III CZP 9/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozpoznał zagadnienie prawne dotyczące skargi pauliańskiej, a mianowicie, czy przy ocenie pokrzywdzenia wierzyciela należy brać pod uwagę hipotetyczną wartość nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, czy też realną wartość rynkową, oraz czy oceny dokonuje się według stanu w chwili wystąpienia ze skargą, czy też w dacie wyrokowania. W uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że pokrzywdzenie wierzycieli zachodzi, gdy czynność prawna doprowadziła do powstania lub zwiększenia nadwyżki pasywów nad aktywami dłużnika. Sąd nie bada możliwości zaspokojenia się wierzyciela ze zbywanej nieruchomości, a ocena ta jest dokonywana na chwilę zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). Uchwała ta stanowi korektę dotychczasowego orzecznictwa, które w niektórych przypadkach wymagało badania realnych szans zaspokojenia wierzyciela, a także ustala moment właściwy do oceny stanu rzeczy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia art. 527 § 2 k.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w kontekście skargi pauliańskiej, zwłaszcza przy zbyciu nieruchomości obciążonych hipotekami.
Dotyczy specyficznej sytuacji zbycia nieruchomości obciążonej hipotekami, ale zasady ogólne dotyczące pokrzywdzenia i chwili oceny mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy zakres obciążenia nieruchomości hipoteką dla ustalenia czy zachodzi przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela osobistego dotychczasowego właściciela tej nieruchomości należy oceniać poprzez pryzmat hipotetycznie możliwej do uzyskania wartości nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, czy też na podstawie realnej wartości rynkowej nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pokrzywdzenie wierzycieli zachodzi, gdy czynność ta doprowadziła do powstania lub do zwiększenia nadwyżki pasywów nad aktywami dłużnika. Sąd nie bada możliwości zaspokojenia się wierzyciela ze zbywanej nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że definicja pokrzywdzenia wierzyciela w art. 527 § 2 k.c. odnosi się do zwiększenia niewypłacalności dłużnika (nadwyżki pasywów nad aktywami), a nie do hipotetycznych szans zaspokojenia konkretnego wierzyciela. Badanie tych szans jest niepraktyczne i może prowadzić do nadużyć.
Czy oceny, czy czynność prawna dokonana została z pokrzywdzeniem wierzyciela oraz stanu niewypłacalności dłużnika dokonywać należy, nie tylko według stanu w chwili wystąpienia przez wierzyciela ze skargą pauliańską, ale również w świetle sytuacji istniejącej w dacie wyrokowania w tym przedmiocie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena, czy czynność doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli, jest dokonywana na chwilę zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na art. 316 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Oznacza to, że przesłanki uwzględnienia skargi powinny być spełnione właśnie w tej chwili.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.S. | osoba_fizyczna | powód |
| K.S. | osoba_fizyczna | powód |
| J.M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| B.M. | osoba_fizyczna | dłużniczka |
Przepisy (5)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien działać ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli – musi mu ona towarzyszyć w chwili dokonywania czynności.
k.c. art. 527 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność oznacza stan niemożności wywiązywania się przez dłużnika z zobowiązań pieniężnych. Zwiększenie niewypłacalności oznacza powiększenie przewagi pasywów nad aktywami dłużnika.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 316 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy.
u.p.u. art. 11 § ust. 1
Prawo upadłościowe
Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pokrzywdzenie wierzyciela następuje przez zwiększenie niewypłacalności dłużnika, a nie przez ocenę hipotetycznych szans zaspokojenia. • Ocena pokrzywdzenia powinna być dokonana na chwilę zamknięcia rozprawy.
Odrzucone argumenty
Pokrzywdzenie wierzyciela zachodzi tylko wtedy, gdy czynność prawna uniemożliwiła mu faktyczne zaspokojenie, zwłaszcza gdy nieruchomość jest obciążona hipotekami przewyższającymi jej wartość. • Ocena stanu niewypłacalności powinna być dokonana według stanu w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską.
Godne uwagi sformułowania
Oceniając zasadność skargi pauliańskiej, sąd nie bada możliwości zaspokojenia się wierzyciela ze zbywanej nieruchomości (art. 527 § 2 k.c.). • Ocena, czy czynność doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli, jest dokonywana na chwilę zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). • Niewypłacalność nie została zdefiniowana w Kodeksie cywilnym, w związku z czym uzasadnione jest w pierwszej kolejności odwołanie się do ogólnego znaczenia tego terminu, zgodnie z którym przez niewypłacalność należy rozumieć stan niemożności wywiązywania się przez dłużnika z zobowiązań pieniężnych. • Ocenie podlega bowiem nie – rozumiane potocznie – pokrzywdzenie konkretnego wierzyciela, ale pokrzywdzenie ogółu wierzycieli rozumiane zgodnie z definicją podaną w art. 527 § 2 k.c.
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący
Adam Doliwa
członek
Krzysztof Grzesiowski
członek
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
członek
Marcin Krajewski
sprawozdawca
Marcin Łochowski
członek
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia art. 527 § 2 k.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w kontekście skargi pauliańskiej, zwłaszcza przy zbyciu nieruchomości obciążonych hipotekami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbycia nieruchomości obciążonej hipotekami, ale zasady ogólne dotyczące pokrzywdzenia i chwili oceny mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Uchwała Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe i często sporne kwestie związane ze skargą pauliańską, co jest niezwykle istotne dla praktyki prawniczej i zrozumiałe dla szerszego grona odbiorców zainteresowanych ochroną wierzycieli.
“Czy sprzedaż zadłużonej nieruchomości chroni dłużnika przed wierzycielami? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady skargi pauliańskiej.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.