III CZP 89/13

Sygn. akt III CZP 89/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 13 grudnia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
SSN Józef Frąckowiak 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
w sprawie z wniosku B. K. i H. K. 
przy uczestnictwie T. N. 
o ograniczenie T. N. władzy rodzicielskiej nad małoletnią  
Z. N., 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 13 grudnia 2013 r., 
na skutek zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. 
postanowieniem z dnia 8 października 2013 r.,  
 
 
„Czy dziadkowie małoletniego zgłaszający gotowość pełnienia 
funkcji rodziców zastępczych są uprawnieni do żądania wszczęcia 
postępowania nieprocesowego (czynna legitymacja procesowa) 
w sprawie o ograniczenie rodzicowi władzy rodzicielskiej przez 
zarządzenie umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej 
(art. 109 § 2 pkt 5 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego)?” 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r., Sąd Rejonowy w D. oddalił wniosek 
B. K. i H. K. o ograniczenie władzy rodzicielskiej T. N. nad małoletnią Z. N. Sąd 
pierwszej instancji przyjął, że wnioskodawcom, dziadkom małoletniej zgłaszającym 
gotowość pełnienia funkcji rodziny zastępczej, przysługuje uprawnienie do żądania 
wszczęcia postępowania nieprocesowego, którego przedmiotem jest ograniczenie 
władzy rodzicielskiej rodzicowi dziecka. 
Rozpoznając apelację wnioskodawców od postanowienia Sądu pierwszej 
instancji, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz 
w postanowieniu przedstawiającym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
zagadnienie prawne. Mimo że uczestnik postępowania nie zgłaszał zarzutu braku 
legitymacji czynnej procesowej po stronie dziadków małoletniego, to kwestia 
uprawnienia dziadków małoletniego zgłaszającego gotowość pełnienia funkcji 
rodziny zastępczej do żądania wszczęcia postępowania nieprocesowego, którego 
przedmiotem jest ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej budzi 
wątpliwości w orzecznictwie sądów. Część z nich przyjmuje bowiem, że dziadkom 
małoletniego zgłaszającym gotowość pełnienia funkcji rodziny zastępczej 
przysługuje legitymacja procesowa w formie czynnej na podstawie art. 506 k.p.c., 
inne zaś taką legitymację wyłączają. Dziadkowie mogą jedynie zgłosić swój udział 
w 
sprawie, 
bowiem 
uprawnienie 
do 
żądania 
wszczęcia 
postępowania 
nieprocesowego, którego przedmiotem jest ograniczenie lub pozbawienie władzy 
rodzicielskiej powinno mieć oparcie w ustawie. Tymczasem żaden przepis prawa 
materialnego takiego uprawnienia dziadkom nie przyznaje. W związku z tym 
wniosek dziadków – jeżeli zostanie złożony – może być potraktowany jako impuls 
do podjęcia działania przez sąd z urzędu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie 
zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to 
zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Podjęcie uchwały przez Sąd 
Najwyższy poprzedzone jest kontrolą prawidłowości wydania przez sąd drugiej 
instancji postanowienia o przedstawieniu rozstrzygnięcia prawnego budzącego 

 
3 
poważne wątpliwości. Postanowienie to powinno zostać podjęte na rozprawie, jeżeli 
apelacja, podczas rozpoznawania której wyłoniło się zagadnienie prawne, podlega 
rozpoznaniu na rozprawie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 
11 października 1978 r., III CZP 64/78, OSP z 1979 r. Nr 5, poz. 84, z dnia 
18 marca 2005 r., III CZP 93/04, niepubl., z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 99/07, 
niepubl. oraz z dnia 9 lipca 2009 r., II PZP 3/09, niepubl.). W postępowaniu 
nieprocesowym obowiązuje szczególna regulacja w stosunku do przepisów 
obowiązujących w postępowaniu procesowym zawarta w art. 514 k.p.c. dotycząca 
rozpoznawania spraw na rozprawie. O ile w postępowaniu procesowym zasadą jest 
rozpoznanie spraw na rozprawie, to w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art. 
514 § 1 k.p.c., rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie. Reguła 
wynikająca z art. 514 § 1 k.p.c. ma zastosowanie nie tylko do postępowania przed 
sądem pierwszej instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 
2002 r., III CZP 3/2002, OSNC 2002, nr 12, poz. 145). W sprawach o ograniczenie 
władzy rodzicielskiej, zgodnie z art. 579 k.p.c., postanowienie może być wydane 
tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Regulacja ta ma również zastosowanie 
w postępowaniu apelacyjnym w tych sprawach.  
Apelacja wniesiona od postanowienia Sądu Rejonowego była, zgodnie 
z powołanymi wyżej przepisami, rozpoznawana na rozprawie, która uległa 
odroczeniu. Postanowienie przedstawiające zagadnienie prawne zostało jednak 
wydane 
na 
posiedzeniu 
niejawnym, 
a 
więc 
z 
naruszeniem 
przepisów 
postępowania, 
co 
stanowi 
podstawę 
do 
odmowy 
podjęcia 
uchwały 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, 
z  dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, niepubl. oraz z dnia 23 września 2010 r., 
III CZP 55/10, niepubl.).  
Ponadto, przedstawiając zagadnienie prawne, sąd drugiej instancji powinien 
wykazać, że jego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 marca 2010 r., II PZP 2/10 
niepubl. oraz z dnia 30 marca 2011 r., III CZP 1/11 niepubl.). Niewykazanie związku 
przyczynowego 
pomiędzy 
rozstrzygnięciem 
przedstawionego 
zagadnienia 
prawnego, a podjęciem decyzji co do istoty sprawy stanowi podstawę do odmowy 
udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne (por. postanowienia 

 
4 
Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 30/02 niepubl., z dnia 
14  września 2006 r., III CZP 61/06 niepubl., z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP 
84/06 niepubl. oraz z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 85/09 niepubl.). Poza tym, 
Sąd drugiej instancji powinien wyjaśnić, że w odniesieniu do przedstawionego 
zagadnienia prawnego ma poważne wątpliwości. W związku z  tym powinien 
uzasadnić, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne. 
Muszą to być własne poglądy sądu; nie jest więc wystarczające ograniczenie się do 
zaprezentowania 
stanowiska 
innych 
sądów 
(por. 
postanowienia 
Sądu 
Najwyższego: 14 grudnia 2007 r., III CZP 116/07, niepubl., z dnia 27 maja 2010 r., 
III CZP 32/10, niepubl., z dnia 26 października 2011 r., III CZP 59/11 niepubl. oraz 
z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZP 95/12, niepubl.). 
Nie spełnia powyższych kryteriów zagadnienie prawne przedstawione przez 
Sąd Okręgowy. Po pierwsze, Sąd Okręgowy ograniczył się do stwierdzenia, że 
istnieje rozbieżność stanowisk sądów powszechnych dotyczącą legitymacji 
dziadków do złożenia wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej rodziców 
dziecka przez zarządzenie umieszczenia małoletniego dziecka w rodzinie 
zastępczej i nie odniósł się samodzielnie do przedstawionego w pytaniu prawnym 
zagadnienia. Po drugie, Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, z jakich przyczyn odpowiedź 
na przedstawione zagadnienie prawne ma z perspektywy sądu drugiej instancji 
znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w zaistniałej w niej sytuacji procesowej, tj. 
gdy Sąd pierwszej instancji wszczął i przeprowadził postępowanie w sprawie 
o ograniczenie władzy rodzicielskiej zakończone orzeczeniem co do istoty sprawy 
nie opartym na zakwestionowaniu legitymacji czynnej wnioskodawców, lecz na 
ocenie tego Sądu, że nie zachodzą przesłanki materialnoprawne uzasadniające 
ograniczenie władzy rodzicielskiej uczestnikowi postępowania (ojcu małoletniego 
dziecka) przez zarządzenie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej 
u  wnioskodawców. Z tego względu można jedynie domniemywać przyczyn 
przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego dotyczącego istnienia 
bądź braku legitymacji po stronie dziadków zgłaszających gotowość pełnienia 
funkcji rodziny zastępczej do złożenia wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej 
ojcu dziecka. Ewentualny brak legitymacji wnioskodawców do zainicjowania 
postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej mógł wywołać 

 
5 
wątpliwości Sądu, czy są oni uprawnieni do złożenia środka odwoławczego 
w postaci apelacji względnie - przy założeniu, iż takie uprawnienie im przysługuje - 
co do zakresu, w jakim sprawa powinna być rozpoznania przez sąd drugiej 
instancji, a mianowicie, czy wyłącznie do ustalenia braku uprawnienia do wszczęcia 
postępowania nieprocesowego w tym przedmiocie. 
Dla 
rozstrzygnięcia 
obu 
wskazanych 
wyżej 
wątpliwości 
sposób 
rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego nie ma znaczenia. 
Odnośnie do wskazanej wątpliwości dotyczącej możliwości wniesienia 
apelacji przez wnioskodawców, to prawo to jest niezależne od tego, czy 
przysługiwało im uprawnienie do zainicjowania postępowania nieprocesowego 
w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. Istotne jest bowiem, że Sąd 
pierwszej instancji wszczął na skutek ich wniosku postępowanie nieprocesowe, 
które zakończyło się wydaniem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, opartym na 
ocenie Sądu pierwszej instancji, że nie zachodzą przewidziane właściwymi 
przepisami k.r.o. przesłanki uzasadniające ograniczenie władzy rodzicielskiej ojcu 
małoletniej wnuczki wnioskodawców, a w konsekwencji również przesłanki do 
umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej. Wnioskodawcy, niezależnie od 
tego czy posiadali legitymację do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania 
nieprocesowego o ograniczenie władzy rodzicielskiej, byli jego uczestnikami przed 
Sądem pierwszej instancji i z tej przyczyny przysługują im uprawnienia procesowe 
przewidziane dla uczestników postępowania, w tym prawo do wniesienia apelacji. 
Legitymacja do wniesienia środka odwoławczego jest bowiem niezależna 
od  uprawnienia do zainicjowania postępowania nieprocesowego. Wnioskodawca 
jest zainteresowanym w sprawie (art. 510 k.p.c.) i uczestnikiem postępowania 
nieprocesowego niezależnie od tego, czy miał legitymację do złożenia wniosku 
o jego wszczęcie. 
Istnienie bądź brak uprawnienia wnioskodawców do zainicjowania sprawy 
o ograniczenie władzy rodzicielskiej przez umieszczenie małoletniego dziecka 
w rodzinie zastępczej u dziadków nie ma również znaczenia dla określenia zakresu 
rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji ze względu na specyfikę tego 
postępowania, które, zgodnie z art. 570 k.p.c., może być wszczęte także z urzędu.  

 
6 
Postępowanie nieprocesowe wszczynane jest na wniosek albo z urzędu. 
Zgodnie z art. 506 k.p.c., sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek; 
w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie także 
z  urzędu. Legitymacja procesowa do wszczęcia postępowania nieprocesowego ma 
istotne znaczenie w postępowaniach wszczynanych wyłącznie na wniosek. Brak tej 
legitymacji obliguje sąd do oddalenia wniosku o wszczęcie postępowania 
nieprocesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1966 r., 
I CR 371/65, OSNC 1966, nr 7-8, poz. 133). Zgodnie z art. 514 § 2 k.p.c., nawet 
w  wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy, sąd może, bez 
wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie, oddalić wniosek na posiedzeniu 
niejawnym, 
jeżeli 
z 
treści wniosku 
wynika 
oczywisty 
brak 
uprawnienia 
wnioskodawcy. 
Przepisy ogólne o postępowaniu nieprocesowym nie zawierają regulacji - 
analogicznej do zawartej w art. 2 § 1 dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. - Kodeksu 
postępowania niespornego (Dz. U. Nr 27, poz.169) - określającej krąg osób 
uprawnionych do wszczęcia postępowania nieprocesowego, wyjaśniając jedynie, 
kto powinien być uczestnikiem postępowania (art. 510 k.p.c.). Przepis zawarty 
w  art. 511 k.p.c. reguluje treść wniosku, a powołany już wcześniej art. 514 § 2 
k.p.c. przewiduje oddalenie wniosku bez wyznaczania rozprawy i bez wzywania 
zainteresowanych do udziału w sprawie, jeżeli z treści wniosku wynika oczywisty 
brak uprawnienia wnioskodawcy. Analiza przepisów k.p.c. oraz innych ustaw 
dotyczących poszczególnych rodzajów spraw nieprocesowych, które mogą być 
wszczęte na wniosek uzasadnia wniosek, że ustawodawca zasadniczo przewidział 
wszczynanie tych postępowań przez krąg osób określony w sposób dwojaki (por. 
uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., III CZP 
37/04, OSNC 2005, nr 3, poz. 42): bardziej ogólny – wskazując na każdego 
zainteresowanego (por. art. 527, art. 541 § 1, art. 609 § 1, art. 679 § 2 k.p.c.) 
względnie mającego w tym interes (art. 1025 § 1 k.c.) - lub bardziej szczegółowy 
i  ograniczony (por. 545 § 1, art. 561 § 1 i 2, art. 562, art. 563, art. 583, art. 600 § 1, 
art. 6102 § 1, art. 6107 § 1, art. 6262 § 5, art. 635 § 2, art. 637 § 1 k.p.c., art. 39, art. 
40, art. art. 611 § 3, art. 616 § 1 k.r.o.). Niekiedy przepisy wprost nie określają kręgu 
osób 
legitymowanych 
do 
złożenia 
wniosku 
o 
wszczęcie 
postępowania 

 
7 
nieprocesowego w określonej sprawie rozpoznawanej w tym trybie, a uprawnienie do 
jego zainicjowania wynika z analizy przepisów regulujących daną instytucję prawną, 
z której wynikają określone prawa bądź obowiązki, o których orzeka się 
w postępowaniu nieprocesowym. 
Analiza przepisów dotyczących postępowań nieprocesowych uzasadnia 
wniosek, że oprócz postępowań wszczynanych tylko na wniosek są także 
postępowania, które mogą być wszczęte zarówno na wniosek, jak i z urzędu. 
Do tego rodzaju spraw należy zaliczyć postępowanie w sprawie o ograniczenie 
władzy rodzicielskiej. Zgodnie bowiem z art. 570 k.p.c., sąd opiekuńczy może 
wszcząć postępowanie z urzędu. Mimo to, że żaden przepis nie określa podmiotu 
uprawnionego do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej nie można przyjąć, iż postępowanie w tym przedmiocie może być 
wszczęte tylko z urzędu. Należy przyjąć - zgodnie z powszechną praktyką sądów 
powszechnych – że postępowanie to może być wszczęte także na wniosek każdego 
z rodziców małoletniego dziecka. Legitymację tych osób do zainicjowania 
postępowania w tym zakresie należy wywieść z natury władzy rodzicielskiej, która 
przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 k.r.o.). Wykonywanie przez nich władzy 
rodzicielskiej, tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny (art. 95 § 3 
k.r.o.), jest prawem i obowiązkiem każdego z rodziców. Orzeczenie sądu 
ograniczające władzę rodzicielską jednemu z rodziców ma bezpośredni wpływ na 
sposób wykonywania władzy rodzicielskiej przez drugiego z nich. Poza tym, rodzice, 
którzy na co dzień wykonują władzę rodzicielską, z reguły mają najlepsze rozeznanie 
o okolicznościach mających wpływ na prawidłowe wykonywanie władzy rodzicielskiej 
wobec dziecka i z tego względu są najbardziej predestynowani do zainicjowania 
postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. Uprawnienie do 
wszczęcia postępowania w tym przedmiocie nie powinno być jednak rozszerzane na 
inne osoby, chociażby łączył je z dzieckiem bliski stopień pokrewieństwa. 
Po pierwsze, z tej przyczyny, że władza rodzicielska przysługuje tylko rodzicom 
dziecka. Ingerencja sądu opiekuńczego w to prawo nie wpływa więc na sferę praw 
i obowiązków względem dziecka innych osób. Po drugie, ze względu na konieczność 
ochrony dobra dziecka. Ograniczenie władzy rodzicielskiej stanowi bardzo silny 
instrument ingerencji państwa w stosunki rodzinne. Wszczynanie postępowań w tym 

 
8 
zakresie nie powinno być pochopne i powinno opierać się na istotnej przyczynie. 
Uznanie szerokiego kręgu osób legitymowanych do złożenia wniosku o ograniczenie 
władzy rodzicielskiej mogłoby w przypadkach nierzadko występujących silnych 
konfliktów rodzinnych prowadzić do wykorzystywania tego uprawnienia nie zawsze 
dla dobra dziecka, lecz do szykanowania jednego bądź obu rodziców, co 
prowadziłoby do destabilizacji poczucia bezpieczeństwa rodziny. Po trzecie, ze 
względu na brak przepisu przyznającego taką legitymację osobom bliskim dla 
małoletniego, przy jednoczesnym wyraźnym określeniu kręgu podmiotów - w art. 
1136 k.r.o – legitymowanych do zainicjowania postępowania o ustalenie kontaktów 
osobistych z dzieckiem, a więc postępowania prowadzącego do daleko mniej 
doniosłych konsekwencji prawnych niż postępowanie o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej. Na gruncie przepisów k.r.o. nie można również przyjąć, aby istniało 
swego rodzaju uprawnienie osób najbliższych do ustanowienia ich rodziną zastępczą 
dla małoletniego dziecka. Z tej przyczyny uprawnienia do wszczęcia postępowania 
w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej nie można wywodzić tylko z tej 
przyczyny, że żąda się ograniczenia władzy rodzicielskiej przez ustanowienie 
wnioskodawcy rodziną zastępczą dla małoletniego dziecka. Po czwarte, ze względu 
na regulacje przewidziane w art. 570 i art. 572 k.p.c., które w dostatecznym stopniu 
gwarantują możliwość wszczęcia postępowania przez sąd opiekuńczy w przedmiocie 
ograniczenia władzy rodzicielskiej, gdy zachodzą okoliczności uzasadniające jego 
wszczęcie.  
Uzupełnieniem regulacji zawartej w art. 570 k.p.c. jest art. 572 § 1 k.p.c., 
według którego każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie 
postępowania w urzędu, obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy. Artykuł 
572 § 2 k.p.c. precyzuje bliżej ten obowiązek w odniesieniu do wymienionych w nim 
urzędów i instytucji. Podobny w treści obowiązek wynika także z wielu innych 
przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Celem tej regulacji jest to, aby do 
sądu opiekuńczego zgłaszane były fakty, które mogą uzasadniać wszczęcie przez 
sąd z urzędu postępowania w sprawach opiekuńczych. W  postanowieniu Sądu 
Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r., II CKN 765/00 (niepubl.) wyjaśniono, że art. 572 
§ 1 k.p.c. nie można rozumieć w ten sposób, że  każdy składający zawiadomienie, 
komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie 

 
9 
opiekuńczej, jest osobą upoważnioną do złożenia wniosku o wszczęcie 
postępowania w sprawie opiekuńczej. Jednakże złożenie takiego wniosku przez 
osobę nielegitymowaną do jego wniesienia może powodować powzięcie przez 
sąd    opiekuńczy 
wiadomości 
uzasadniających 
wszczęcie 
postępowania 
opiekuńczego 
z urzędu. 
Jeżeli 
więc 
wniosek 
o 
wszczęcie 
postępowania 
opiekuńczego zostanie złożony przez osobę, według właściwych przepisów, 
nieuprawnioną do zainicjowania postępowania, to ze względu na treść przepisu art. 
570 k.p.c., sąd ma obowiązek podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia 
materialnych 
podstaw 
do 
podjęcia 
odpowiednich 
decyzji 
w 
przedmiocie 
władzy rodzicielskiej; nie może oddalić tak złożonego wniosku z powołaniem się na 
treść przepisu art. 514 § 2 k.p.c., który może mieć zastosowanie wyłącznie 
do  postępowań 
wszczynanych 
na 
wniosek. 
Wszczęcie 
postępowania 
nieprocesowego przez sąd opiekuńczy nie jest bowiem dowolne, sąd ma obowiązek 
jego wszczęcia, jeśli tylko poweźmie wiadomości uzasadniające taką czynność 
procesową (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 26 lipca 1972 r., III CZP 49/72, 
OSNCP 1973, nr 3, poz. 39 oraz z dnia 22 listopada 1977 r., III CZP 91/97, OSNCP 
1978, nr 7, poz. 106). Z tej przyczyny, w sprawach opiekuńczych, które mogą 
być wszczęte z urzędu, złożenie wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej przez 
osobę nieuprawnioną do złożenia tego wniosku nie uprawnia sądu do ograniczenia 
rozpoznania sprawy tylko do zbadania kwestii legitymacji do złożenia tego wniosku 
bez rozpoznania istnienia merytorycznych podstaw do podjęcia decyzji przez sąd 
opiekuńczy w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Tylko ubocznie dodać należy, iż 
wśród spraw rozpoznawanych przez sąd opiekuńczy są także takie, które mogą być 
wszczęte tylko na wniosek (por. m.in.: art. 561 § 1, art. 583, art. 585 § 1, art. 592, art. 
593, art. 5981 § 3, art. 59818, art. 601 k.p.c., art. 73, art. 89 § 1 i 2, art. 162 § 1, art. 
169 § 1, art. 179 § 1 k.r.o.). Nawet w tego rodzaju sprawach sąd opiekuńczy widząc 
potrzebę zainicjowania postępowania przez podmiot do tego uprawniony powinien 
zawiadomić o tym prokuratora lub inny uprawniony do tego organ lub osobę w celu 
umożliwienia im podtrzymania wniosku i umożliwienia rozpoznania sprawy, przed 
podjęciem decyzji o oddaleniu wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 7 stycznia 1966 r., I CR 371/65, PiP 1967, nr 12, s.1072-1073). Ograniczenie 
rozpoznania wniosku o w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej jedynie do 

 
10
zbadania czy złożyła go osoba uprawniona do wszczęcia postępowania 
opiekuńczego byłoby sprzeczne z celem tego postępowania, które służy 
zagwarantowaniu dobru dziecka. W takich przypadkach, złożony wniosek przez 
osobę nieposiadającą do tego legitymacji nie ogranicza też sądu opiekuńczego co do 
sposobu rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, który może wydać 
wszelkie rozstrzygnięcia, które wymagane są ze względu na dobro dziecka. 
W sprawach tych następuje znaczne ograniczenie czynności dyspozytywnych stron, 
co wynika z art. 512 § 2 k.p.c. przewidującego bezskuteczność cofnięcia wniosku 
o wszczęcie postępowania w sprawie, której wszczęcie mogło nastąpić z  urzędu 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r., III CSK 56/08, 
nie publ.). Potraktowanie wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego 
złożonego przez osobę nieuprawnioną jako zawiadomienia w rozumieniu art. 572 
k.p.c. nie może również uzasadniać umorzenia postępowania w razie stwierdzenia 
braku podstaw do ingerencji w sposób wykonywania władzy rodzicielskiej. W takim 
przypadku sąd powinien wydać postanowienie orzekające co do istoty sprawy 
stwierdzające brak podstaw do ingerencji w wykonywanie władzy rodzicielskiej 
(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1969 r., III CZP 134/68, OSNCP 
1969, nr 11, poz. 194 oraz uzasadnienie uchwały z dnia 14 października 2004 r., 
III CZP 37/04). Natomiast w razie zaskarżenia apelacją wydanego przez sąd 
opiekuńczy orzeczenia co do istoty sprawy w sprawie o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej 
wszczętego 
na 
podstawie 
wniosku 
złożonego 
przez 
osobę 
nieuprawnioną, sąd drugiej instancji nie może ograniczyć zakresu rozpoznania 
sprawy do zbadania braku legitymacji wnioskodawcy do zainicjowania tego 
postępowania i na tej podstawie oprzeć swojego rozstrzygnięcia. Zakres rozpoznania 
sprawy przez sąd drugiej instancji w postępowaniu odpowiada bowiem zakresowi 
kognicji sądu pierwszej instancji i obejmuje także ocenę istnienia materialnoprawnych 
podstaw do ingerencji sądu opiekuńczego w sposób wykonywania władzy 
rodzicielskiej. 
Z tych względów na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. 
o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. 
 
 
db