III CZP 95/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie możliwości zaspokojenia przez ubezpieczycieli OC należności zasądzonych na podstawie przepisów kodeksu karnego, ze względu na utratę przez Rzecznika Ubezpieczonych legitymacji do wystąpienia z wnioskiem po uchyleniu odpowiedniego przepisu.
Rzecznik Ubezpieczonych wystąpił z zagadnieniem prawnym dotyczącym możliwości zaspokojenia przez zakłady ubezpieczeń należności zasądzonych na podstawie art. 46, 47, 49 k.k. w zw. z art. 39 k.k. z umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek, stwierdził, że Rzecznik Ubezpieczonych utracił legitymację do wystąpienia z takim wnioskiem po uchyleniu art. 28 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym, a przepisy intertemporalne nie przewidywały dalszego obowiązywania tej normy. W związku z tym, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Sąd Najwyższy rozpatrywał zagadnienie prawne przedstawione przez Rzecznika Ubezpieczonych, dotyczące tego, czy należności zasądzone na podstawie przepisów kodeksu karnego (art. 46 § 1, 2, art. 47 § 3, art. 49 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5, 6, 7 k.k.) od posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego nim, podlegają zaspokojeniu przez zakład ubezpieczeń na podstawie umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Kluczową kwestią proceduralną stało się ustalenie, czy Sąd Najwyższy w ogóle może podjąć uchwałę w tej sprawie. Sąd Najwyższy stwierdził, że Rzecznik Ubezpieczonych utracił legitymację do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie uchwały po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych. Uchylenie to nastąpiło z dniem 17 sierpnia 2005 r. na mocy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie przewidziano przepisów intertemporalnych. W związku z tym, Rzecznik definitywnie utracił prawo do występowania z wnioskiem, nawet jeśli został złożony w okresie obowiązywania poprzedniego przepisu. Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym nie mógł stanowić podstawy do rozpoznania wniosku, gdyż nie został on powołany, a Rzecznik nie wykazał przesłanek z tego przepisu. W kwestii merytorycznej, Sąd Najwyższy zauważył, że choć w orzecznictwie nie rozstrzygano wprost tego zagadnienia, to wcześniejsze uchwały (np. I KZP 5/2000) podkreślały prawną autonomiczność środków karnych (obowiązek naprawienia szkody, nawiązka) wobec umowy ubezpieczenia OC. Z tych względów, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ponieważ Rzecznik Ubezpieczonych utracił legitymację procesową do wystąpienia z wnioskiem po uchyleniu przepisu stanowiącego podstawę prawną jego działania, a przepisy intertemporalne nie przewidywały dalszego stosowania tej normy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odmowa podjęcia uchwały
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Ubezpieczonych | instytucja | wnioskodawca |
| Prokuratura Krajowa | instytucja | prokurator |
Przepisy (8)
Główne
Ustawa o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych art. 28
Przepis uchylony, stanowił podstawę do wystąpienia Rzecznika Ubezpieczonych z wnioskiem o podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy.
ustawa o SN art. 60 § § 1 i 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepisy ogólne dotyczące postępowania Sądu Najwyższego w sprawach zagadnień prawnych; art. 60 § 2 wymagał wykazania rozbieżności w wykładni prawa.
Pomocnicze
k.k. art. 46 § § 1, 2
Kodeks karny
k.k. art. 47 § § 3
Kodeks karny
k.k. art. 49 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 39 § pkt 5, 6, 7
Kodeks karny
Ustawa o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw art. 3
Przepis uchylający art. 28 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym.
Przepisy wprowadzające kodeks postępowania cywilnego art. XV § ust. 1
Dotyczy skutku natychmiastowego uchylenia przepisów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Utrata przez Rzecznika Ubezpieczonych legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem po uchyleniu art. 28 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym. Brak przepisów intertemporalnych zapewniających ciągłość stosowania uchylonego przepisu. Niewykazanie przez Rzecznika przesłanek z art. 60 § 2 ustawy o SN.
Godne uwagi sformułowania
przepisy proceduralne mają charakter przepisów proceduralnych uchylenie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. nastąpiło ze skutkiem natychmiastowym utrata przez Rzecznika Ubezpieczonych w sposób definitywny legitymacji do występowania z wnioskiem prawna autonomiczność wspomnianych środków karnych wobec umowy ubezpieczenia OC
Skład orzekający
Tadeusz Ereciński
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Jan Górowski
członek
Marian Kocon
członek
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Zbigniew Strus
członek
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Utrata legitymacji procesowej w wyniku uchylenia przepisu proceduralnego, skutki uchylenia przepisów bez regulacji intertemporalnych, zakres stosowania art. 60 ustawy o Sądzie Najwyższym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z wnioskami Rzecznika Ubezpieczonych do Sądu Najwyższego w określonym okresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak zmiany legislacyjne mogą wpływać na możliwość prowadzenia postępowań sądowych i jakie znaczenie mają przepisy proceduralne oraz intertemporalne. Jest to istotne dla prawników zajmujących się ubezpieczeniami i prawem procesowym.
“Zmiana prawa pogrzebała szansę na uchwałę Sądu Najwyższego w ważnej sprawie ubezpieczeniowej.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III CZP 95/05 POSTANOWIENIE składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Dnia 24 lutego 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Zbigniew Strus SSN Dariusz Zawistowski na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2006 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Ubezpieczonych we wniosku z dnia 5 sierpnia 2005 r., RU/222/05/EK,: „Czy należności zasądzone na podstawie art. 46 § 1, 2, art. 47 § 3 oraz art. 49 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5, 6, 7 k.k. od posiadacza pojazdu mechanicznego bądź kierującego pojazdem podlegają zaspokojeniu przez zakład ubezpieczeń na podstawie umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ?” odmawia podjęcia uchwały. 2 Uzasadnienie 1. Na wstępie pojawia się kwestia, czy de lege lata istnieją odpowiednie podstawy prawne do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w związku z zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Rzecznika Ubezpieczonych. Nie obowiązuje już bowiem art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U Nr 124, poz. 1153, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 22 maja 2003 r.”). Został on uchylony przepisem art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143. poz.1204) z dniem 17 sierpnia 2005 r. (art. 7 tej ustawy, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.”). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy upoważniające określone w ustawie podmioty do wystąpienia do Sądu Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały, przesłanki tego wniosku oraz sposób postępowania Sądu Najwyższego, wywołanego wnioskiem, mają charakter przepisów proceduralnych. Stanowisko takie znalazło się przede wszystkim w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2003 r., III UZP 10/02 (Wokanda 2003, z. 12, s. 29) i w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 września 2004 r. III CZP 25/05 (OSNC 2005, poz. 7/8, poz.148, s. 205). W tym drugim postanowieniu ponadto uznano, że art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 24, poz. 2052 ze zm. cyt. dalej jako „ustawa o SN”). Jeżeli zatem w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewidziano przepisów intertemporalnych, uchylenie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. nastąpiło za skutkiem natychmiastowym (por. art. XV ust.1 przepisów wprowadzających kodeks postępowania cywilnego). Oznacza to utratę przez Rzecznika Ubezpieczonych z dniem 17 sierpnia 2005 r. w sposób definitywny legitymacji do występowania z wnioskiem o rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz popierania tego wniosku, nawet jeżeli wniosek został złożony przez Rzecznika w okresie obowiązywania art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. 3 W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano prawne konsekwencje uchylenia przepisu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w zakresie uprawnienia Rzecznika Ubezpieczonych do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce zakładów ubezpieczeń. W postanowieniach z dnia 12 stycznia 2006 r., III CZP 76/05 (nieopubl.) i z dnia 24 lutego 2006 r., III CZP 91/05 (nieopubl.) przyjęto, że po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2006 r. Rzecznik Ubezpieczonych utracił wspomniane uprawnienie. Można rozważać, czy art. 60 § 2 ustawy o SN nie mógłby stanowić de lege lata odpowiedniej podstawy prawnej rozpoznania wniosku Rzecznika Ubezpieczonych. Wniosek taki musiałby jednak wyraźnie powoływać się na art. 60 ust. 2 ustawy o SN oraz wykazywać przesłanki wniosku sformułowane w tym przepisie, tj. rozbieżności w wykładni prawa ujawniające się w orzecznictwie Sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego. Tymczasem Rzecznik przedstawił wniosek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. i w ogóle – bezpośrednio lub pośrednio - nie odwoływał się do art. 60 ust.2 ustawy o SN. W obszernym uzasadnieniu wniosku starał się natomiast umotywować to, że stosowanie środków karnych, wskazanych w pytaniu, „wywołało rozbieżne stanowiska” w praktyce zakładów ubezpieczeniowych odnośnie do możliwości zaspakajania przez ubezpieczycieli - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów - majątkowych środków karnych orzekanych w wyroku karnym. 2. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie rozstrzygano wprost zagadnienia prawnego sformułowanego w pytaniu prawnym Rzecznika Ubezpieczonych. Analizowano natomiast problem dopuszczalności stosowania środków karnych przewidzianych w art. 46 k.k. (obowiązku naprawienia szkody i nawiązki na rzecz pokrzywdzonego) wobec sprawcy przestępstwa, którego wiązała z zakładem ubezpieczeń umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą z związku z ruchem pojazdów mechanicznych. W uchwale z dnia 20 czerwca 2000 r. (I KZP 5/2000, OSNK 2000, z. 7/8, poz. 5) stwierdzono, że korzystanie przez sprawcę przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 4 mechanicznych nie wyłącza orzeczenia naprawienia szkody lub nawiązki w wyroku karnym (art. 46 § 1 i 2 k.k.). W ten sposób podkreślono prawną autonomiczność wspomnianych środków karnych wobec umowy ubezpieczenia OC. W pewnym sensie do zagadnienia przedstawionego przez Rzecznika odnosić się może rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z dnia 13 maja 2005 r. (I CK 706/04, nieopubl.). Z uzasadnienia tego wyroku wynika to, że powód (sprawca wypadku komunikacyjnego) wystąpił wobec ubezpieczyciela z żądaniem zwolnienia go z długu wynikającego z wyroku karnego, orzekającego wobec niego obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 k.k. Sąd Najwyższy uznał, że powodowi (skazanemu) nie przysługuje tak sformułowane roszczenie, ponieważ powód zmierzał w istocie do uwolnienia się od obowiązku naprawienia szkody, nałożonego na niego wyrokiem karnym. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały rozstrzygającej przedstawione zagadnienia prawne (art. 60 § 1 ustawy SN). db
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI