III CZP 93/12

Sąd Najwyższy
SAOSCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy
zadośćuczynienieubezpieczenie OCśmierć osoby bliskiejkrzywdadobra osobisteSąd Najwyższyuchwałaodpowiedzialność gwarancyjna

Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 93/12 rozstrzygnął, że ubezpieczyciel OC ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za krzywdę najbliższych członków rodziny zmarłego na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., nawet jeśli szkoda nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r.

Sprawa dotyczyła roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci brata, dochodzonego od ubezpieczyciela OC sprawcy wypadku. Sąd Rejonowy zasądził 10.000 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Apelacje obu stron zostały oddalone przez Sąd Okręgowy. Kluczowe dla rozstrzygnięcia była uchwała Sądu Najwyższego III CZP 93/12, która potwierdziła, że ubezpieczyciel OC odpowiada za krzywdę najbliższych na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., nawet w przypadku szkód powstałych przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu cywilnego w 2008 r.

Przedmiotem analizy jest uchwała Sądu Najwyższego w sprawie o sygnaturze III CZP 93/12, która rozstrzygnęła kwestię odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) za krzywdę doznaną przez najbliższych członków rodziny zmarłego w wyniku wypadku komunikacyjnego. Sąd Rejonowy w Skierniewicach pierwotnie zasądził od pozwanego (...) S.A. kwotę 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia na rzecz powoda J. M., oddalając powództwo w pozostałej części. Zarówno powód, jak i pozwany zaskarżyli ten wyrok apelacją. Pozwany kwestionował możliwość dochodzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., wskazując, że właściwą podstawą jest art. 446 § 4 k.c. (który ma zastosowanie do szkód po 3 sierpnia 2008 r.) oraz że umowa ubezpieczenia OC nie obejmuje naruszenia dóbr osobistych innych niż życie i zdrowie. Powód natomiast domagał się podwyższenia zadośćuczynienia do 30.000 złotych, uznając przyznaną kwotę za niewystarczającą. Sąd Okręgowy oddalił obie apelacje, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy w przywołanej uchwale III CZP 93/12 potwierdził, że ubezpieczyciel OC ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za krzywdę najbliższych członków rodziny zmarłego na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., nawet jeśli szkoda nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r. Podkreślono, że przepisy dotyczące ubezpieczeń OC (w tym § 10 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z 24 marca 2000 r.) nie wyłączały z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. Sąd Okręgowy uznał również, że przyznana kwota 10.000 złotych była adekwatna, biorąc pod uwagę upływ czasu od zdarzenia i przezwyciężenie negatywnych skutków żałoby przez powoda.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, ubezpieczyciel OC ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za krzywdę najbliższych członków rodziny zmarłego na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c., nawet jeśli szkoda nastąpiła przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu cywilnego z dnia 3 sierpnia 2008 r.

Uzasadnienie

Przepisy dotyczące ubezpieczeń OC, w tym § 10 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z 24 marca 2000 r., nie wyłączały z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie apelacji

Strony

NazwaTypRola
J. M.osoba_fizycznapowód
(...) S.A.spółkapozwany

Przepisy (8)

Główne

k.c. art. 448

Kodeks cywilny

Podstawa do dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z naruszenia dóbr osobistych.

k.c. art. 24 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa do żądania zaniechania naruszeń i podjęcia działań zapobiegających naruszeniom dóbr osobistych.

Pomocnicze

k.c. art. 436 § 1

Kodeks cywilny

Odpowiedzialność samoistnego posiadacza pojazdu mechanicznego za szkody wyrządzone ruchem pojazdu.

k.c. art. 435 § 1

Kodeks cywilny

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem przedsiębiorstwa.

k.c. art. 822 § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do oddalenia apelacji, gdy jest bezzasadna.

k.p.c. art. 100

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzekania o kosztach postępowania, w tym wzajemnego zniesienia.

Dz.U. 2000 nr 26 poz. 310 art. 10 § 1

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów

Zakres odszkodowania z ubezpieczenia OC.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ubezpieczyciel OC ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za krzywdę najbliższych członków rodziny zmarłego na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., nawet jeśli szkoda nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r. Umowa ubezpieczenia OC obejmuje odpowiedzialność za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, w tym więzi rodzinnych i emocjonalnych.

Odrzucone argumenty

Podstawą roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej jest wyłącznie art. 446 § 4 k.c. Umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nie obejmuje odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie dóbr osobistych innych niż życie i zdrowie. Przyznana kwota 10.000 zł jest niewystarczająca i nie uwzględnia zasady pełnej kompensaty doznanej szkody.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy przyjął, że wyżej wskazany artykuł [...] nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie artykułu 448 kc. Sąd Rejonowy trafnie w tym zakresie wskazał na upływ czasu od zdarzenia, co w znacznym stopniu złagodziło tragiczne skutki wypadku w sferze doznań i przeżyć powoda.

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela OC za krzywdę wynikłą z naruszenia dóbr osobistych, w tym w przypadku szkód powstałych przed nowelizacją art. 446 k.c. w 2008 r."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy szkoda nastąpiła w wyniku ruchu pojazdu mechanicznego, a roszczenie opiera się na art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzyga ważną kwestię prawną dotyczącą zakresu odpowiedzialności ubezpieczycieli OC za krzywdę niemajątkową, co jest istotne dla wielu osób poszkodowanych w wypadkach.

Ubezpieczyciel OC zapłaci za krzywdę po śmierci bliskiego – nawet za zdarzenia sprzed lat!

Dane finansowe

WPS: 30 000 PLN

zadośćuczynienie: 10 000 PLN

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
poczatektekstu [Sędzia sprawozdawca 00:00:02.398] Zaskarżonym wyrokiem z 28 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach w sprawie z powództwa J. M. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę kwoty 30.000 złotych zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia 2013 roku do dnia zapłaty. Oddalił powództwo w pozostałej części oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego 264 złote 8 groszy tytułem zwrotu kosztów procesu i zwrócił powodowi ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Skierniewicach 10 złoty tytułem niewykorzystanej części zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziły się obie strony. Pozwany zaskarżył wyrok w części, w zakresie punktu 1-go, w którym Sąd zasądził od pozwanego (...) na rzecz powoda kwotę 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia i zarzucił naruszenie prawa materialnego to jest przepisu artykułu 448 Kodeksu cywilnego w związku z artykułem 24 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie, że powodowi przysługuje zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, więzi rodzinnych, szczególnych więzi emocjonalnych między członkami rodziny, gdy tym czasem podstawę roszczenia o zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej stanowi artykuł 446 paragraf 4 kodeksu cywilnego , przy czym dotyczy on szkody wywołanej czynem niedozwolonym mającym miejsce po 3 sierpnia 2008 roku. Po drugie naruszenie przepisu paragrafu 10-go ustęp 1 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 roku w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Posiadacze pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów stanowiącego odpowiednik artykułu 34 ustęp 1 Ustawy z 22 maja 2003 o ubezpieczeniach obowiązkowych poprzez przyjęcie, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmuje odpowiedzialność odszkodowawczą za naruszenie dóbr osobistych innych niż życie i zdrowie. I w oparciu o te zarzuty apelujący wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, zmianę postanowienia o kosztach procesu i orzeczenie o kosztach z uwzględnieniem wyniku postępowania apelacyjnego oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego. Powód w wywiedzionej apelacji zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo, co do kwoty 20.000 złotych, a także o kosztach procesu zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię artykułu 448 Kodeksu cywilnego w związku z artykułem 24 paragraf 1 Kodeksu cywilnego polegającą na uznaniu, że przyznane na rzecz powoda zadośćuczynienie w kwocie 10.000 złotych jest odpowiednie do krzywdy, jakiej doznał on po śmierci brata, podczas gdy kwota ta nie uwzględnia zasady pełnej kompensaty doznanej szkody. W oparciu o te zarzuty powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w punktach 2 i 3 oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 20.000 złotych z ustawowymi odsetkami od 1 sierpnia 2013 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia i zasądzenie kosztów postępowania za I-szą i II-gą Instancję zgodnie z normami przepisanymi. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Obie apelacje są bezzasadne. Stosownie do treści artykułu 436 paragraf 1 Kodeksu cywilnego w związku z artykułem 435 paragraf 1 Kodeksu cywilnego samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego pojazdu, chyba, że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej, albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Postawą odpowiedzialności pozwanego jest umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawarta z posiadaczem samochodu sprawcy, oraz przepis artykułu 822 paragraf 1 Kodeksu cywilnego zgodnie, z którym przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkodę wyrządzoną osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz umowa została zawarta. Bardziej szczegółowe regulacje odnośnie kwestii odpowiedzialności ubezpieczyciela na dzień zdarzenia to jest 19 sierpnia 2001 roku zawierały przepisy Rozporządzenia Ministra Finansów z 24 marca 2000 roku w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów . Obowiązujące do dnia wejścia w życie Ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych paragraf 10-ty ustęp 1 tegoż Rozporządzenia stanowił, że z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Ubezpieczeniem OC objęta była odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę ruchem tego pojazdu. Do przyjęcia odpowiedzialności Zakładu (...) wystarczało samo stwierdzenie obowiązku naprawienia szkody przez kierującego. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, które znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego jak na przykład w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 sygnatura akt III CZP 93/12, że Zakład (...) ponosi wobec najbliższych członków rodziny zmarłego odpowiedzialność gwarancyjną za doznaną krzywdę na podstawie artykułu 448 Kodeksu cywilnego w związku z artykułem 24 paragraf 1 Kodeksu cywilnego . W uchwale tej Sąd Najwyższy przyjął, że wyżej wskazany artykuł, którego treść odpowiada uprzedniemu paragrafowi 10-mu ustęp 1 powołanego Rozporządzenia Ministra Finansów z 24 marca 2000 roku nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie artykułu 448 kc. Pogląd, iż najbliższemu członkowi zmarłego przysługuje na podstawie artykułu 448 Kodeksu cywilnego w związku z artykułem 24 paragraf 1 Kodeksu cywilnego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, które miało miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku znajduje akceptację w orzecznictwie Sądu Najwyższego choćby w wyroku z 22 października 2010 roku III CZP 76/10. Dlatego też zarzuty apelującego ubezpieczyciela są bezzasadne, stanowią jedynie polemikę z trafną oceną prawną Sądu Rejonowego. Apelacja powoda jest bezzasadna. Podnieść należy, że przyznane zadośćuczynienie jest zależne od uznania Sądu, a jego wysokość winna uwzględniać wszelkie okoliczności wpływające na rozmiar krzywdy. Sąd Rejonowy orzekając o zadośćuczynieniu odniósł się do krzywdy, jakiej doznał powód, co szczegółowo wyjaśnił. Podzielić należy stanowisko Sądu Rejonowego, co do ustalenia kwoty zadośćuczynienia na sumę 10.000 złotych, niższej, zatem od żądanej. Sąd Rejonowy trafnie w tym zakresie wskazał na upływ czasu od zdarzenia, co w znacznym stopniu złagodziło tragiczne skutki wypadku w sferze doznań i przeżyć powoda. Na to, iż na chwilę orzekania przezwyciężył powód negatywne skutki, jakie śmierć brata wywierała na wszystkie sfery jego życia w okresie żałoby. Dlatego też z mocy artykułu 385 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił obie apelacje. Mając na uwadze charakter przedmiotowej sprawy, jego wynik, a także sytuację życiową powoda Sąd na podstawie artykułu 100 orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego znosząc je wzajemnie między stron... (...)