III CZP 9/07

Uchwała z dnia 16 marca 2007 r., III CZP 9/07 
 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster 
 
Sąd Najwyższy w sprawie wszczętej z urzędu przy uczestnictwie Wiktora C. o 
wpis do rejestru dłużników niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 16 marca 2007 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 4 grudnia 
2006 r.: 
„Czy w świetle art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym 
Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) do rejestru 
dłużników niewypłacalnych wpisuje się osobę, która została zobowiązana do 
wyjawienia majątku w postępowaniu, które następnie zostało umorzone?” 
podjął uchwałę: 
 
Umorzenie postępowania o wyjawieniu majątku stanowi podstawę do 
wykreślenia dłużnika z rejestru dłużników niewypłacalnych (art. 59 ust. 1 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Toruniu, rozpoznając apelację uczestnika postępowania 
Wiktora C. od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 14 września 
2006 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone na 
wstępie. Powstało ono na tle następującego stanu faktycznego. 
Sąd Rejonowy w Toruniu na wniosek wierzyciela Gminy Miasta T. 
postanowieniem z dnia 16 marca 2006 r., które uprawomocniło się w dniu 23 marca 
2006 r., nakazał dłużnikowi Wiktorowi C. wyjawienie majątku. Kolejnym 

postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2006 r. Sąd ten, w związku z cofnięciem 
wniosku przez wierzyciela, umorzył postępowanie. 
Odpis prawomocnego postanowienia o wyjawienie majątku został przesłany 
do sądu rejestrowego, co spowodowało w dniu 12 czerwca 2006 r. wydanie przez 
referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie wpisu dłużnika Wiktora C. do 
Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru dłużników niewypłacalnych. Wpisu 
dokonano na podstawie art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym 
Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm. – dalej: 
"u.K.Rej.S."). Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Sąd 
Rejonowy. (...) 
Sąd Okręgowy zauważył, że podstawowym celem rejestru dłużników 
niewypłacalnych jest realizacja zasady bezpieczeństwa obrotu przez ujawnianie i 
informowanie uczestników tego obrotu o dłużnikach niewywiązujących się ze 
swoich zobowiązań, a w konsekwencji zagrażających interesom wierzycieli. 
Bezsporne jest również, że zobowiązanie dłużnika do wyjawienia majątku stanowi 
przesłankę wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych, niezależnie od dalszego 
losu postępowania o wyjawienie majątku. Wątpliwości powstają jednak w sytuacji, w 
której, jak w rozpatrywanej sprawie, po uprawomocnieniu się postanowienia 
zobowiązującego dłużnika do wyjawienia majątku postępowanie zostało umorzone 
na skutek cofnięcia wniosku przez wierzyciela. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, że literalna wykładnia art. 59 ust. 1 
w związku z art. 55 pkt 3 u.K.Rej.S. wskazuje, iż dłużnik wpisany do rejestru 
dłużników niewypłacalnych na podstawie postanowienia, które zobowiązuje go do 
wyjawienia majątku, powinien pozostać wpisany do tego rejestru, nawet gdy 
postępowanie w tej sprawie zostaje umorzone, przepis ten przewiduje bowiem, że 
sąd rejestrowy z urzędu dokonuje wykreślenia wpisu dłużnika z rejestru dłużników 
niewypłacalnych w razie uchylenia lub zmiany postanowienia, na którego podstawie 
wpis został dokonany. Umorzenie postępowania o wyjawienie majątku nie jest więc 
wymienione jako podstawa wykreślenia wpisu dłużnika z rejestru dłużników 
niewypłacalnych. 
Za takim sposobem rozumienia tego przepisu przemawiają również inne 
ważne względy. 

Rola sądu w postępowaniu rejestrowym prowadzonym na podstawie ustawy o 
Krajowym Rejestrze Sądowym została przez ustawodawcę wyraźnie określona; sąd 
dokonuje wpisów na podstawie określonych dokumentów i ze względu na charakter 
rejestru, prowadzonego elektronicznie, w sposób szczególnie sformalizowany. Nie 
bez znaczenia przy wykładni przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, 
która nie powinna być wykładnią rozszerzającą, są także funkcje pełnione przez 
rejestr dłużników niewypłacalnych. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, 
wpis do takiego rejestru ma informować uczestników obrotu o podmiotach, które ze 
względu na swoją sytuację majątkową stanowią potencjalnie zagrożenie dla 
kontrahentów, a tym samym chronić ich przed skutkami, do jakich może 
doprowadzić prowadzenie interesów z dłużnikiem niewypłacalnym. Z punktu 
widzenia samego dłużnika pełni on niewątpliwie rolę swoistej sankcji, która spotyka 
go za to, że nie realizuje zobowiązań wobec wierzycieli. Osoba wpisana do rejestru 
dłużników niewypłacalnych powinna być z niego wykreślona tylko wtedy, gdy 
odpada przyczyna wpisu. 
Z przepisów, na podstawie których może być wydane postanowienie 
zobowiązujące dłużnika do wyjawienia majątku, wyraźnie wynika, dlaczego takie 
postanowienie może być podstawą wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych. 
Zgodnie z art. 913 k.p.c., wierzyciel, który chce uzyskać postanowienie o 
wyjawieniu majątku, powinien wykazać, że zajęty w wyniku egzekucji majątek 
dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności lub że nie uzyska on 
w pełni zaspokojenia swej należności. Wydanie postanowienia o wyjawieniu 
majątku następuje więc po sprawdzeniu przez sąd, że istnieje uzasadnione 
przypuszczenie, iż dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić wierzyciela. 
Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy sprowadza się w 
istocie do odpowiedzi na pytanie, czy można wskazać argumenty, które pozwalają 
na odstępstwo od dosłownej wykładni art. 59 ust 1 u.K.Rej.S. Odstępstwo takie jest 
dopuszczalne, jeżeli wyniki wykładni językowej prowadzą to wniosków, które ze 
względu na ważne wartości chronione przez prawo lub powszechnie akceptowane 
zasady racjonalnego i logicznego myślenia byłyby nie do przyjęcia. Wprawdzie w 
polskim prawie nie ma przepisu upoważniającego sąd do niestosowania przepisu, 
którego zastosowanie byłoby nieracjonalne lub niesłuszne, ale w orzecznictwie i 
doktrynie dopuszcza się w drodze wykładni celowościowej korygowanie wyników, 
do jakich prowadzi wykładnia językowa. 

Pierwszym ważnym argumentem przemawiającym za odstępstwem od 
dosłownego rozumienia art. 59 ust. 1 u.K.Rej.S. jest ocena skutków, do jakich 
prowadzi umorzenie postępowania o wyjawienie majątku. Jeżeli umorzenie 
następuje przed wykonaniem przez dłużnika obowiązków, do których jest 
zobowiązany na podstawie postanowienia o wyjawieniu majątku, to zostaje on 
zwolniony z ich wykonania; dłużnik nie jest więc już zobowiązany do składania 
wykazu majątku, a sąd nie może odebrać od niego przyrzeczenia lub stosować 
środków przymusu. Wprawdzie nie ma podstaw do uchylenia takiego postanowienia 
z powołaniem się na art. 359 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., gdyż wierzyciel nie traci 
prawa do ponownego wystąpienia z wnioskiem o wyjawienie majątku, to jednak – 
jak podkreśla się w doktrynie – wskutek umorzenia postanowienie o wyjawienie 
majątku traci moc wiążącą i chociaż formalnie istnieje, nie wywiera skutków 
prawnych. Z tego punktu widzenia można więc uznać, że umorzenie prowadzi do 
takich samych skutków, jak uchylenie postanowienia. Dochodzi w istocie do sytuacji 
przewidzianej w art. 59 ust. 1 u.K.Rej.S.; postanowienie, na podstawie którego 
dokonano wpisu w rejestrze dłużników niewypłacalnych, przestało wywierać skutki 
prawne. 
Drugi argument wiąże się z tym, że umorzenie postępowania o wyjawienie 
majątku na wniosek wierzyciela spowodowane jest odpadnięciem podstaw, które 
uzasadniały traktowanie dłużnika jako niewypłacalnego. Zakładając, że wierzyciel 
działa racjonalnie, to występuje z wnioskiem o umorzenie postępowania wtedy,  gdy 
dłużnik już go zaspokoił lub gdy odpadną postawy do przypuszczenia, że wierzyciel 
zaspokojenia nie uzyska. W istocie więc po umorzeniu postępowania o wyjawienie 
majątku odpadają podstawy do traktowania dłużnika jako niewypłacalnego. 
Kolejny argument dotyczy funkcji pełnionych przez rejestr dłużników 
niewypłacalnych. Jeżeli celem wpisania dłużnika do takiego rejestru jest informacja 
o tym, że jest on niewypłacalny oraz swoista sankcja dla dłużnika za to, iż dopuścił 
do takiego stanu, to utrzymywanie wpisu w rejestrze staje się bezprzedmiotowe, 
gdy dłużnik przestał być niewypłacalny. Pozostawienie go w rejestrze dłużników 
niewypłacalnych staje się tym bardziej bezzasadne, że umorzenie postępowania w 
sprawie wyjawienia majątku następuje z inicjatywy wierzyciela. (...) 
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c., orzekł, jak w 
uchwale.