III CZP 95/11

Sąd Najwyższy2012-03-08
SNGospodarczeprawo spółek handlowychWysokanajwyższy
kuratorspółka z o.o.rozwiązanie spółkisąd rejestrowypostępowanie nieprocesowereprezentacja spółkibrak organów

Kurator ustanowiony dla spółki z o.o. na podstawie art. 42 § 1 k.c. może, jeśli został do tego umocowany, wystąpić w imieniu spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie do sądu rejestrowego w postępowaniu nieprocesowym.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące legitymacji kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. do wytoczenia powództwa o rozwiązanie spółki z o.o. oraz możliwości ustanowienia kuratora procesowego dla pozwanej spółki. Uznano, że kurator taki, jeśli został umocowany, może wystąpić z wnioskiem o rozwiązanie spółki w imieniu reprezentowanej spółki. Rozstrzygnięto również, że postępowanie to powinno toczyć się w trybie nieprocesowym przed sądem rejestrowym.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, dotyczące możliwości wytoczenia przez kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. powództwa o rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz ustanowienia kuratora procesowego dla pozwanej spółki. Sąd Najwyższy stwierdził, że kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeśli został do tego umocowany w wydanym mu zaświadczeniu, może wystąpić do sądu rejestrowego w imieniu reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie. Podkreślono, że celem ustanowienia kuratora jest doprowadzenie do powołania organów spółki lub, w razie niemożności, do jej likwidacji. W związku z tym, wystąpienie o rozwiązanie spółki jest czynnością mieszczącą się w zakresie umocowania kuratora do podjęcia starań o likwidację. Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie w takich sprawach powinno toczyć się w trybie nieprocesowym przed sądem rejestrowym, a kurator działa jako przedstawiciel ustawowy spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może, jeżeli został do tego umocowany, wystąpić do sądu w imieniu reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie.

Uzasadnienie

Kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. jest przedstawicielem ustawowym spółki i w zakresie swojego umocowania może podejmować czynności procesowe zmierzające do likwidacji spółki, w tym wystąpić o jej rozwiązanie, zwłaszcza gdy celem jest likwidacja spółki z powodu braku organów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchwała

Strony

NazwaTypRola
Sławomir K.osoba_fizycznapowód (kurator)
"A." sp. z o.o.spółkapozwany

Przepisy (15)

Główne

k.c. art. 42 § § 1

Kodeks cywilny

Podstawa do ustanowienia kuratora dla osoby prawnej, która z powodu braku organów nie może prowadzić swoich spraw. Kurator powinien dążyć do powołania organów lub likwidacji osoby prawnej.

k.c. art. 42 § § 2

Kodeks cywilny

Określa zakres umocowania kuratora, który może obejmować czynności zmierzające do powołania organów lub likwidacji osoby prawnej.

Pomocnicze

k.s.h. art. 271 § pkt 1

Kodeks spółek handlowych

Podstawa do rozwiązania spółki z o.o. na żądanie wspólnika lub członka organu, gdy osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe lub zaszły inne ważne przyczyny. Kurator nie jest wspólnikiem ani członkiem organu.

k.p.c. art. 355 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do umorzenia postępowania.

k.p.c. art. 13 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Reguła ogólna, że sprawy rozpoznawane są w trybie procesowym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Odesłanie do przepisów o procesie w postępowaniu nieprocesowym.

k.p.c. art. 603 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Ustanowienie kuratora dla osoby prawnej przez sąd rejestrowy.

u.K.Rej.S. art. 7

Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym

Postępowanie nieprocesowe w sprawach z zakresu Krajowego Rejestru Sądowego.

k.c. art. 38

Kodeks cywilny

Sposób działania osoby prawnej przez swoje organy.

k.s.h. art. 201 § § 1

Kodeks spółek handlowych

Zarząd jako organ prowadzący sprawy spółki.

k.s.h. art. 368 § § 1

Kodeks spółek handlowych

Zarząd jako organ reprezentujący spółkę.

k.s.h. art. 274 § § 1

Kodeks spółek handlowych

Otwarcie likwidacji spółki z o.o.

k.s.h. art. 270

Kodeks spółek handlowych

Przyczyny rozwiązania spółki z o.o.

u.K.Rej.S. art. 29

Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym

Przyczyny rozwiązania spółki wpisanej do rejestru przedsiębiorców.

k.p.c. art. 694-1

Kodeks postępowania cywilnego

Zastosowanie przepisów o postępowaniu nieprocesowym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. jest przedstawicielem ustawowym spółki i może działać w jej imieniu. Celem ustanowienia kuratora jest doprowadzenie do likwidacji spółki, jeśli nie można powołać organów. Postępowanie o rozwiązanie spółki z inicjatywy kuratora powinno toczyć się w trybie nieprocesowym przed sądem rejestrowym.

Odrzucone argumenty

Kurator nie jest legitymowany do wytoczenia powództwa o rozwiązanie spółki. Wymagane jest ustanowienie dodatkowego kuratora procesowego dla spółki. Postępowanie powinno toczyć się w trybie procesowym.

Godne uwagi sformułowania

kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. może, jeżeli został do tego umocowany, wystąpić do sądu w imieniu reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie postępowanie o rozwiązanie osoby prawnej zainicjowane w jej imieniu przez kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. powinno toczyć się w trybie nieprocesowym przed sądem rejestrowym ustanowienie na podstawie art. 42 k.c. kuratora dla osoby prawnej niemogącej prowadzić swych spraw z powodu braku powołanych do tego organów służy nie tylko ochronie bezpieczeństwa obrotu prawnego, ale i interesów tej osoby.

Skład orzekający

Kazimierz Zawada

przewodniczący-sprawozdawca

Mirosław Bączyk

członek

Dariusz Dończyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Legitymacja kuratora do wystąpienia o rozwiązanie spółki, tryb postępowania w sprawach o rozwiązanie spółki, rola kuratora jako przedstawiciela ustawowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku organów w spółce z o.o. i ustanowienia kuratora na podstawie art. 42 k.c.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Rozstrzyga istotną kwestię proceduralną i materialnoprawną dotyczącą możliwości rozwiązania spółki w sytuacji kryzysowej, gdy brakuje organów do jej reprezentacji, co jest częstym problemem w praktyce obrotu gospodarczego.

Czy kurator może rozwiązać spółkę? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady.

Sektor

gospodarcze

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
125   
Uchwała z dnia 8 marca 2012 r., III CZP 95/11 
 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Dariusz Dończyk 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Sławomira K., kuratora "A." sp. z o.o. 
w G. przeciwko "A." sp. z o.o. w G. o rozwiązanie spółki, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 8 marca 2012 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 13 
grudnia 2011 r.: 
"Czy kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy – sąd rejestrowy na 
podstawie art. 42 § 1 k.c. jest legitymowany do wytoczenia powództwa przeciwko 
spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o jej rozwiązanie na podstawie art. 271 
pkt 1 k.s.h., 
a w przypadku odpowiedzi pozytywnej: 
czy w postępowaniu o rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 
prowadzonym z powództwa kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c., 
sąd orzekający może ustanowić kuratora procesowego dla pozwanej spółki nie 
posiadającej organów uprawnionych do jej reprezentacji?" 
podjął uchwałę: 
 

Kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. dla spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością może, jeżeli został do tego umocowany, 
wystąpić do sądu w imieniu reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej 
rozwiązanie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 października 2011 r., powołując się 
na art. 355 § 1 k.p.c., umorzył postępowanie o rozwiązanie spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością "A." w G., wytoczone przez kuratora ustanowionego dla tej 
spółki na podstawie art. 42 § 1 k.c. Wyjaśnił, że postępowanie nie mogło być 
prowadzone ze względu na będący przyczyną ustanowienia kuratora brak organu 
uprawnionego do reprezentowania pozwanej spółki. Działania kuratora nie 
doprowadziły do powołania tego organu. Nie było także podstaw do ustanowienia 
przez sąd dla pozwanej spółki kuratora z powołaniem się na art. 69 lub 143 k.p.c. 
albo art. 253 § 2 k.s.h. 
Podczas rozpoznawania zażalenia powoda Sąd Apelacyjny powziął 
wątpliwości co do tego, czy kurator ustanowiony przez sąd na podstawie art. 42 § 1 
k.c. jest legitymowany do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z ograniczoną 
odpowiedzialnością o jej rozwiązanie na podstawie art. 271 pkt 1 k.s.h., a jeżeli tak, 
to czy w postępowaniu o rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 
wszczętym na skutek pozwu tego kuratora sąd może ustanowić kuratora dla 
pozwanej spółki niemającej organu uprawnionego do jej reprezentowania. Wskazał 
na rozbieżne – w jego ocenie – orzeczenia Sądu Najwyższego, tj. wyrok z dnia 20 
listopada 2009 r., III CSK 57/09 (nie publ.), z którego może wynikać, że kurator 
ustanowiony na podstawie art. 42 k.c. nie jest legitymowany do wystąpienia o 
rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, oraz na postanowienie z dnia 
30 maja 2008 r., III CZP 40/08 (nie publ.), w którym wyjaśniono, że kurator 
ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. może być legitymowany do wszczęcia 
postępowania zmierzającego do urzeczywistnienia celu określonego w tym 
przepisie. Wynik rozstrzygnięcia drugiego zagadnienia prawnego w ocenie Sądu 
Apelacyjnego powinien zależeć od stanowiska zajętego w kwestii dopuszczalności 

powołania dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w procesie o jej rozwiązanie 
kuratora sądowego na podstawie stosowanego per analogiam art. 253 § 2 k.s.h. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 38 k.c., osoba prawna działa, tj. prowadzi swoje sprawy (sfera 
stosunków wewnętrznych), jak i podejmuje czynności związane z jej reprezentacją 
(sfera stosunków zewnętrznych), przez swoje organy w sposób przewidziany w 
ustawie i opartym na niej statucie. Nieraz jednak działanie osoby prawnej przez 
organy napotyka trudności, a nawet staje się niemożliwe. Z myślą o takich 
sytuacjach ustawodawca przewiduje pewne rozwiązania o charakterze zastępczym 
lub zapobiegawczym. Jednym z nich jest regulacja zawarta w art. 42 k.c., a jej 
dopełnieniem w płaszczyźnie materialnoprawnej są przepisy prawa rodzinnego i 
opiekuńczego o kurateli i – na podstawie odesłania zamieszczonego w art. 178 § 2 
k.r.o. – niektóre przepisy tego kodeksu o opiece. 
Według art. 42 k.c., dotyczącego – po nowelizacji ustawą z dnia 28 lipca 1990 
r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) – ogółu osób 
prawnych, jeżeli osoba prawna z powodu braku powołanych do tego organów nie 
może prowadzić swoich spraw, sąd ustanawia dla niej kuratora, który powinien 
postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, w razie zaś 
potrzeby o jej likwidację. Z brzmienia art. 42 § 1 k.c. wynika więc, że przesłankami 
ustanowienia kuratora dla osoby prawnej jest brak organów powołanych do 
prowadzenia spraw osoby prawnej oraz będąca skutkiem tego braku niemożność 
prowadzenia swych praw przez osobę prawną. Jeżeli chodzi o spółki kapitałowe 
(art. 4 § 1 pkt 2 i art. 12 k.s.h.), organem, który co do zasady prowadzi sprawy, a 
zarazem reprezentuje spółkę jest zarząd (art. 201 § 1 i art. 368 § 1 k.s.h.). Brak 
zarządu w spółce kapitałowej – obojętnie, czy dlatego, że nie został powołany, czy 
dlatego, że nie jest, z jakiejkolwiek przyczyny, należycie obsadzony – oznacza więc 
brak organów powołanych do prowadzenia spraw osoby prawnej w rozumieniu art. 
42 § 1 k.c. Spowodowana brakiem zarządu spółki niemożność prowadzenia przez 
nią swych spraw występuje, uwzględniając cel omawianej regulacji, tylko wtedy, gdy 
zakłócenie w działaniu spółki nie ma charakteru jednostkowego i wykazuje cechę 
pewnej trwałości (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1993 r., III 
CZP 47/93, OSNC 1993, nr 11, poz. 202). Wobec tego, że zarząd lub inaczej 

nazwany organ wykonawczy osoby prawnej w zasadzie nie tylko prowadzi sprawy 
w zakresie stosunków wewnętrznych, ale i reprezentuje osobę prawną na zewnątrz, 
prowadzenie spraw, o którym mowa w art. 42 § 1 k.c., musi być rozumiane szerzej 
niż na tle art. 201 § 1 i art. 368 § 1 k.s.h., tj. obejmować także reprezentację osoby 
prawnej. Niemożność prowadzenia przez spółkę kapitałową swych spraw w 
rozumieniu art. 42 § 1 k.c. wystąpi więc zarówno wtedy, gdy spółka z powodu braku 
zarządu nie może prowadzić swych spraw jedynie w stosunkach wewnętrznych 
(ponieważ czynności prawne w jej imieniu podejmują np. prokurenci), jak i wtedy, 
gdy z powodu braku zarządu nie może zarówno prowadzić swych spraw w 
stosunkach wewnętrznych, jak i działać na zewnątrz. (...) 
Stosownie do art. 603 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 19 
kwietnia 2010 r. (ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 7, poz. 45), 
kuratora dla osoby prawnej na podstawie art. 42 k.c. ustanawia sąd rejestrowy. 
Następuje to w postępowaniu nieprocesowym (art. 7 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 
r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze 
zm. – dalej: "u.K.Rej.S."), do którego mają zastosowanie przepisy ogólne o 
postępowaniu nieprocesowym (art. 506–525 k.p.c.) i przepisy o postępowaniu w 
sprawach z zakresu kurateli (art. 603–605 k.p.c.), jak też odpowiednio – na 
podstawie art. 605 k.p.c. – przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu opieki 
(art. 590–598 k.p.c.) i – na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy o procesie. 
Ustanawiając kuratora dla osoby prawnej na podstawie art. 42 k.c. sąd w 
zaświadczeniu określa zakres jego uprawnień. W każdym więc przypadku 
ustanowienia kuratora dla osoby prawnej na podstawie art. 42 k.c. o zakresie jego 
uprawnień rozstrzyga wydane przez sąd zaświadczenie. 
Uprawnienia określone w zaświadczeniu muszą się mieścić w granicach 
możliwych kompetencji kuratora wskazanych w art. 42 § 2 k.c. Kompetencje te są 
wąsko zakreślone. Według art. 42 § 2 k.c., kurator może zostać umocowany przede 
wszystkim do czynności skierowanych na doprowadzenie do takiego stanu, aby 
osoba prawna mogła zgodnie z art. 38 k.c. działać przez swoje organy, czyli do 
czynności zmierzających do wyłonienia przez osobę prawną na właściwych dla niej 
zasadach brakujących jej organów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 

maja 2004 r., III CK 249/03, OSNC 2005, nr 5, poz. 87). Ponadto, zgodnie z art. 42 
§ 2 k.c., umocowanie kuratora może objąć – na wypadek niemożności przywrócenia 
osobie prawnej możliwości działania przez organy – czynności skierowane na 
likwidację osoby prawnej. Chodzi tu o ogół czynności nieodzownych do likwidacji 
osoby prawnej, czyli do jej wyeliminowania z obrotu prawnego w drodze 
odpowiedniego postępowania, ze względu na niemożność wyłonienia organów 
potrzebnych do działania. Jeżeli jednym z celów kurateli ustanowionej na podstawie 
art. 42 k.c. jest likwidacja osoby prawnej w razie niemożności wyłonienia organów 
potrzebnych do działania, to urzeczywistnienie tego celu zakłada – jak wyjaśnił Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 maja 2008 r., III CZP 40/08 – uprawnienie 
kuratora do podjęcia czynności niezbędnych z punktu widzenia tego celu. 
Twierdzenie o wyrażeniu przez Sąd Najwyższy odmiennego zapatrywania w wyroku 
z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 57/09, jest dyskusyjne, ponieważ zasadnicze 
znaczenie w rozstrzygniętej tym wyrokiem sprawie miała inna kwestia, tj. czy 
kurator ustanowiony na podstawie art. 42 k.c. może być uznany za organ 
państwowy w rozumieniu art. 271 pkt 2 k.s.h. 
Zgodnie z art. 272 k.s.h., rozwiązanie spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością dochodzi do skutku z chwilą jej wykreślenia z rejestru po 
przeprowadzeniu likwidacji. Otwarcie likwidacji spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością następuje, w myśl art. 274 § 1 k.s.h., z dniem uprawomocnienia 
się orzeczenia o jej rozwiązaniu przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały o 
jej rozwiązaniu lub zaistnienia innej przyczyny jej rozwiązania. Aby zatem mogło 
dojść do likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, najpierw powinno 
nastąpić otwarcie jej likwidacji, łączące się z zaistnieniem określonego zdarzenia, 
którym jest m.in. prawomocne orzeczenie sądu o rozwiązaniu spółki. Skoro więc 
według art. 42 § 2 k.c. kurator może podjąć czynności zmierzające do likwidacji 
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, to musi się w nich mieścić także 
wystąpienie do sądu o rozwiązanie spółki, jeżeli w danym przypadku warunkiem 
otwarcia likwidacji spółki jest prawomocne orzeczenie sądu o jej rozwiązaniu. W 
przeciwnym razie umocowanie kuratora do podjęcia czynności zmierzających do 
likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością byłoby pozbawione doniosłości 
prawnej. 

W świetle art. 270 k.s.h. rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 
może dojść do skutku tylko z przyczyn przewidzianych ustawą, przy czym – jak 
wynika z pkt 4 tego artykułu – nie chodzi tylko o przyczyny wskazane w kodeksie 
spółek handlowych; np. poza tym kodeksem przyczyny rozwiązania dotyczące 
także spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określa art. 29 u.K.Rej.S. Jak 
wynika z wcześniejszych uwag, o rozwiązaniu spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością może orzec także sąd, jeżeli pozwala na to ustawa. Do 
przepisów dających podstawę do orzeczenia przez sąd o rozwiązaniu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością należy także art. 42 k.c. Jeżeli mimo podjętych 
przez kuratora prób nie można przywrócić osobie prawnej możliwości działania 
przez organy, powinna istnieć możliwość jej rozwiązania przez sąd z inicjatywy 
kuratora wyposażonego w kompetencję do podjęcia starań o jej likwidację bez 
potrzeby odwoływania się do przyczyn uzasadniających orzeczenie rozwiązania 
wskazanych w innych przepisach. Gdyby było inaczej, ustanowienie kuratora 
umocowanego do podjęcia starań o likwidacje danej osoby prawnej nie miałoby 
praktycznego znaczenia, ponieważ oparcie przez niego wystąpienia o orzeczenie 
przez sąd rozwiązania tej osoby na innym przepisie byłoby na ogół niemożliwe. W 
szczególności nie ma żadnych podstaw do oparcia przez kuratora, umocowanego 
do podjęcia starań o likwidacje określonej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, 
na wymienionym w przedstawionym zagadnieniu prawnym art. 271 pkt 1 k.s.h. 
Zgodnie z tym przepisem, sąd poza przypadkami, o których mowa w art. 21 k.s.h. 
może wyrokiem orzec rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na 
żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się 
niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki, a 
kuratora ustanowionego dla spółki na pewno nie można utożsamiać ze wspólnikiem 
lub członkiem organu spółki. 
Artykuł 42 k.c. stanowi zatem wystarczającą podstawę nie tylko do 
ustanowienia dla określonej osoby prawnej, a więc i spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością, kuratora wyposażonego w kompetencję do podjęcia starań o 
jej likwidację, ale i do orzeczenia przez sąd z inicjatywy tego kuratora o rozwiązaniu 
jej wobec bezskuteczności starań o powołanie brakujących organów. 
Kurator ustanowiony na podstawie art. 42 k.c. dla osoby prawnej jest jej 
przedstawicielem ustawowym. Jak wspomniano, przepis ten pozostaje w związku z 

przepisami prawa rodzinnego i opiekuńczego o kurateli i opiece, nie budzi zaś 
wątpliwości, że w przepisach tych zarówno opieka, jak kuratela są ukształtowane z 
uwzględnieniem konstrukcji przedstawicielstwa ustawowego (zob. np. 159 i 181 
k.r.o.); wykorzystanie konstrukcji przedstawicielstwa ustawowego w wypadku 
działania opiekuna i kuratora jest w ogóle założeniem obowiązującego w Polsce 
prawa cywilnego (zob. art. 13 § 2, art. 16 § 2, art. 17-21, 95-96 k.c.). W 
konsekwencji kurator w zakresie mieszczących się w granicach jego umocowania, 
skierowanych na wywołanie skutków prawnych w odniesieniu do podmiotu 
pozostającego pod kuratelą czynności, także procesowych (por. art. 66 i 67 § 1 
k.p.c.), powinien działać w imieniu tego podmiotu (sfera reprezentacji). W 
konsekwencji mieszczące się w zakresie uprawnień objętych zaświadczeniem 
wydanym kuratorowi czynności procesowe, zmierzające do likwidacji określonej 
osoby prawnej, powinny być podejmowane przez kuratora w imieniu tej osoby, ona 
więc powinna być stroną, a kurator jedynie jej reprezentantem przy ich 
podejmowaniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2008 r., III 
CZP 40/08).  
Praktyka – znajdująca wyraz również w niniejszej sprawie – inicjowania przez 
kuratora we własnym imieniu postępowania o rozwiązanie osoby prawnej, dla której 
został on ustanowiony, jest zatem nieprawidłowa. Stwarza przy tym problemy 
związane z reprezentacją tej osoby w postępowaniu o rozwiązanie. Skoro uważa 
się, że kurator ustanowiony dla osoby prawnej na podstawie art. 42 k.c. nie jest jej 
reprezentantem, powołuje się do jej reprezentowania w tym postępowaniu – 
napotykając przy tym niemałe trudności jurydyczne – dodatkowego kuratora 
procesowego, co jest rozwiązaniem sztucznym i niezrozumiałym, a przy tym 
niepotrzebnym do ochrony jej interesów. Przedstawione przesłanki zastosowania 
art. 42 k.c. wskazują jednoznacznie na to, że ustanowienie na podstawie tego 
przepisu kuratora dla osoby prawnej niemogącej prowadzić swych spraw z powodu 
braku powołanych do tego organów służy nie tylko ochronie bezpieczeństwa obrotu 
prawnego, ale i interesów tej osoby. 
Wyłania się istotne pytanie, w jakim trybie powinno się toczyć postępowanie o 
rozwiązanie osoby prawnej zainicjowane w jej imieniu przez kuratora 
ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. 

W niniejszej sprawie wszczęto proces, o czym przesądziło – błędne, jak 
wyjaśniono – odwołanie się do art. 271 k.s.h., wyraźnie wskazującego na tryb 
procesowy w sprawach o rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z 
przyczyn określonych w pkt 1 i 2 tego przepisu. W przypadkach jednak, o których 
mowa w art. 21 k.s.h., także wspomnianych w art. 271 k.s.h., orzeczenie o 
rozwiązaniu spółki kapitałowej zapada w postępowaniu nieprocesowym toczącym 
się przed sądem rejestrowym; tak samo jest w przypadku, którego dotyczy art. 623 
§ 3 k.s.h. Podobnie w postępowaniu nieprocesowym toczącym się przed sądem 
rejestrowym zapada orzeczenie o rozwiązaniu osoby prawnej wpisanej do rejestru 
przedsiębiorców z przyczyny określonej w art. 29 u.K.Rej.S. Analogiczne 
rozwiązanie zawierają też przepisy art. 31 i 32 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - 
Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). 
Brak wyraźnego przepisu przewidującego tryb postępowania nieprocesowego 
w sprawach o rozwiązanie osoby prawnej z inicjatywy kuratora ustanowionego na 
podstawie art. 42 k.c. mógłby przemawiać – mimo zarysowującej się w 
ustawodawstwie tendencji do kierowania spraw o rozwiązanie osoby prawnej z 
określonych ustawą przyczyn do postępowania nieprocesowego – za ich 
rozpoznawaniem w procesie, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 13 § 1 k.p.c. 
Przyjęte w tym przepisie rozwiązanie nie zawsze jednak zapobiega powstawaniu 
wątpliwości co do właściwego trybu postępowania, czego przykładem mogą być 
sprawy o podział rzeczy wspólnej quoad usum (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 
dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 94/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 96) oraz 
sprawy o stwierdzenie nieważności (nieistnienia) uznania dziecka (zob. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZP 94/03, OSNC 
2005, nr 2, poz. 32). W odniesieniu do spraw, w których powstają takie wątpliwości, 
ustalenie właściwego trybu postępowania wymaga bardziej złożonej analizy. Jest 
ona potrzebna także co do spraw o rozwiązanie osoby prawnej z inicjatywy kuratora 
ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. 
Podstawowym założeniem procesu jest istnienie dwóch przeciwstawnych 
stron prowadzących spór o prawo. W omawianych sprawach, oprócz 
reprezentowanej przez kuratora osoby prawnej, która ma być z jego inicjatywy 
rozwiązana, mogą nieraz wystąpić także inne osoby, ale niekoniecznie o 
przeciwstawnych, warunkujących proces interesach, one też bowiem mogą dążyć 

do rozwiązania osoby prawnej reprezentowanej przez kuratora. O wiele jednak 
częściej może być tak, że – jak w niniejszej sprawie – inne osoby mogące wziąć 
udział w postępowaniu w ogóle nie wystąpią. Wówczas nie powstanie nawet pozór 
sytuacji warunkującej proces, chyba że zostaną podjęte zakwestionowane 
wcześniej zabiegi, polegające na przeciwstawieniu kuratora (aby mógł zostać 
powodem) osobie prawnej, dla której został on ustanowiony (aby mogła zostać 
pozwanym), i powołaniu dla niej jeszcze jednego kuratora. Niemożność ziszczenia 
się w rozpatrywanych sprawach podstawowego założenia warunkującego proces 
pozwala wywieść z art. 42 k.c. normę poddającą te sprawy rozpoznaniu w 
postępowaniu nieprocesowym. 
Wniosek ten znajduje potwierdzenie w art. 271 k.s.h. Mimo wyrażonego w art. 
13 § 1 k.p.c. domniemania rozpoznawania spraw w trybie procesowym, w art. 271 
k.s.h. zastrzeżono ten tryb w odniesieniu do spraw o rozwiązanie spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością z przyczyn określonych w pkt 1 i 2 tego przepisu. 
Zastrzeżenie to może mieć sens tylko przy założeniu ustawodawcy, że w braku 
takiego zastrzeżenia sprawy o rozwiązanie osoby prawnej przez sąd podlegają 
rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym, a więc co do zasady są one 
wyłączone spod działania reguły wyrażonej w art. 13 § 1 k.p.c. 
Wniosek ten potwierdzają też przytoczone przepisy dotyczące podobnych 
spraw o rozwiązanie osoby prawnej, poddanych rozpoznaniu w postępowaniu 
nieprocesowym przed sądem rejestrowym. Ponadto przez analogię do tych 
przepisów w sprawach o rozwiązanie osoby prawnej z inicjatywy kuratora 
ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. za właściwy należy uznać sąd rejestrowy 
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CZ 4/01, 
OSNC 2001, nr 12, poz. 184). Do postępowania nieprocesowego przed sądem 
rejestrowym w tych sprawach mają zastosowanie zgodnie z art. 7 u.K.Rej.S. i art. 
694-1 k.p.c. przepisy ogólne o postępowaniu nieprocesowym (por. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 8 marca 2007 r., III CZP 7/07, OSNC 2008, nr 1, poz. 8 oraz 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2010 r., V CSK 409/09, 
"Monitor Prawniczy" 2011, nr 21 dodatek, s. 16) oraz odpowiednio – na podstawie 
odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy o procesie. 

Podsumowując, kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. dla spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością może, jeżeli został do tego umocowany w 
wydanym mu zaświadczeniu, wystąpić do sądu rejestrowego w imieniu 
reprezentowanej spółki z wnioskiem o jej rozwiązanie w postępowaniu toczącym się 
w trybie nieprocesowym. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 
w związku z art. 397 § 2 k.p.c.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI