III CZP 9/12

Sygn. akt III CZP 9/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 23 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Anna Owczarek 
 
 
 
w sprawie z powództwa M. sp. z o.o. w D. 
przeciwko M. J. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 23 maja 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r.,  
 
"1) Czy dopuszczalne jest wniesienie środka odwoławczego             
w formie dokumentu elektronicznego, a w przypadku twierdzącej 
odpowiedzi: 
    
2)  czy o zachowaniu terminu do wniesienia pisma decyduje 
data wpływu pisma do urządzenia odbiorczego poczty elektronicznej 
sądu, 
3) czy pismo takie może zostać opatrzone podpisem 
elektronicznym zgodnie z wymogami ustawy z dnia 18 września   
2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. Nr 130 poz. 150 ze zm.)?" 
 

 
2 
 
podjął uchwałę: 
 
1. 
Wniesienie 
środka 
odwoławczego 
drogą 
elektroniczną jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis 
szczególny tak stanowi (art. 125 § 2; obecnie art. 125 § 21 k.p.c.). 
 
2. 
Wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego 
wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako 
środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty 
zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w związku z art. 126 § 1 pkt 4 
k.p.c.); datą wniesienia tego środka do sądu jest wtedy data 
wykonania wydruku (art. 130 § 3 k.p.c.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy umorzył - na 
podstawie art. 50537 k.p.c. – postępowanie w sprawie przekazanej z elektro-
nicznego postępowania upominawczego, na skutek nieusunięcia przez  powoda 
w terminie braków formalnych pozwu. Po doręczeniu opisu postanowienia, w dniu 
5 lipca 2011 r., na pocztę elektroniczną Sądu Rejonowego wpłynęło zażalenie 
powoda opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, wydrukowane w 
Sądzie w dniu 27 lipca 2011 r. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia Sąd Okręgowy 
powziął poważne 
wątpliwości prawne, którym dał wyraz 
w  zagadnieniu 
przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
We współczesnym procesie cywilnym połączono – kierując się względami 
celowości i użyteczności – zasadę ustności z zasadą pisemności. Powiązanie tych 
zasad jest skomplikowane, bez wątpienia jednak w kodeksie postępowania 
cywilnego podstawowe znaczenie przywiązano do pism procesowych, gdyż 
z  niewielkimi wyjątkami (np. art. 50 i 466 k.p.c.) przyjęto, że poza rozprawą 
(posiedzeniami jawnymi) strony porozumiewają się między sobą oraz z sądem 
wyłącznie 
w 
drodze 
pisemnej 
(por. uchwała 
Sądu 
Najwyższego 
z dnia 
27października 2005 r., III CZP 65/05, OSNC 2006, nr 3, poz. 50). Forma pisemna 
czynności procesowych obejmuje oczywiście także środki odwoławcze oraz inne 
środki zaskarżenia, w tym zażalenie. 
Pismo procesowe zostało zdefiniowane w kodeksie postępowania cywilnego 
przy użyciu kryterium treści oraz pochodzenia; pisma obejmują wnioski oraz 
oświadczenia stron i są sygnowane podpisem (art. 125 i 126 § 1 pkt 4 i § 4), 
przy czym posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem „pismo” oznacza, 
że wnioski i oświadczenia muszą być wyrażone w postaci znaków graficznych, 
stanowiących elementy określonego systemu językowego, a zatem przy 
zastosowaniu liter i innych oznaczeń, za pomocą których można utrwalić język 
mówiony. Chodzi zatem o pismo, w którym poszczególne wyrazy są zapisywane 

 
4 
fonetycznym - właściwym dla danego języka - systemem alfabetycznym. W polskim 
systemie sądownictwa językiem tym jest w zasadzie język polski (art. 27 Konstytucji 
oraz art. 5 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju 
sądów  powszechnych, Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; por. jednak art. 7 ust. 2 i art. 
22 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach 
cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz 
o prawie pomocy w celu ugodowego załatwienia sporu przed wszczęciem takiego 
postępowania, Dz.U. Nr 10, poz. 67 ze zm.). Oczywiście, należy wykluczyć 
wszelkie konwencjonalne, specjalne rodzaje pisma, np. pismo piktogramowe, 
ideograficzne, stenograficzne, węzełkowe itp., podobnie jak znaki (alfabety) 
używane w ograniczonym zakresie, np. alfabet Morse'a lub Braille'a albo alfabety 
fikcyjne, tworzone w określonych, zazwyczaj doraźnych celach itp. 
Z kodeksu postępowania cywilnego nie wynikają przedmiotowe (zewnętrzne) 
wymagania niezbędne do zachowania pisemnej formy czynności procesowej, 
należy jednak przyjąć, uwzględniając aspekty historyczne (tradycję nowożytnego 
sądownictwa) oraz czas uchwalenia kodeksu postępowania cywilnego, a także 
wieloletnią praktykę, że co do zasady nośnikiem pisma procesowego jest papier, 
a ściślej, arkusz papieru zdatny do zapełnienia go pismem, mechanicznie 
lub ręcznie. Zarazem powinien to być arkusz w formacie zwyczajowo przyjętym, 
pozwalającym łatwo rozróżnić naniesione na niego znaki, dającym się 
bez  większych trudności ulokować (zarchiwizować) w aktach sądowych. Materiały 
i techniki stosowane przy sporządzaniu pism procesowych powinny jak najlepiej 
służyć komunikowaniu wniosków i oświadczeń stron, zatem wyłączone są techniki 
powszechnie „nieprzyswajalne”, steganograficzne lub kryptograficzne (np. tzw. 
atramenty sympatyczne) albo nośniki nietypowe (np. folie, taśmy, płytki metalu, 
skóra, welin etc.). To samo obostrzenie dotyczy zresztą także pism sądowych 
i innych dokumentów oraz wszelkiej korespondencji urzędowej (por. np. § 77, 86 
i 87 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. - Regulamin 
urzędowania sądów powszechnych, Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.). 
Artykuł 125 § 2 (obecnie art. 125 § 2 i 21, po zmianie dokonanej ustawą 
z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 233, poz. 1381), a także przepisy art. 126 

 
5 
§ 5, art. 1872, 50531 i 6943 k.p.c. pozwalają przyjąć, że de lege lata pisma 
procesowe mogą mieć formę tzw. tradycyjną („papierową”) oraz formę 
elektroniczną. Nie oznacza to jednak, że elektroniczna postać pisma procesowego 
jest legis latae równoważna z tradycyjną. Ogólny przepis art. 125 § 2 (obecnie § 21) 
należy rozumieć w ten sposób, że ustawodawca dopuszcza pisma procesowe 
w postaci elektronicznej tylko wtedy, gdy przepisy szczególne pozwalają na 
wnoszenie pism za pomocą systemu teleinformatycznego (drogą elektroniczną). 
Innym słowy, tylko w tym zakresie, w którym przepisy szczególne tak stanowią, 
pismo w postaci elektronicznej można uznawać za równoważne pismu 
procesowemu w rozumieniu art. 125 i nast. k.p.c. 
Elektroniczna postać pism procesowych mogłaby być traktowana jako 
równorzędna z tradycyjną tylko wtedy, gdyby została ustanowiona i urządzona 
odpowiednia infrastruktura odbiorcza po stronie sądów. Chodzi o system, 
który gwarantuje przyjmowanie, dekretację, ewidencjonowanie i archiwizowanie 
wszystkich pism oraz dokonywanie w stosunku do nich innych niezbędnych 
czynności biurowych w formie elektronicznej. Konieczna jest zatem wyraźna 
decyzja ustawodawcy oraz – w jej wyniku – powstanie odpowiedniej, jednolitej we 
wszystkich sądach, struktury informatycznej obejmującej urządzenia techniczne 
oraz oprogramowanie (także ujednolicone interfejsy), uniemożliwiającej nadużycia 
i wyłączającej 
niejednoznaczność 
interpretacji 
charakteru 
podejmowanych 
czynności.  
Współcześnie taki komplementarny system tworzą przepisy normujące 
elektroniczne postępowanie upominawcze (art. 50528 i nast. k.p.c. oraz 
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie 
sposobu wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną w elektronicznym 
postępowaniu 
upominawczym, 
Dz.U. 
Nr 
226, 
poz. 
1832); 
ustanawiając 
to postępowanie nie tylko przygotowano odpowiednią bazę techniczną, ale 
także  uchwalono odpowiednie przepisy, a inne dostosowano do wymagań 
zapewniających 
właściwe 
funkcjonowanie 
pism 
procesowych 
w 
postaci 
elektronicznej (np. art. 68, 89 i 128 k.p.c. oraz § 95 ust. 7–9 oraz § 272a–272d 
regulaminu urzędowania sądów powszechnych; por. także art. 6943 k.p.c. i art. 39 

 
6 
ust. 2a ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze 
zastawów, jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.).  
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, podzielając znaczną część poglądów 
doktryny, że pismo procesowe złożone w postaci elektronicznej – w zakresie 
nieunormowanym szczególnymi przepisami – nie wywołuje skutków prawnych, 
które ustawa wiąże ze złożeniem pisma procesowego, przy czym nie chodzi o brak 
formalny pisma, lecz o jego pierwotny, nieusuwalny brak skuteczności 
spowodowany użyciem nieautoryzowanej techniki (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 26 marca 2009 r., I KZP 39/08, OSNKW 2009, nr 5, poz. 36, 
z dnia 15 lipca 2010 r., III SW 87/10, OSNP 2011, nr 3–4, poz. 53 oraz z dnia 
25 października 2011 r., III SW 70/11, OSNP 2012, nr 11–12, poz. 144). Taką samą 
cechę należy przypisać pismom procesowym sporządzonym przy zastosowaniu 
alfabetów i technik „nieprzyswajalnych” oraz na nietypowych nośnikach. 
Trzeba jednak wyraźnie zastrzec, że czym innym jest niedopuszczalność 
wniesienia pisma w postaci elektronicznej – w braku stosownego przepisu szcze-
gólnego – a czym innym kwestia, czy za pismo procesowe, w ujęciu tradycyjnym, 
może być uznany wydruk obrazujący treść pisma złożonego w postaci 
elektronicznej, np. za pomocą poczty elektronicznej, pod instytucjonalnym adresem 
elektronicznym konkretnego sądu, przy użyciu któregokolwiek protokołu (POP, 
SMTP lub IMAP), bezpośrednio w treści listu elektronicznego albo jako załącznik 
(MIME), albo inną drogą elektroniczną, także na informatycznych nośnikach danych 
(dyskietka, karta pamięci, pendrive itp.). To rozróżnienie jest szczególnie aktualne 
wtedy, gdy pismo przesłane do sądu w postaci elektronicznej uzyskało wymiar 
materialny, tzn. zostało wydrukowane, a więc przyjęło cechy pisma tradycyjnego. 
Należy przy tym mieć na względzie, że kodeks postępowania cywilnego ani 
regulamin urzędowania sądów powszechnych nie reglamentuje metod składania 
tradycyjnych pism procesowych, co m.in. otwarło drogę Sądowi Najwyższemu 
do uznania za dopuszczalne złożenie pisma w postaci telegramu, tj. tekstu 
przesyłanego początkowo przez telegraf, później przez dalekopis, a następnie 
przez telefon lub faks, mającego swą wersję „papierową”, opatrzoną urzędowo 
potwierdzoną datą nadania (por. uchwała z dnia 29 kwietnia 1977 r., III CZP 23/77, 
OSNCP 1977, nr 12, poz. 230). 

 
7 
Idąc tropem tej uchwały i podejmując próbę określenia daty, w której pismo – 
nadane drogą elektroniczną, ale wydrukowane – zostało „wniesione” do sądu, 
należy z oczywistych względów odrzucić analogię z art. 50531 § 5 k.p.c. Nie można 
również łączyć daty wpływu pisma z chwilą jego nadania albo wpływu danych do 
komputera obsługującego pocztę elektroniczną sądu nie tylko dlatego, że brak 
w tym zakresie odpowiednich przepisów szczególnych, ale także ze względu 
na brak 
autoryzowanych 
urządzeń 
oraz 
oprogramowania 
gwarantującego 
rzetelność m.in. zapisu daty nadania i obioru; w powszechnie stosowanych 
systemach operacyjnych zmiana daty systemowej – celowa lub przypadkowa – jest 
możliwa i prosta dla każdego użytkownika. W związku z tym za najwcześniejszą 
datę, w której pismo może być w omawianej sytuacji uznane za wniesione do sądu, 
jest data jego wydrukowania. 
Wprawdzie zgodnie z § 14 ust. 1 instrukcji sądowej - zarządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. e sprawie organizacji i zakresu działania 
sekretariatów oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 
ze zm.) – wykonany wydruk należy, jako pismo wpływające do sądu, oznakować 
pieczęcią 
(tzw. 
prezentatą) 
podpisem 
pracownika 
przyjmującego 
pismo, 
ze  wskazaniem sądu, daty i godziny wpływu oraz liczby załączników, to jednak 
w rzeczywistości nie rozstrzyga ona o czasie wykonania wydruku i strona może 
wykazywać, że wydruku dokonano w innej chwili. Innymi słowy, jakkolwiek 
w praktyce chwila wydrukowania najczęściej będzie tożsama z chwilą oznakowania 
pisma prezentatą, to jednak miarodajny jest rzeczywisty czas wydrukowania, wtedy 
bowiem zapis elektroniczny uzyskuje swą zmaterializowaną – tradycyjną, 
papierową – formę (por. odmiennie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
29 stycznia 2003 r., I CZ 192/02, OSNC 2004, nr 4, poz. 64). 
Jest przy tym oczywiste, że wydruk pisma wniesionego w postaci 
elektronicznej nie zawiera oryginalnego, własnoręcznego podpisu strony (autora). 
W rozpatrywanej sytuacji nie może być mowy o uznaniu podpisu elektronicznego 
wymaganego przez art. 125 § 5 k.p.c., nawet jeżeli nieprawidłowo wniesione pismo 
było sygnowane takim podpisem, ani o uznaniu podpisu w postaci wytworzonego 
technicznie odpowiednika podpisu własnoręcznego, w związku z czym może mieć 
zastosowanie wyłącznie art. 126 § 1 pkt 4 i § 4 k.p.c. Usunięcie braku podpisu 

 
8 
pisma następuje zatem na zasadach ogólnych określonych w art. 130 k.p.c. oraz 
w  odwołujących się do tego unormowania przepisach regulujących wymagania 
formalne stawiane poszczególnym środkom odwoławczym lub innym środkom 
zaskarżenia (w przypadku zażalenia – art. 394 § 3 k.p.c.). 
Na uboczu należy zaznaczyć, że przedstawionych konkluzji nie podważają 
unormowania ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. 
Nr 130, poz. 1450 ze zm.), gdyż przepisy kodeksu postępowania cywilnego są – 
w rozumieniu art. 5 ust. 2 tej ustawy – „przepisami odrębnymi stanowiącymi 
inaczej”. Niczego nie wnoszą także przepisy ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. 
o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. Nr 
64, poz. 565 ze zm.), która jest źródłem prawa administracyjnego, w związku 
z czym 
nie 
może 
bezpośrednio 
modyfikować 
sposobu 
działania 
władzy 
sądowniczej oraz stanowić podstawy informatyzacji postępowań w sprawach 
cywilnych i karnych. Uzasadniona jest także teza, że przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego oraz akty wykonawcze wydane na jego podstawie, 
określające dopuszczalność i zasady składania pism procesowych w postaci 
elektronicznej, stanowią lex specialis w stosunku do omawianej ustawy. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.