III CZP 93/06

Uchwała z dnia 8 listopada 2006 r., III CZP 93/06 
 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., 
Oddziału w P. przy uczestnictwie Pawła C. o wpis hipoteki przymusowej, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 8 listopada 2006 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu 
postanowieniem z dnia 29 czerwca 2006 r.: 
„Czy art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie 
ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) może stanowić podstawę 
ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej w sytuacji, gdy podstawą wpisu jest 
ostateczna decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek doręczona 
dłużnikowi (art. 110 i 111 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i 
hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.)?" 
podjął uchwałę: 
 
Podstawę ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej (art. 109 ustawy z 
dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. Nr 
124, poz. 1361 ze zm.) może stanowić tylko tytuł wykonawczy. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Poznaniu prowadzi dla nieruchomości położonej w P. przy ul. 
Ś. nr 4 księgę wieczystą o nr (...), w której w dniu 15 kwietnia 2005 r. referendarz 
sądowy dokonał wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 49 038,62 zł na 
rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w P., na podstawie jego decyzji o 
odpowiedzialności właściciela nieruchomości z tytułu zaległych składek na 
ubezpieczenie społeczne, zaopatrzonej we wzmiankę, że decyzja jest ostateczna. 

Po złożeniu skargi na powyższy wpis przez uczestnika Pawła C. Sąd 
Rejonowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 lipca 2005 r. utrzymał w mocy 
wpis referendarza sądowego. 
Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację uczestnika, powziął 
wątpliwość, czy art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie 
ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. – dalej: "u.s.u.s.") może 
stanowić podstawę ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej, gdy podstawą 
wpisu jest ostateczna decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek 
doręczona dłużnikowi, i przedstawił to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu na podstawie art. 390 k.p.c. W ocenie Sądu Okręgowego, możliwość 
wpisania hipoteki przymusowej zwykłej na podstawie ostatecznej decyzji Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych ustalającej wysokość zaległych składek na 
ubezpieczenie społeczne budzi wątpliwość, gdyż art. 26 ust. 3 u.s.u.s. operuje 
pojęciem hipoteki przymusowej bez bliższego określenia, czy jest to hipoteka 
przymusowa kaucyjna, czy hipoteka przymusowa zwykła. Jednocześnie z art. 110 
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. 
Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h.") wynika, że nieostateczna decyzja 
administracyjna może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej, co 
może wskazywać, iż decyzja ostateczna jest podstawą do wpisania hipoteki 
przymusowej zwykłej. Z drugiej strony, w art. 109 u.k.w.h. jest mowa o tytule 
wykonawczym jako podstawie dokonania wpisu hipoteki przymusowej zwykłej. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Treść art. 109 u.k.w.h. wskazuje jednoznacznie, że podstawą wpisu hipoteki 
przymusowej zwykłej jest tytuł wykonawczy. Pogląd, że podstawę ustanowienia 
hipoteki przymusowej zwykłej może stanowić wyłącznie tytuł wykonawczy 
prezentował wielokrotnie także Sąd Najwyższy. 
W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 28 października 
2004 r., III CZP 33/04 (OSNC 2005, nr 3, poz. 43) Sąd Najwyższy stwierdził, że 
ostateczna decyzja administracyjna może być podstawą ustanowienia jedynie 
hipoteki przymusowej kaucyjnej, natomiast dla powstania hipoteki przymusowej 
zwykłej wymagany jest tytuł wykonawczy. Podobne stanowisko zajął w uchwale z 
dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 (OSNC 2004, nr 12, poz. 191), 
stwierdzając, że ustanowienie hipoteki przymusowej zwykłej w celu zabezpieczenia 
należności podatkowych wymaga tytułu wykonawczego. Pogląd, że stanowisko to 

ma zastosowanie odpowiednio także do składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń 
Społecznych, Sąd Najwyższy wyraził w uzasadnieniu postanowień z dnia 13 
kwietnia 2005 r., V CK 547/04, z dnia 11 października 2005 r., V CK 610/04 i z dnia 
16 listopada 2005 r., V CK 9/05 (nie publ.). Z kolei w uchwale z dnia 8 grudnia 2005 
r., III CZP 101/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 180) stwierdził, że podstawą wpisu w 
księdze wieczystej hipoteki przymusowej może być tylko oryginał tytułu 
wykonawczego. 
W tej sytuacji wymagało rozważenia, czy art. 26 ust 3 u.s.u.s. może być 
uznany za przepis szczególny, zezwalający na dokonanie wpisu hipoteki 
przymusowej zwykłej na podstawie o ostatecznej decyzji określającej wysokość 
należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dla rozstrzygnięcia tej 
kwestii istotne jest, że powołany przepis stanowi, iż hipoteka przymusowa, dla 
ustanowienia której podstawę stanowi doręczona decyzja o określeniu wysokości 
należności z tytułu składek, służy zabezpieczeniu należności Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych z tego tytułu. Nie jest to funkcją hipoteki przymusowej zwykłej, co 
wskazuje, że przepis ten nie odnosi się do możliwości ustanowienia tego rodzaju 
hipoteki na podstawie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek. 
Brzmienie art. 26 ust. 3 u.s.u.s. nawiązuje natomiast wyraźnie do art. 111 u.k.w.h., 
który przewiduje możliwość wpisania hipoteki przymusowej kaucyjnej na podstawie 
nieprawomocnych decyzji. 
Wymaga także podkreślenia, że art. 26 ust. 3c u.s.u.s., nawiązując do 
określenia przedmiotu hipoteki przymusowej regulowanej w art. 26 u.s.u.s., odsyła 
do odpowiedniego stosowania przepisów o hipotece na nieruchomości. Nie ma 
zatem podstaw by uznać art. 26 ust. 3 u.s.u.s. za przepis szczególny, zezwalający 
na dokonywanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na podstawie ostatecznej 
decyzji ustalającej wysokość należności z tytułu składek. Tego rodzaju decyzja, 
która nie stanowi tytułu wykonawczego, nie może być zatem podstawą wpisania 
hipoteki przymusowej zwykłej. Przesądza to art. 109 u.k.w.h., który dopuszcza 
możliwość wpisania hipoteki przymusowej zwykłej jedynie na podstawie tytułów 
wykonawczych, co wiąże się z funkcją tego rodzaju hipoteki, której ustanowienie 
jest w literaturze uznawane za formę prowadzenia egzekucji przez sąd. Wszczęcie 
egzekucji może – co do zasady – inicjować jedynie tytuł wykonawczy; może to być 
tytuł wydany zarówno w postępowaniu sądowym, jak i w postępowaniu 
administracyjnym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 r., III 

CZP 49/02, OSNC 2003, nr 9, poz. 115). W uzasadnieniu uchwały z dnia 24 lutego 
2004 r., III CZP 121/03 ("Wokanda" 2004, nr 5, s. 7) Sąd Najwyższy stwierdził, że 
decyzja ustalająca wysokość należności z tytułu składek na rzecz Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi tytułu wykonawczego w rozumieniu art. 109 
u.k.w.h. Pogląd ten Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela. 
Mając to na względzie, na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.