III CZP 90/12

Sygn. akt III CZP 90/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 20 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Integracja "Z." w P. 
przeciwko Powiatowi P. 
o wydanie ruchomości, ewentualnie o zapłatę i o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 20 grudnia 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r.,  
 
 
"Czy na skutek zlecenia realizacji zadania z zakresu pomocy 
społecznej na podstawie art. 12a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r.     
o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), 
pomiędzy powiatem a podmiotem wskazanym w tym przepisie, 
powstawał stosunek zlecenia w rozumieniu art. 734 i nast. k.c.?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Stowarzyszenie Integracji „Z.” w P. żądało nakazania Powiatowi P. wydania 
wskazanych w pozwie ruchomości, ewentualnie zasądzenia ich równowartości oraz 
zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z tych ruchomości. 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r. oddalił powództwo. 
Ustalił, że dnia 4 grudnia 2001 r. została zawarta umowa, w której pozwany zlecił 
powodowi świadczenie usług socjalnych, polegających na prowadzeniu opieki i 
rehabilitacji społecznej w Środowiskowym Domu Samopomocy w C. Podstawę 
prawną zawarcia tej umowy stanowił art. 12a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o 
pomocy społecznej (jedn. tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.; dalej: 
„u.p.s.”) oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki 
Społecznej z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i form 
współdziałania administracji publicznej z innymi podmiotami oraz wzorów ofert, 
umów i sprawozdań z realizacji zadań pomocy społecznej (Dz.U. Nr 55, poz. 662 
ze zm.). Zgodnie z § 1 umowy, przedmiotem zadania zleconego powodowi było 
świadczenie usług socjalnych, mających na celu prowadzenie opieki i rehabilitacji 
społecznej 
w 
Środowiskowym 
Domu 
Samopomocy, 
umożliwiającej 
jego 
uczestnikom powrót do społeczeństwa i samodzielnego życia w środowisku 
naturalnym. Beneficjentami tych działań miały być osoby uprawnione do otrzymania 
pomocy społecznej, wymienione w art. 3 u.p.s. Według § 2 umowy, pozwany 
zobowiązał się do wypłaty powodowi dotacji w wysokości 150 000 zł, składającej 
się z dwóch elementów: kwoty przeznaczonej na wydatki bieżące oraz środków 
przeznaczonych 
na 
uruchomienie 
Środowiskowego 
Domu 
Samopomocy. 
Stosownie do § 14 umowy, w zakresie w niej nieuregulowanym stosuje się przepisy 
kodeksu cywilnego. W okresie wykonywania umowy powód nabył ze środków 
przyznanej dotacji ruchomości stanowiące wyposażenie Środowiskowego Domu 
Samopomocy. Po wygaśnięciu umowy (z mocy prawa – art. 146 ust. 2 ustawy z 
dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, 
poz. 1362 ze zm.) Powiat  P. przejął te ruchomości od powoda, co stwierdzono 
protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 7 maja 2009 r. Zostały one przeznaczone 
na   wyposażenie 
Powiatowego 
Środowiskowego 
Domu 
Samopomocy, 
prowadzonego od dnia 9 kwietnia 2009 r. w tym samym miejscu co placówka 

 
3 
założona przez Stowarzyszenie Integracji „Z.”. Dnia 7 maja 2010 r. powód złożył 
pozwanemu oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli zawartego 
w protokole zdawczo-odbiorczym, powołując się na złożenie go pod wpływem błędu 
(względnie: podstępu).  
W ocenie Sądu Okręgowego, art. 12a u.p.s. i wydane na jego podstawie 
rozporządzenie wprowadziły nowy typ umowy, do której na podstawie art. 750 k.c. 
stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 734 i nast. k.c.). Szczególne 
znaczenie ma tu art. 740 zd. 2 k.c., zgodnie z którym po wykonaniu zlecenia lub 
po wcześniejszym rozwiązaniu umowy przyjmujący zlecenie powinien wydać 
zleceniodawcy wszystko, co uzyskał dla niego przy wykonywaniu zlecenia, 
nawet  w imieniu własnym. Przepis ten traktowany jest przez Sąd Okręgowy jako 
podstawa prawna uzyskania przez pozwanego prawa własności rzeczy ruchomych 
nabytych przez powoda w czasie realizacji zlecenia dzięki przyznanej mu dotacji. 
Sąd Apelacyjny, przy rozpoznawaniu apelacji powoda od wyroku Sądu 
Okręgowego, 
powziął 
wątpliwość 
wyrażoną 
w 
zagadnieniu 
prawnym 
przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Istota zagadnienia prawnego przedstawionego do rozpoznania Sądowi 
Najwyższemu wiąże się z oceną, czy po wygaśnięciu umowy z dnia 4 grudnia 
2001 r. prawo własności rzeczy ruchomych nabytych przez powoda ze środków 
otrzymanych w ramach dotacji przysługiwało jemu czy pozwanemu. Według Sądów 
obu instancji, podstawę rozstrzygnięcia tego problemu stanowi ustalenie, 
czy stosunek prawny powstały na podstawie umowy z dnia 4 grudnia 2001 r. 
podlega przepisom Kodeksu cywilnego o zleceniu. Szczególnie istotne znaczenie 
ma z tej perspektywy art. 740 zd. 2 k.c., zgodnie z którym po wykonaniu zlecenia 
lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy przyjmujący zlecenie powinien wydać 
zleceniodawcy wszystko, co uzyskał dla niego przy wykonywaniu zlecenia, nawet 
w imieniu własnym. Przepis ten jest traktowany przez Sądy obu instancji jako 
ewentualna podstawa uzyskania przez pozwanego prawa własności rzeczy 
ruchomych nabytych przez powoda w czasie realizacji zlecenia dzięki przyznanej 
mu dotacji. 

 
4 
Po pierwsze, sentencja postanowienia Sądu Apelacyjnego nie odpowiada 
ani 
istocie 
występującego 
w 
sprawie 
problemu 
prawnego, 
ani 
treści 
dołączonego  uzasadnienia. Spór pomiędzy stronami postępowania skupia się 
bowiem na kwestii istnienia po stronie powoda obowiązku wydania pozwanemu 
ruchomości nabytych w trakcie wykonywania umowy. Rozstrzygnięcie tego 
problemu wymaga w konsekwencji określenia, czy w sprawie znaleźć może 
zastosowanie art. 740 zd. 2 k.c., który wprowadza ten obowiązek w ramach 
stosunku prawnego zlecenia. Na kwestii tej koncentruje się także wywód Sądu 
Apelacyjnego zawarty w uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia 
prawnego. Problem ogólnej dopuszczalności stosowania w sprawie przepisów 
Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia nie budzi natomiast wątpliwości Sądu, który 
jako istotę zagadnienia przedstawia pytanie o możliwość zastosowania w sprawie 
art. 740 zd. 2 k.c. 
Tak szerokiego sposobu sformułowania przedstawionego zagadnienia 
prawnego nie uzasadnia także krótki fragment wywodu Sądu Apelacyjnego na 
s.  8 uzasadnienia, w którym twierdzi on, że „podzielenie stanowiska strony 
powodowej, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z umową 
nienazwaną, uregulowaną innymi przepisami w rozumieniu art. 750 k.c., wobec 
braku odrębnych uregulowań w umowie dotyczących własności przedmiotów 
zakupionych 
za 
środki 
pochodzące 
z 
dotacji, 
skutkowałoby 
uznaniem, 
że przedmioty te stanowią własność strony powodowej”. Twierdzenie to wydaje się 
bezpodstawne już przy pobieżnej nawet analizie. Nie ulega bowiem wątpliwości, 
że uznanie, iż dany stosunek prawny mieści się w zakresie zastosowania art. 750 
k.c. nie wyklucza jednocześnie z góry możliwości stosowania do niego art. 740 zd. 
2 k.c. Zgodnie z art. 750 k.c. do „umów o świadczenie usług”, o których mowa 
w tym przepisie, odpowiednie zastosowanie mają – potencjalnie – wszystkie 
przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu. Ustawodawca nie wyklucza z góry żadnej 
z tych regulacji, uzależniając ich stosowanie od specyfiki poszczególnych 
stosunków prawnych. W konsekwencji, wskazanie, czy powód zobowiązany był do 
wydania pozwanemu Powiatowi ruchomości nabytych w związku z wykonaniem 
umowy wymaga oceny, czy do stosunku zobowiązaniowego powstałego w wyniku 
zawarcia umowy na podstawie art. 12a ust. 1 u.p.s. może mieć zastosowanie 

 
5 
art. 740 zd. 2 k.c. Określenie (zgodnie z literalną treścią przedstawionego 
zagadnienia), czy stosunek ten ma charakter zlecenia w rozumieniu art. 734 § 1 
k.c. jest w tym wypadku oczywiście niewystarczające. Możliwe jest bowiem 
uznanie, że stosunek ten należy do zakresu zastosowania art. 750 k.c. – co 
pociągałoby za sobą konieczność rozważenia, czy w sprawie znaleźć może 
odpowiednie zastosowanie art. 740 zd. 2 k.c. 
Druga istotna wątpliwość związana z przedstawionym zagadnieniem 
prawnym wynika ze zbyt silnego powiązania go z konkretnymi okolicznościami 
sprawy rozpoznawanej przez Sąd Apelacyjny. Problem, którego dotyczy 
analizowane zagadnienie, sprowadza się do pytania o możliwość stosowania 
przepisów Kodeksu cywilnego regulujących jeden z typów umowy nazwanej (w tym 
wypadku: zlecenia) do umowy zawieranej w ramach kompetencji przyznanej przez 
przepisy szczególne, które określają wyczerpująco jej treści. Regulacje te (art. 12a 
u.p.s. i wydane na jego podstawie rozporządzenie z 2000 r.) pozostawiają przy tym 
pewne istotne elementy stosunku prawnego decyzji stron, działających w ramach 
swobody umów. Dotyczy to przede wszystkim dokładnego określenia zadań, do 
których realizacji zobowiązuje się podmiot niepubliczny. Należy w związku z tym 
stwierdzić, że do umowy tej stosuje się odpowiednio – na podstawie art. 750 k.c. – 
przepisy o stosunku zlecenia (art. 734 i nast. k.c.). 
Określenie, które z tych przepisów mogą mieć zastosowanie do umowy 
zawartej na podstawie art. 12a ust. 1 u.p.s., wymaga więc zbadania treści 
konkretnego stosunku prawnego, który powstaje w wyniku zawarcia tej umowy. 
Przesądzenie sposobu rozliczenia korzyści uzyskanych w związku z realizacją 
zadania z zakresu pomocy społecznej następuje zatem ad casum, bez możliwości 
sformułowania ostatecznych wniosków w sposób abstrakcyjny. Wynika to, 
w sposób najbardziej ogólny, z samego przebiegu wnioskowania, jakim jest 
odpowiednie stosowanie przepisów o umowach nazwanych do konkretnej umowy 
zawartej w obrocie. Ma ono z natury rzeczy charakter sytuacyjny, wymagając 
każdorazowo oceny na tle okoliczności danej sprawy. Najistotniejszym punktem 
odniesienia jest w tym wypadku ustalenie treści oświadczeń woli stron czynności 
prawnej. Jest ono konieczne do wskazania elementów, które w danym wypadku 
zostały określone przez strony w sposób autonomiczny (w ramach ogólnej 

 
6 
kompetencji wynikające z zasady swobody umów – art. 3531 k.c.) oraz obszarów, 
w których może być stosowana regulacja Kodeksu cywilnego. Zakres stosowania 
przepisów 
o 
zleceniu 
na 
gruncie 
omawianej 
umowy 
zależy 
od 
cech 
rozważanego stosunku prawnego – w tym od charakteru zobowiązania, który jest 
jego przedmiotem.  
Konieczność badania ad casum dopuszczalności odpowiedniego stosowania 
regulacji umów nazwanych na gruncie stosunków umownych faktycznie 
kreowanych w obrocie została stwierdzona jasno przez Sąd Najwyższy w wyroku 
z dnia 23 stycznia 2008 r., V CSK 377/07 (niepubl.), który dotyczy bezpośrednio 
problemu stosowania art. 740 zd. 2 k.c. do stosunku o charakterze zbliżonym do 
konstrukcji zlecenia regulowanej w Kodeksie cywilnym, istniejącego pomiędzy 
gminą a podmiotami prywatnymi. Podstawą orzeczenia Sądu Najwyższego była 
w tym wypadku wykładnia oświadczeń woli stron, która doprowadziła do wniosku 
o wyłączeniu w umowie stosowania art. 740 zd. 2 k.c. i odmiennym uregulowaniu 
kwestii rozliczeń po zakończeniu stosunku prawnego. 
Na konieczność oceny omawianego zagadnienia prawnego ad casum nie 
wpływa także zawarcie umowy z dnia 4 grudnia 2001 r. według wzoru, którym 
strony były obowiązane posłużyć się na podstawie § 13 ust. 4 rozporządzenia 
z  2000 r. Wprawdzie podstawowe elementy treści umowy miały w tym wypadku 
charakter standardowy i ujednolicony, strony – w zakresie pozostawionej 
im swobody kontraktowej – mogły jednak ukształtować niektóre istotne kwestie 
w  sposób samodzielny. Dotyczy to m.in. szczegółowego określenia zadania, 
którego wykonania dotyczyła umowa oraz wysokości i części składowych dotacji 
przyznawanej przez dającego zlecenie. 
Cel instytucji zagadnień prawnych przedstawianych Sądowi Najwyższemu 
oraz 
dotychczasowe 
utrwalone 
orzecznictwo 
wskazują 
jednoznacznie, 
że ukształtowanie zagadnienia prawnego jako kwestii o charakterze subsumcyjnym 
(wymagającej oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, nie zaś in abstracto) 
wykluczają jego rozstrzygnięcie (tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
7 października 2008 r., III CZP 87/08, niepubl. i z dnia 12 marca 2010 r., III CZP 
129/09, niepubl.). Wypowiedź Sądu Najwyższego miałaby w tym wypadku 

 
7 
charakter sytuacyjny, zależny od dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych 
i byłaby pozbawiona znaczenia ogólnego.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
postanowił, jak w sentencji.