III CZP 95/07

Sygn. akt III CZP 95/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 listopada 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, 
sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Strus 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z powództwa W. P. i Wi. P. 
przeciwko B. P. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 8 listopada 2007 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w Z. 
postanowieniem z dnia 10 maja 2007 r.,  
 
"Czy osoba trzecia w rozumieniu przepisu art. 531 § 2 k.c. ponosi 
odpowiedzialność - jeżeli tak, to na jakiej podstawie prawnej - jeżeli 
rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz innej osoby, która działała 
w dobrej wierze (tj. nie wiedziała o okolicznościach uzasadniających 
uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną) lub rozporządzenie 
było odpłatne?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 

 
 
2 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Z. apelacji 
pozwanego B. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 23 stycznia 2007 r., 
zasądzającego od pozwanego na rzecz powodów Wi. P. i W. P. kwotę 14.202,61 zł 
z ustawowymi odsetkami od dnia 29 czerwca 2006 r. oraz oddalającego powództwo 
w pozostałej części. 
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 21 stycznia 1998 r. Pierwszy Komercyjny 
Bank S.A. Oddział w Z. zawarł z Wi. P. umowę kredytu na kwotę 200.000 zł. W 
aneksie do tej umowy przewidziano, iż zabezpieczeniem stanie się weksel in 
blanco wystawiony przez kredytobiorcę z awalem B. P. (małżonki Wi. P.) oraz W. P. 
i jego małżonki Wi. P. Kredytobiorca nie spłacił kredytu. Natomiast Wi. i  W. P. 
zawarli z Bankiem ugodę, zobowiązując się spłacić (jako  poręczyciele) kwotę 
67.400 zł zgodnie z ustalonym harmonogramem. Sukcesywnie dokonywali spłat na 
rzecz Banku i wytaczali zarazem powództwa przeciwko Wi. P. o zwrot spłaconych 
kwot. 
Na 
podstawie 
tytułu 
uzyskanego 
w 
sprawie 
[...] 
podjęli 
próbę 
wyegzekwowania kwoty 15.500 zł. W wyniku postępowania egzekucyjnego 
prowadzonego przez komornika powodowie otrzymali jedynie kwotę 1.297,39 zł. 
Powodowie wystąpili następnie ze  skargą pauliańską dotyczącą umów sprzedaży 
ruchomości zawartych przez Wi. i B. P. z ich synem B. P. Wyrokiem z dnia 6 lipca 
2005 r., Sąd Apelacyjny zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 31 
grudnia 2004 r., uznając za bezskuteczne wobec powodów - w zakresie kwoty 
22.837,10 zł obejmującej także kwotę 15.500 zł - wspomniane umowy sprzedaży 
ruchomości. Jednakże pozwany B. P. zbył rzeczone ruchomości odbiorcom 
detalicznym. W konsekwencji prowadzone przeciwko niemu postępowanie 
egzekucyjne zostało umorzone. Powodowie w związku z tym wystąpili dnia 5 
października 2006 r. z pozwem przeciwko B. P. m.in. o zasądzenie kwoty 15.500 zł 
wraz z  ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu pozwu wskazali, iż pozwany, 
dokonując sprzedaży ruchomości stanowiących przedmiot czynności uznanych 

 
 
3 
za  bezskuteczne w stosunku do powodów, na rzecz odbiorców detalicznych, 
uzyskał korzyść majątkową bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. 
Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 stycznia 2007 r. podkreślił, 
że podstawą roszczenia jest art. 415 k.c., bowiem w sytuacji, gdy pozwany zbywał 
leki będące przedmiotem czynności prawnych, dokonanych z rodzicami i objętych 
powództwem pauliańskim, wiedząc o toczącym się przeciwko niemu procesie, 
powinien 
odpowiadać 
z 
tytułu 
czynu 
niedozwolonego 
w 
związku 
z  uniemożliwieniem powodom prowadzenia skutecznej egzekucji. Sąd Rejonowy 
wskazał ponadto, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 
2004 r., V CK 272/03, iż drugą podstawą roszczenia, której przesłanki również 
zostały spełnione, jest bezpodstawne wzbogacenie. 
Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy powziął wątpliwość wyrażoną 
w zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w doktrynie reprezentowane są dwa 
stanowiska w kwestii podstawy prawnej analizowanego roszczenia: czyn 
niedozwolony i bezpodstawne wzbogacenie. Sąd Okręgowy w Z. opowiedział się za 
podstawą deliktową odpowiedzialności, wskazując, że przeciwko zastosowaniu 
przepisów 
o 
bezpodstawnym 
wzbogaceniu 
przemawia 
przede 
wszystkim 
okoliczność, iż nie można przyjąć wzbogacenia osoby trzeciej względem 
wierzyciela, ponieważ brak jest tożsamości podmiotów i bezpośredniego transferu 
korzyści z majątku wierzyciela do majątku osoby trzeciej.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest utrwalone stanowisko, zgodnie 
z  którym zagadnienie prawne, przedstawiane Sądowi Najwyższemu na podstawie 
art. 390 k.p.c., musi mieć związek z rozstrzygnięciem przez sąd drugiej instancji 
rozpoznawanej sprawy, a nie służyć jedynie celom teoretycznym. W postanowieniu 
z dnia 13 maja 1999 r., III CZP 8/99, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że można odmówić 
podjęcia uchwały w sprawie przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.c., 
jeżeli  nie zachodzi potrzeba wyjaśnienia wątpliwości. Musi być to przy tym 
wątpliwość „poważna”, a na sądzie drugiej instancji spoczywa obowiązek 
szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa 

 
 
4 
je za poważne, oraz wykazania, że stwierdzone przezeń poważne wątpliwości 
prawne pozostają 
w 
związku przyczynowym 
z rozstrzygnięciem sprawy 
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 102/05; 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06). 
Z uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego wynika, 
że Sąd Okręgowy w Z. nie ma jakichkolwiek wątpliwości, czy osoba trzecia w 
rozumieniu art. 531 § 2 k.c., która odpłatnie rozporządziła korzyścią na rzecz innej 
osoby, powinna ponosić odpowiedzialność cywilną. Sąd Okręgowy ma jedynie 
wątpliwość, jaka powinna być podstawa prawna takiej odpowiedzialności: przepisy 
o odpowiedzialności deliktowej czy też o bezpodstawnym wzbogaceniu. Podkreślić 
należy, iż Sąd Rejonowy ustalił w wyroku z dnia 23 stycznia 2007 r. zasadność 
roszczenia w takiej samej wysokości zarówno w wypadku przyjęcia jako podstawy 
prawnej przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.), jak i przepisów 
o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Sąd Okręgowy wyraźnie 
aprobuje uzasadnienie Sądu Rejonowego w zakresie deliktowej podstawy 
roszczenia, wskazując zarazem, że zastosowanie przepisów o odpowiedzialności 
z tytułu czynu niedozwolonego wyprzedza odpowiedzialność z bezpodstawnego 
wzbogacenia. Należy w tej sytuacji przyjąć, że nie ma związku przyczynowego 
pomiędzy podjęciem uchwały przez Sąd Najwyższy przesądzającej podstawę 
prawną odpowiedzialności a rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego. Przede 
wszystkim jednak Sąd Okręgowy w treści postanowienia zależności tej nie wykazał, 
do czego był zobligowany. Należy ponadto przyjąć, że Sąd Okręgowy 
w przedstawionym zagadnieniu prawnym zmierzał do ustalenia, czy w rozważanym 
zakresie roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma jedynie charakter 
subsydiarny wobec deliktu. O ile takie pytanie byłoby zasadne w wypadku 
roszczenia windykacyjnego lub regulacji szczególnych, o tyle w wypadku roszczeń 
odszkodowawczych, 
wobec 
jednoznacznego 
brzmienia 
art. 
414 
k.c., 
ujęcie zagadnienia prawnego jest niezrozumiałe i przesądza o odmowie podjęcia 
uchwały 
przez 
Sąd 
Najwyższy, 
wobec 
braku 
wymaganej 
przesłanki 
„poważnych  wątpliwości”.  
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji 
postanowienia. 

 
 
5