III CZP 95/10

Sygn. akt III CZP 95/10 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 25 listopada 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) 
SSN Marian Kocon 
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
 
 
 
 
w sprawie z powództwa M. S.A. we W. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej we W. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 25 listopada 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2010 r.,  
 
"Czy na gruncie przepisów o deliktowej odpowiedzialności 
odszkodowawczej Skarbu Państwa akcjonariusz spółki akcyjnej jest 
uprawniony do dochodzenia naprawienia poniesionej przez niego 
szkody, polegającej na spadku (utracie) wartości akcji w wyniku 
wyrządzenia szkody spółce akcyjnej wydaniem i wykonaniem 
nieostatecznej decyzji podatkowej, następnie uchylonej w toku 
instancji?" 
 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
 
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w sprawie, w której wyłoniło się 
przestawione zagadnienie prawne, powódka domagała się zasądzenia od 
pozwanego 38 512 000 zł odszkodowania za skodę polegającą na utracie wartości 
posiadanych przez nią akcji J. SA, spowodowanej wydaniem i wykonaniem przez 
pozwanego bezprawnych decyzji podatkowych w stosunku do wymienionej Spółki. 
 
Zdaniem powódki na skutek określonych błędnych decyzji organów 
podatkowych z dnia 19 grudnia 1999 r. dotyczących podatku od towarów i usług,  
uchylonych w toku postępowania podatkowego, wyegzekwowano od J. SA kwotę 
10 476 466,76 zł, przekraczającą połowę jej ówczesnego kapitału własnego. 
Wyegzekwowanie tak znacznej kwoty doprowadziło do obniżenia wiarygodności i 
zdolności kredytowej Spółki. Spadały też stopniowo przychody i pogarszała się 
pozycja J. SA na rynku. Na wizerunek Spółki ujemnie wpływała również kampania 
medialna, będąca następstwem wypowiedzi przedstawicieli organów ścigania, 
związanych z prowadzonym przeciwko członkom zarządu Spółki postępowaniem 
karnym (zakończonym jednak ich uniewinnieniem). Ostatecznie doszło do 
ogłoszenia upadłości J. SA w 2004 r.  
 
Dochodzone 
przez 
powódkę 
odszkodowanie 
obejmuje 
rzeczywisty 
uszczerbek majątkowy w wysokości 9 728 000 zł, odpowiadający wartości 
księgowej  posiadanych przez powódkę akcji w J. SA w chwili przeprowadzenia 
przeciwko Spółce egzekucji, oraz utracone korzyści w kwocie 28 784 000 zł z tytułu 
przewidywanego przyrostu wartości akcji. 
 
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Przede wszystkim zarzucił, 
że powódka nie ma legitymacji procesowej w sprawie. Jedynie J. SA jest 
uprawniona do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną decyzjami 
podatkowymi. Szkoda poniesiona przez akcjonariuszy należy – jego zdaniem – do 
normalnego ryzyka gospodarczego (inwestycyjnego) i jako taka nie podlega 
kompensacji. Przyjęcie odpowiedzialności pozwanego za tzw. szkody pośrednie 
prowadziłoby do kilkakrotnej kompensacji tej samej szkody, niedopuszczalnej 
w prawie cywilnym. Ponadto pozwany zarzucił, że powódka nie wykazała 
bezprawności działania organów podatkowych, szkody uzasadniającej dochodzone 

 
3 
odszkodowanie i związku przyczynowego między szkodą w majątku powódki 
a działaniem organów podatkowych.  
 
Zdaniem Sądu Apelacyjnego kwestia legitymacji procesowej powódki 
w sprawie ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Rozważając ją, 
uznał, że budzi ona jednak poważne wątpliwości uzasadniające przedstawienie – 
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. – przytoczonego na wstępie zagadnienia 
prawnego.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c. sąd może – jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji 
powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości – przedstawić to 
zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Warunkiem podjęcia 
uchwały przez Sąd Najwyższy jest jednak spełnienie wszystkich przesłanek 
określonych w przytoczonym przepisie  i wydanie przez sąd w sposób prawidłowy 
postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, niepubl.). 
 
W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wyrok, 
którego 
sentencji 
skład 
sądu 
nie 
podpisał, 
nie 
istnieje 
w 
znaczeniu  
prawnoprocesowym także wówczas, gdy został ogłoszony (por. uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., III CZP 29/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 25). 
Podobny pogląd został wyrażony w odniesieniu do postanowienia merytorycznego, 
wydanego 
na 
posiedzeniu 
niejawnym 
w 
postępowaniu 
nieprocesowym. 
Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2002 r., III CZP 
12/02 (OSNC 2003, nr 2, poz. 17), jeżeli wydane na posiedzeniu niejawnym 
w trybie nieprocesowym postanowienie rozstrzygające co do istoty sprawy zostało 
skonstruowanie w ten sposób, że wraz z uzasadnieniem stanowi jeden dokument, 
to podpisanie przez sędziego samego uzasadnienia, przy braku podpisu sentencji, 
pociąga za sobą ten skutek, że takie postanowienie nie istnieje w znaczeniu  
prawonoprocesowym.  
 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się także, że stanowisko 
wyrażone 
w 
przytoczonych 
uchwałach 
dotyczy 
również 
postanowienia 
o przedstawieniu zagadnienia prawnego. Zatem niepodpisanie sentencji takiego 

 
4 
postanowienia przez skład sądu powoduje, że nie istnieje ono w znaczeniu  
prawnoprocesowym, niezależnie od tego czy zostało podpisane jego uzasadnienie 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 lutego 2003 r. III CZP 91/02 
i z dnia 18 marca 2003 r., III CZP 9/03, niepubl.).      
 
Z wydanego na posiedzeniu niejawnym postanowienia Sądu Apelacyjnego z 
dnia 11 sierpnia 2010 r. o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu zagadnienia 
prawnego wynika, że sentencji tego postanowienia nie podpisał skład Sądu, 
podpisane zostało jedynie uzasadnienie wymienionego postanowienia. To oznacza, 
że postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego – ze względu na 
niepodpisanie jego sentencji – jest orzeczeniem nieistniejącym w znaczeniu  
prawnoprocesowym.  W konsekwencji, nie ma podstaw do podjęcia uchwały.  
Tej oceny nie zmienia okoliczność, że w protokole rozprawy z dnia 6 listopada 
2010 r. Sąd Apelacyjny zamieścił postanowienie o przedstawieniu Sądowi 
Najwyższemu zagadnienia prawnego i sformułował jego treść. W orzecznictwie 
Sądu Najwyższego zostało bowiem wyjaśnione, że wydane na rozprawie 
postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego wymaga spisania odrębnej 
sentencji i podpisania jej przez skład sądu. Do tego postanowienia nie znajduje 
zastosowania, w drodze odesłania przewidzianego w art. 391 § 1 k.p.c., przepis art. 
356 k.p.c., ze względu na istotę i funkcję postanowienia o przedstawieniu 
zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (por. przytoczone 
postanowienie Sąd Najwyższego z dnia 18 marca 2003 r., III CZP 9/03). 
 
Nie ulega wątpliwości, że wniesiona w sprawie apelacja pozwanego 
podlegała rozpoznaniu na rozprawie (art. 375 k.p.c.). Zgodnie zatem z wielokrotnie 
wyrażanym przez Sąd Najwyższy stanowiskiem, przedstawienie do rozstrzygnięcia 
– na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. – powstałego przy rozpoznawaniu tego środka 
odwoławczego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości wymaga 
wydania postanowienia na rozprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego: 
z dnia 11 października 1978 r., III CZP 64/78, OSP 1979, nr 5, poz. 84; z dnia 
18 marca 2005 r., III CZP 93/04 i z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 99/07, 
niepubl.). Z treści postanowienia z dnia 11 sierpnia 2010 r. o przedstawieniu 
zagadnienia prawnego wynika natomiast, że zostało ono wydane na posiedzenia 

 
5 
niejawnym. 
Wspomniane 
postanowienie 
zostało 
więc 
powzięte 
także 
z naruszeniem art. 390 § 1 k.p.c., polegającym na wydaniu go – zamiast na 
rozprawie – na posiedzeniu niejawnym.  
 
Przedstawione przyczyny stanowią wystarczającą podstawę do odmowy 
podjęcia uchwały. Przy okazji warto jednak przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego, podejmującym kwestię wymagań, jakim powinno odpowiadać 
postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c., wyjaśniono, że przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
zagadnienie prawne nie może sprowadzać się w istocie do pytania o możliwy 
sposób rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 
2009 r., III CZP 38/09, z dnia 22 października 2009 r., III CZP 75/09, z dnia 12 
marca 2010 r., III CZP 7/10 i z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/10, niepubl.). 
Tymczasem zawarte w postanowieniu Sądu Apelacyjnego dnia 11 sierpnia 2010 r. 
zagadnienie prawne sprowadza się w istocie od pytania, czy powód ma legitymację 
procesową do dochodzenia – na tle konkretnego stanu faktycznego – naprawienia 
określonej szkody na podstawie art. 417 § 1 k.c., w rozumieniu nadanym mu 
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 (OTK 
2001, nr 8, poz. 256). 
 
Legitymacja procesowa jest określana jako materialnoprawne uprawnienie 
do występowania w konkretnym procesie cywilnym w charakterze strony 
procesowej. Powód i pozwany muszą więc pozostawać w określonym stosunku  
materialnoprawnym 
do 
przedmiotu 
procesu 
cywilnego. 
Podkreśla 
się, 
że legitymacja procesowa nie jest pojęciem prawa procesowego, ponieważ o tym, 
czy istnieje ona w danej sprawie nie decydują przepisy prawa procesowego, 
ale  przepisy prawa materialnego.  
Przesądzenie spornej w sprawie kwestii legitymacji czynnej wymaga zatem 
oceny, czy zachodzą przewidziane w art. 417 § 1 k.c., w rozumieniu nadanym mu 
przytoczonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, przesłanki odpowiedzialności 
deliktowej pozwanego. Ujmując kwestię inaczej, czy wskazany przepis Kodeksu 
cywilnego jest źródłem stosunku prawnego, który powoda uprawnia do wystąpienia 
z określonym roszczeniem odszkodowawczym, a pozwanego zobowiązuje do jego 

 
6 
zaspokojenia. Nie powinno ulegać wątpliwości, że rozstrzygnięcie sprawy w tym 
zakresie należy do sądu rozpoznającego sprawę. Sąd nie może uwolnić się od tego 
obowiązku, przedstawiając zagadnienie prawne sprowadzające się w istocie do 
pytania o możliwy sposób rozstrzygnięcia sporu. Zatem również sposób 
przedstawienia zagadnienia prawnego mógłby stanowić przeszkodę do podjęcia 
uchwały w sprawie. 
 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji 
postanowienia.