III CZP 95/05

Sygn. akt III CZP 95/05 POSTANOWIENIE składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Dnia 24 lutego 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Zbigniew Strus SSN Dariusz Zawistowski na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2006 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Ubezpieczonych we wniosku z dnia 5 sierpnia 2005 r., RU/222/05/EK,: „Czy należności zasądzone na podstawie art. 46 § 1, 2, art. 47 § 3 oraz art. 49 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5, 6, 7 k.k. od posiadacza pojazdu mechanicznego bądź kierującego pojazdem podlegają zaspokojeniu przez zakład ubezpieczeń na podstawie umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ?” odmawia podjęcia uchwały. 2 Uzasadnienie 1. Na wstępie pojawia się kwestia, czy de lege lata istnieją odpowiednie podstawy prawne do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w związku z zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Rzecznika Ubezpieczonych. Nie obowiązuje już bowiem art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U Nr 124, poz. 1153, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 22 maja 2003 r.”). Został on uchylony przepisem art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143. poz.1204) z dniem 17 sierpnia 2005 r. (art. 7 tej ustawy, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.”). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy upoważniające określone w ustawie podmioty do wystąpienia do Sądu Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały, przesłanki tego wniosku oraz sposób postępowania Sądu Najwyższego, wywołanego wnioskiem, mają charakter przepisów proceduralnych. Stanowisko takie znalazło się przede wszystkim w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2003 r., III UZP 10/02 (Wokanda 2003, z. 12, s. 29) i w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 września 2004 r. III CZP 25/05 (OSNC 2005, poz. 7/8, poz.148, s. 205). W tym drugim postanowieniu ponadto uznano, że art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 24, poz. 2052 ze zm. cyt. dalej jako „ustawa o SN”). Jeżeli zatem w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewidziano przepisów intertemporalnych, uchylenie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. nastąpiło za skutkiem natychmiastowym (por. art. XV ust.1 przepisów wprowadzających kodeks postępowania cywilnego). Oznacza to utratę przez Rzecznika Ubezpieczonych z dniem 17 sierpnia 2005 r. w sposób definitywny legitymacji do występowania z wnioskiem o rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz popierania tego wniosku, nawet jeżeli wniosek został złożony przez Rzecznika w okresie obowiązywania art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. 3 W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano prawne konsekwencje uchylenia przepisu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w zakresie uprawnienia Rzecznika Ubezpieczonych do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce zakładów ubezpieczeń. W postanowieniach z dnia 12 stycznia 2006 r., III CZP 76/05 (nieopubl.) i z dnia 24 lutego 2006 r., III CZP 91/05 (nieopubl.) przyjęto, że po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2006 r. Rzecznik Ubezpieczonych utracił wspomniane uprawnienie. Można rozważać, czy art. 60 § 2 ustawy o SN nie mógłby stanowić de lege lata odpowiedniej podstawy prawnej rozpoznania wniosku Rzecznika Ubezpieczonych. Wniosek taki musiałby jednak wyraźnie powoływać się na art. 60 ust. 2 ustawy o SN oraz wykazywać przesłanki wniosku sformułowane w tym przepisie, tj. rozbieżności w wykładni prawa ujawniające się w orzecznictwie Sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego. Tymczasem Rzecznik przedstawił wniosek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. i w ogóle – bezpośrednio lub pośrednio - nie odwoływał się do art. 60 ust.2 ustawy o SN. W obszernym uzasadnieniu wniosku starał się natomiast umotywować to, że stosowanie środków karnych, wskazanych w pytaniu, „wywołało rozbieżne stanowiska” w praktyce zakładów ubezpieczeniowych odnośnie do możliwości zaspakajania przez ubezpieczycieli - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów - majątkowych środków karnych orzekanych w wyroku karnym. 2. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie rozstrzygano wprost zagadnienia prawnego sformułowanego w pytaniu prawnym Rzecznika Ubezpieczonych. Analizowano natomiast problem dopuszczalności stosowania środków karnych przewidzianych w art. 46 k.k. (obowiązku naprawienia szkody i nawiązki na rzecz pokrzywdzonego) wobec sprawcy przestępstwa, którego wiązała z zakładem ubezpieczeń umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą z związku z ruchem pojazdów mechanicznych. W uchwale z dnia 20 czerwca 2000 r. (I KZP 5/2000, OSNK 2000, z. 7/8, poz. 5) stwierdzono, że korzystanie przez sprawcę przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 4 mechanicznych nie wyłącza orzeczenia naprawienia szkody lub nawiązki w wyroku karnym (art. 46 § 1 i 2 k.k.). W ten sposób podkreślono prawną autonomiczność wspomnianych środków karnych wobec umowy ubezpieczenia OC. W pewnym sensie do zagadnienia przedstawionego przez Rzecznika odnosić się może rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z dnia 13 maja 2005 r. (I CK 706/04, nieopubl.). Z uzasadnienia tego wyroku wynika to, że powód (sprawca wypadku komunikacyjnego) wystąpił wobec ubezpieczyciela z żądaniem zwolnienia go z długu wynikającego z wyroku karnego, orzekającego wobec niego obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 k.k. Sąd Najwyższy uznał, że powodowi (skazanemu) nie przysługuje tak sformułowane roszczenie, ponieważ powód zmierzał w istocie do uwolnienia się od obowiązku naprawienia szkody, nałożonego na niego wyrokiem karnym. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały rozstrzygającej przedstawione zagadnienia prawne (art. 60 § 1 ustawy SN). db