III CZP 9/04

Uchwała z dnia 2 kwietnia 2004 r., III CZP 9/04 
 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Giełdy Praw Majątkowych "V.", S.A. w W. 
przy uczestnictwie Waldemara A. o nadanie klauzuli wykonalności, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 2 kwietnia 2004 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 
31 października 2003 r.: 
"Czy w aktualnym stanie prawnym – pod rządami ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 72, poz. 939) – możliwe jest nadanie, na 
podstawie art. 788 § 1 k.p.c., klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy 
wierzytelności stwierdzonej bankowym tytułem wykonawczym ?" 
podjął uchwałę: 
 
Niedopuszczalne jest nadanie na podstawie art. 788 § 1 k.p.c. klauzuli 
wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej 
bankowym tytułem egzekucyjnym, także po zaopatrzeniu go w sądową 
klauzulę wykonalności. 
 
Uzasadnienie 
 
Powszechny Bank Kredytowy S.A. w W., Oddział w Z. wystawił bankowy tytuł 
egzekucyjny przeciwko dłużnikowi kredytowemu, a następnie uzyskał wobec tego 
dłużnika – postanowieniem Sądu Rejonowego – klauzulę wykonalności na 
podstawie art. 781 § 2 k.p.c. oraz art. 96 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm. – dalej: "Pr.bank. z 
1997 r."). Następca prawny wystawcy bankowego tytułu egzekucyjnego (Bank 
Przemysłowo-Handlowy S.A., Oddział w Z.) na podstawie umowy z dnia 31 stycznia 

2003 r. sprzedał Giełdzie Praw Majątkowych „V.” S.A. w W. wymagalne 
wierzytelności z tytułu udzielonych kredytów, w tym także wierzytelność wobec 
dłużnika-kredytobiorcy. Nabywca wierzytelności wystąpił do Sądu Rejonowego z 
wnioskiem o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu, wystawionemu wcześniej przez Bank –poprzednika prawnego 
Banku-zbywcy wierzytelności i opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz 
poprzedniego wierzyciela. Wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli 
wykonalności motywowano faktem nabycia wierzytelności kredytowej objętej 
tytułem wykonawczym. 
Sąd Rejonowy oddalił wniosek, twierdząc, że wystawiony przez bank bankowy 
tytuł egzekucyjny upoważnia do prowadzenia egzekucji wyłącznie instytucję 
bankową, przy czym egzekucja mogłaby być prowadzona jedynie przeciwko osobie, 
która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej. Wyjątki od wymogu 
bezpośredniego dokonania czynności z bankiem wprowadza art. 98 Pr.bank. z 
1997 r. i tylko w tym zakresie dopuszczalne jest odstępstwo od zasady jedności 
podmiotów dokonujących czynności bankowej. Wskazano też na wyjątkowy 
charakter art. 96-98 Pr.bank. z 1997 r., wykluczający ich rozszerzającą 
interpretację, dlatego wierzyciel, nabywający od banku wierzytelność objętą 
bankowym tytułem egzekucyjnym, może jej dochodzić jedynie na drodze sądowego 
postępowania cywilnego. 
Rozpatrując zażalenie powoda na odmowę nadania klauzuli wykonalności 
bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, obejmującemu nabytą od Banku 
wierzytelność, Sąd Okręgowy zaznaczył, że argumentacja Sądu Rejonowego była 
zbieżna ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 18 
kwietnia 1996 r., III CZP 194/95 (OSNC 1996, nr 7-8, poz. 101). Uchwała ta zapadła 
jednak w okresie obowiązywania ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm. – dalej: "Pr.bank. z 
1989 r."), a więc wówczas, gdy banki były uprawnione do wystawiania bankowych 
tytułów wykonawczych, bez potrzeby uzyskiwania dla nich sądowej klauzuli 
wykonalności. Negowanie możliwości stosowania art. 788 § 1 k.p.c. wprost do 
bankowych tytułów egzekucyjnych nie jest de lege lata – w ocenie Sądu 
Okręgowego – dostatecznie pewne, skoro pojawiła się sądowa kontrola formalnej 
prawidłowości samego bankowego tytułu egzekucyjnego na etapie nadawania mu 
po raz pierwszy klauzuli wykonalności Przepis art. 788 § 1 nie różnicuje 

przewidzianych w nim tytułów egzekucyjnych. Dochodzenie przez nabywcę od 
dłużnika nabytej wierzytelności w drodze zwykłego procesu mogłoby w rezultacie 
doprowadzić do powstania tytułu egzekucyjnego o odmiennej treści, chociaż 
dotyczącego tej samej wierzytelności. Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na 
rozbieżną praktykę orzeczniczą w omawianym zakresie. 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
Należy przede wszystkim wyraźnie określić przedmiot przedstawionego Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, ponieważ sformułowane 
ono zostało przez Sąd Okręgowy w sposób bardzo ogólny. Obejmuje ono problem 
nadawania klauzuli wykonalności na podstawie art. 788 § 1 k.p.c. na rzecz każdego 
nabywcy wierzytelności stwierdzonej bankowym tytułem egzekucyjnym, 
zaopatrzonym w klauzulę wykonalności na rzecz banku-zbywcy, tymczasem z 
uzasadnienia wynika, że rozstrzygnięcia wymagało zagadnienie nadawania klauzuli 
wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym na rzecz nabywców wierzytelności 
(cesjonariuszy) niebędących instytucjami bankowymi w rozumieniu art. 2 Pr.bank. z 
1997 r. Dlatego rozważania prawne należało ograniczyć jedynie do tej kategorii 
podmiotów współpracujących z bankami, które po nabyciu wierzytelności objętej 
bankowym tytułem egzekucyjnym występują następnie o nadanie temu tytułowi 
klauzuli wykonalności na swoją rzecz. 
Z uzasadnienia przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego 
wynika, że zbycie wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym nastąpiło 
po uzyskaniu przez bank sądowej klauzuli wykonalności wobec dłużnika. W 
orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się rozbieżność stanowisk co do 
dopuszczalności nadawania klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności 
w sytuacji, w której przed przeniesieniem wierzytelności sąd na wniosek zbywcy 
nadał na jego rzecz klauzulę wykonalności. W postanowieniu z dnia 2 lipca 1975 r., 
I CZ 98/75 (OSNCP 1976, nr 6, poz. 142) uznano, że art. 788 § 1 k.p.c. odnosi się 
do wszystkich przypadków następstwa prawnego zachodzącego od momentu 
powstania tytułu egzekucyjnego do chwili wszczęcia egzekucji, natomiast w 
uchwale z dnia 22 lutego 1984 r., III CZP 2/84 (OSNCP 1984, nr 9, poz. 153) 
stwierdzono, że nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu na rzecz 
wierzyciela, który przeniósł wierzytelność na osobę trzecią (art. 509 k.c.), wyłącza 
możliwość nadania klauzuli wykonalności na rzecz tej osoby. Ten kierunek wykładni 
nie utrwalił się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, gdyż w uchwale z dnia 4 

sierpnia 1992 r., III CZP 94/92 (OSNCP 1993, nr 3, poz. 32) wyjaśniono, że 
dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności 
także w przypadku, w którym przed przeniesieniem wierzytelności – na wniosek 
zbywcy – sąd już nadał na jego rzecz tytułowi egzekucyjnemu klauzulę 
wykonalności. Wyłączenie stosowania omawianego przepisu w odniesieniu do 
okresu od chwili nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności na rzecz 
zbywcy wierzytelności nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie 
prawnym. Wprawdzie omawiane stanowisko prowadzi do sytuacji, w której 
istniałyby dwa tytuły wykonawcze na rzecz dwóch różnych osób w odniesieniu do 
tej samej wierzytelności, ale – w ocenie Sądu Najwyższego – nie istnieje realne 
zagrożenie dla którejkolwiek ze stron. Z reguły bowiem nabywca wierzytelności 
stara się o to, aby zbywca wydał mu uzyskany na swoją rzecz tytuł wykonawczy i 
dokument taki przedstawia sądowi przy ubieganiu się o wydanie tytułu 
wykonawczego na swoją rzecz. 
Należy podzielić prezentowaną interpretację art. 788 § 1 k.p.c. i wpierającą ją 
argumentację prawną. Interpretacja taka uzyskała także aprobatę w literaturze. 
Nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu na rzecz poprzedniego 
wierzyciela nie stanowi zatem przeszkody w nadaniu temu tytułowi klauzuli 
wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności, a nawet na rzecz kolejnych jej 
nabywców. 
Zagadnienie dopuszczalności nadawania klauzuli wykonalności bankowemu 
tytułowi wykonawczemu na rzecz nabywcy wierzytelności objętej tym tytułem 
pojawiło się w okresie obowiązywania Prawa bankowego z 1989 r. W uchwale z 
dnia 18 kwietnia 1996 r., III CZP 194/95, Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 788 § 1 
k.p.c. nie stanowi podstawy do nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
wykonawczemu na rzecz nabywcy uprawnienia stwierdzonego tym tytułem. Z 
uzasadnienia tej uchwały wynika, że z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności 
tytułowi wykonawczemu wystawionemu przez bank wystąpił podmiot niebędący 
bankiem, który nabył od tego banku wierzytelność stwierdzoną wspomnianym 
tytułem. Pozbawienie banku uprawnienia do wystawiania bankowych tytułów 
wykonawczych w Prawie bankowym z 1997 r. i pozostawienie im możliwości 
wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych oraz występowania o nadanie tym 
tytułom sądowej klauzuli wykonalności rodzi pytanie o aktualność uchwały z dnia 18 
stycznia 1996 r. w obecnym stanie prawnym. 

Należy przyjąć, że stanowisko Sadu Najwyższego przyjęte w powołanej uchwale 
i wpierająca je motywacja prawna zachowują swój walor prawny także de lege lata, 
mimo istotnych zmian w prawnym ukształtowaniu uproszczonego sposobu 
dochodzenia wierzytelności bankowych w Prawie bankowym z 1989 i 1997 r. 
Za trafny należy uznać pogląd, że do bankowych tytułów egzekucyjnych mogą 
mieć w zasadzie zastosowanie ogólne przepisy dotyczące tytułów egzekucyjnych, 
w tym art. 788-789 k.p.c. (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 
11 października 2001 r., III CZP 45/01, OSNC 2002, nr 6, poz. 73). Oznacza to, że 
art. 788 § 1 k.p.c. powinien być brany pod uwagę także w odniesieniu do każdego 
tytułu egzekucyjnego w razie zmiany podmiotowej zachodzącej po stronie 
wierzyciela. Trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że w art. 788 § 1 k.p.c. nie doszło do 
zróżnicowania w żaden sposób odpowiednich kategorii tytułów egzekucyjnych. 
Należy mieć jednak na względzie prawne ukształtowanie bankowego tytułu 
egzekucyjnego przewidziane w art. 96-98 Pr.bank. z 1997 r. oraz zasadniczy cel 
uproszczonego sposobu dochodzenia należności instytucji bankowych w sytuacji, w 
której bankowy tytuł egzekucyjny miałby być podstawą dochodzenia wierzytelności 
nabytej od banku przez podmiot niebankowy. 
W piśmiennictwie i orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje trafne przekonanie, 
że bankowy tytuł wykonawczy (przewidziany w Prawie bankowym z 1989 r.) oraz 
bankowy tytuł egzekucyjny (art. 96-98 Pr.bank. z 1997 r.) stanowią ustawowy 
przywilej banków, polegający na ułatwianiu im dochodzenia swoich wierzytelności 
wynikających z dokonywanych czynności bankowych (bankowych stosunków 
obligacyjnych; por. np. uchwała z dnia 18 kwietnia 1996 r. i powołane w niej 
orzeczenia albo uzasadnienie uchwały z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 48/03, 
OSNC 2004, nr 10, poz. 155). Można stwierdzić, że chodzi tu o przywilej 
kwalifikowany i wyjątkowy, ponieważ dochodzenie wierzytelności cywilnoprawnych 
następuje z reguły przy zastosowaniu sądowego postępowania rozpoznawczego. 
Tylko wyjątkowo – poza bankami – ustawodawca przyznaje niektórym podmiotom 
możliwość uproszczonego dochodzenia własnych wierzytelności cywilnoprawnych 
(np. Skarbowi Państwa lub Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu). Co więcej, 
w prawie bankowym wytyczone zostały ścisłe ramy prawne dopuszczalności 
posłużenia się przez bank bankowym tytule egzekucyjnym w celu dochodzenia 
wierzytelności od jego dłużników (art. 97 ust. 1 i 2 Pr.bank. z 1997 r.), przy czym 
ramy te zakreślono znacznie ściślej niż w odniesieniu do bankowego tytułu 

wykonawczego, przewidzianego w art. 53 ust. 2 Pr.bank. z 1989 r. Nie bez racji 
stwierdzono zatem w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 
1996 r., III CZP 194/95, że umożliwienie nadawania klauzuli wykonalności 
bankowym tytułom wykonawczym (obecnie – bankowym tytułom egzekucyjnym) na 
podstawie art. 788 § 1 k.p.c. na rzecz nabywcy wierzytelności bankowej 
stwierdzonej tym tytułem, oznaczałoby w rzeczywistości rozszerzenie przywileju 
przyznanego tylko bankom na wszystkich nabywców takiej wierzytelności. Byłoby 
to, oczywiście, nie do pogodzenia z kwalifikowanym i wyjątkowym charakterem 
omawianego przywileju. Można zatem stwierdzić, że w omawianym zakresie 
przepisy art. 96-97 Pr.bank. z 1997 r.– ze względu na swój charakter – stanowią 
lex specialis w stosunku do przepisu art. 788 § 1 k.p.c. Na podstawie wystawionego 
bankowego tytułu egzekucyjnego może być prowadzona jedynie egzekucja 
wierzytelności bankowej i tylko na rzecz banku, po skutecznym wystąpieniu przez 
ten bank o nadanie na jego rzecz sądowej klauzuli wykonalności (art. 97 Pr.bank. z 
1997 r.). 
W tej sytuacji nie mogą mieć decydującego znaczenia podnoszone niekiedy 
argumenty zmierzające do usprawiedliwienia możliwości nadawania na podstawie 
art. 788 § 1 k.p.c. klauzuli wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym na rzecz 
nabywców od banków wierzytelności stwierdzonych takimi tytułami. Chodzi tu 
zwłaszcza o twierdzenie, że nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu na rzecz nabywcy wierzytelności objętej tym tytułem nie pogarsza 
sytuacji prawnej dłużnika w sensie materialnoprawnym i egzekucyjnym. To samo 
dotyczy poglądu, że skoro bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nadano już 
wcześniej klauzulę wykonalności na rzecz banku-zbywcy wierzytelności, to 
nastąpiła sądowa kontrola wystawionego bankowego tytułu egzekucyjnego. 
Zgłaszane są niekiedy obawy, że dochodzenie przez instytucję niebankową w 
zwykłym procesie nabytej od banku wierzytelności, stwierdzonej bankowym tytułem 
egzekucyjnym, może doprowadzić do powstania tytułu egzekucyjnego o innej treści, 
chociaż obejmującego tę samą wierzytelność co bankowy tytuł egzekucyjny. Obawy 
te należy uznać za nieuzasadnione, gdyż w praktyce zbywca wierzytelności (bank) 
wydaje z reguły nabywcy (cesjonariuszowi) bankowy tytuł wykonawczy (np. jako 
dowód istnienia wymagalnej wierzytelności i jej rozmiaru). Gdyby pojawiła się 
jednak sytuacja, że egzekucja wobec dłużnika była prowadzona na podstawie 
dwóch tytułów wykonawczych (bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w 

stosowną klauzulę wykonalności i tytułu wykonawczego uzyskanego przez 
instytucję niebankową, cesjonariusza) dłużnik mógłby wytoczyć odpowiednie 
powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.; por. także uzasadnienie uchwały 
Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1992 r., III CZP 94 /92). 
Z przedstawionych względów należało przyjąć, że niedopuszczalne jest nadanie 
na podstawie art. 788 § 1 k.p.c. klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego 
bankiem nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym, także po 
zaopatrzeniu go w sądową klauzulę wykonalności (art. 97 Pr.bank. z 1997 r.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy na postawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął 
zagadnienia prawne, jak w uchwale.