III CZP 92/10

Uchwała z dnia 19 listopada 2010 r., III CZP 92/10 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marta Romańska 
Sędzia SA Jan Kremer 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jacka K. przeciwko Skarbowi 
Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa o pozbawienie tytułu wykonawczego 
wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 
listopada 2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Gliwicach postanowieniem z dnia 14 lipca 2010 r.: 
„Czy skuteczne złożenie wniosku o wyjawienie majątku stanowi w rozumieniu 
art. 123 § 1 pkt 1 k.c. czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu zaspokojenia 
roszczenia i czy przerywa ono bieg przedawnienia?" 
podjął uchwałę: 
 
Złożenie wniosku o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku (art. 913 i 
nast. k.p.c.) nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego 
prawomocnym orzeczeniem sądu. 
 
Uzasadnienie 
 
W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa, Ministrowi Skarbu 
Państwa powód Jacek K. wniósł o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, 
tj. nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Gliwicach w dniu 11 stycznia 
1993 r., zobowiązującego powoda do zapłaty na rzeczy Funduszu Rozwoju Rynku i 
Demonopolizacji Handlu w likwidacji w W. kwoty 450 991 500 zł sprzed 
denominacji, zaopatrzonego w dniu 15 października 1993 r. w klauzulę 
wykonalności, „przeniesioną” postanowieniem z dnia 18 lipca 2007 r. na 
pozwanego. 
Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 28 stycznia 2010 r. uwzględnił 
powództwo, stwierdzając przedawnienie roszczenia objętego tytułem. Ustalił 

również, że wprawdzie pierwotny wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne 
przeciwko powodowi, ale uległo ono umorzeniu z mocy prawa (art. 823 k.p.c.), w 
związku z czym czynność ta, podobnie jak wniosek o wyjawienie majątku, oddalony 
postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2002 r., nie przerwała biegu 10-letniego terminu 
przedawnienia przewidzianego w art. 125 k.c. Oceniając skutki wniosku o 
wyjawienie majątku z punktu widzenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c., Sąd Rejonowy uznał, 
że nie jest to czynność przedsiębrana bezpośrednio w celu dochodzenia lub 
ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. 
Rozpoznając apelację Skarbu Państwa, w której podniesiono m.in., że 
wniosek o wyjawienie majątku spowodował przerwę biegu przedawnienia 
roszczenia określonego w tytule wykonawczym, Sąd Okręgowy powziął poważne 
wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W doktrynie prawa procesowego cywilnego dominuje pogląd, podzielany 
przez Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, że wyjawienie majątku jest 
pomocniczym środkiem egzekucji, pozwalającym uzyskać bezpośrednio od 
dłużnika – przy ewentualnym zastosowaniu przymusu – informacje o jego stanie 
majątkowym, niezbędne do wszczęcia albo prowadzenia toczącej się już egzekucji. 
Tworzy ono zamkniętą całość, nie mając zasadniczego, bezpośredniego wpływu na 
zainicjowanie lub tok postępowania egzekucyjnego, a jego podstawowym i jedynym 
celem jest ustalenie, czy dłużnik dysponuje mieniem nadającym się do egzekucji i 
gdzie się ono znajduje. 
Zważywszy na treść art. 123 § 1 pkt 1 k.c., rozstrzygnięcie przedstawionego 
zagadnienia prawnego zależy od ustalenia, czy wniosek o nakazanie dłużnikowi 
wyjawienia majątku, składany – co oczywiste – do sądu (art. 914 § 1 k.p.c.), jest 
czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo 
zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Najistotniejsza jest ocena prawna 
sformułowania „przedsięwziąć bezpośrednio w celu”, budzącego zarówno w 
piśmiennictwie, jak i w judykaturze najwięcej kontrowersji. Poglądy wyrażane w tym 
zakresie można zgrupować wokół dwu podstawowych tez. 
Twierdzi się, że czynność zostaje przedsięwzięta bezpośrednio w określonym 
celu – w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. – wtedy, gdy jej dokonanie jest dla 
osiągnięcia tego celu niezbędne. Inaczej mówiąc, dochodzenie, ustalenie, 

zaspokojenie lub zabezpieczenie roszczenia nie jest bez podjęcia tej czynności 
możliwe. Przy takim ujęciu nie ma znaczenia, czy przedsięwzięcie określonej 
czynności jest wystarczające do osiągnięcia celu; istotne jest to, aby podjęcie 
czynności było z prawnego punktu widzenia dla osiągnięcia tego celu konieczne. 
Zgodnie z innym poglądem, bardziej liberalnym, określenie czynności 
przedsięwziętej bezpośrednio w celu określonym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. jest oparte 
na założeniu obiektywnej skuteczności, a więc możliwości – nie konieczności – 
osiągnięcia zamierzonego celu za pomocą dokonywanej czynności. W takim ujęciu 
czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, 
zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia jest tylko taka czynność, która może 
doprowadzić do jednego z wymienionych celów. 
Niezależnie od tego, który z przedstawionych poglądów jest trafny, uznanie 
złożenia wniosku o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku za czynność 
powodującą przerwę biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym 
orzeczeniem sądu nie może być uznane za uzasadnione; wyjawienie majątku, jako 
pomocniczy środek egzekucji pozwalający jedynie uzyskać od dłużnika informacje o 
jego stanie majątkowym, nie jest ani niezbędne do osiągnięcia celu w postaci 
zaspokojenia roszczenia, ani nie może do tego doprowadzić, gdyż w tym wypadku 
konieczne jest wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. 
Przy uwzględnieniu, że funkcję podobną do wyjawienia majątku pełnią w 
postępowaniu egzekucyjnym – niejednokrotnie bardziej efektywnie – czynności 
przewidziane w art. 761, 7971 i 801 k.p.c., a nie może być wątpliwości, że ich 
podjęcie nie powoduje skutku unormowanego w art. 123 § 1 pkt 1 k.c., należało 
orzec, jak na wstępie.