatkowym argumentem na rzecz 
tego stanowiska jest art. LXIV p.w.k.c., zgodnie z którym w razie wątpliwości, czy 
ma być stosowane prawo nowe, czy dotychczasowe, stosuje się prawo nowe. 
Również w nauce prawa dominuje pogląd, że do oceny treści testamentu, w tym 
oceny skuteczności zawartych w nim rozrządzeń testamentowych, należy stosować 
prawo obowiązujące w chwili otwarcia spadku oraz że wniosek taki należy wywieść 
z regulacji zawartej w art. LI p.w.k.c. 
Przyjęciu tego stanowiska nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że 
testament został sporządzony przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, kiedy 
nie obowiązywała jeszcze instytucja zapisu windykacyjnego. Wykładnia testamentu, 
konieczna dla dokonania oceny skuteczności ustanowienia zapisu windykacyjnego, 
powinna bowiem zmierzać przede wszystkim do realizacji celu, jaki pragnął 
osiągnąć testator. Dla testatora nie mają natomiast decydującego znaczenia 
obowiązujące instytucje prawne, lecz cel, jaki zamierza osiągnąć. Jeżeli więc dzięki 
zmianie prawa obowiązującego w chwili sporządzenia testamentu i wprowadzeniu 
nowych instytucji prawnych, zastosowanie prawa z chwili otwarcia spadku pozwoli 
utrzymać w mocy dokonane wcześniej rozrządzenia testamentowe, przyjęte 

 
13
rozwiązanie będzie w pełni zgodne z zasadą favor testamenti. Oznacza to, że za 
przyjętym rozwiązaniem przemawiają także dyrektywy funkcjonalne. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
rozstrzygnął przedstawione zagadnienia prawne, jak w uchwale.