III CZP 89/12

Sygn. akt III CZP 89/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa E.K . 
przeciwko "S. Z. A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółka komandytowa 
z siedzibą w K. 
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 20 grudnia 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r.,  
 
"1) Czy złożenie przez spadkobiercę ustawowego - w toku 
postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku - w terminie 
otwartym dla tego spadkobiercy oświadczenia o przyjęciu spadku      
z 
dobrodziejstwem 
inwentarza 
wywołuje 
skutki, 
o 
których 
mowa w art. 1016 k.c. w stosunku do tych spadkobierców 
ustawowych, którzy w otwartym dla siebie terminie nie tylko 
nie złożyli żadnego oświadczenia w przedmiocie nabycia spadku, 
ale dodatkowo  w pierwszym postępowaniu o stwierdzeniu nabycia 
spadku traktowani byli jako osoby przyjmujące spadek wprost na 
podstawie art. 1015 § 2 k.c., a w przypadku pozytywnej odpowiedzi 
na to pytanie: 

 
2 
     
2) czy podstawą powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 
k.p.c. spadkobiercy dłużnika przeciwko któremu wydany został tytuł 
egzekucyjny zasądzający od niego na rzecz wierzyciela dłużnika 
określoną kwotę bez zastrzeżenia o prawie powoływania się               
w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie odpowiedzialności 
(art. 319 k.p.c.) może być zdarzenie polegające na tym, że po 
wydaniu 
przeciwko 
niemu 
klauzuli 
wykonalności 
(tytułu 
wykonawczego) ujawnił się spadkobierca dłużnika, który złożył 
oświadczenie o przyjęciu spadku po nim z dobrodziejstwem 
inwentarza - w terminie określonym w art. 1015 k.c., następnie doszło 
do zmiany dotychczasowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia 
spadku, w wyniku którego do dziedziczenia doszedł nieujawniony       
w poprzednim postępowaniu wyżej wymieniony spadkobierca?"  
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
3 
 
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo o 
pozbawienie 
w 
całości 
wykonalności 
tytułu 
wykonawczego 
w 
postaci 
zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 
marca 2008 r. 
 
Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że Sąd Okręgowy wymienionym 
wyrokiem zasądził solidarnie od E. K. i M. K., będących spadkobiercami R. K., na 
rzecz „ASC K.” sp. z o.o. w K. 32 845,99 zł z ustawowymi odsetkami i koszty 
procesu. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym prowadzi postępowanie 
egzekucyjne w celu spełnienia zasądzonego świadczenia.  
 
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I Ns 
187/06, stwierdził, że spadek po R. K. nabyli na podstawie ustawy żona E. K. i syn 
M. K. po ½ części każdy z nich. Jednakże postanowienie to zostało zmienione 
wydanym przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 29 października 2009 r., 
sygn. akt I Ns 463/08, w ten sposób, że spadek po R. K. nabyli na podstawie 
ustawy E. K., M. K. i P. K. po 1/3 części każdy z nich. Działający w tym 
postępowaniu w imieniu uczestnika postępowania P. K. kurator złożył oświadczenie 
o przyjęciu spadku po R. K. z dobrodziejstwem inwentarza. Komornik sądowy przy 
Sądzie Rejonowym sporządził w dniu 25 sierpnia 2011 r. spis inwentarza spadku 
po R. K.         
 
Sąd Rejonowy uznał, że złożenie przez P. K. w terminie przewidzianym w 
art. 1015 § 1 k.c. oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza 
wywołało skutki, o których mowa w art. 1016 k.c., także w stosunku do pozostałych 
spadkobierców, mimo że w sprawie I Ns 463/08 byli oni taktowani jako 
spadkobiercy, którzy nabyli spadek wprost na skutek niezłożenia oświadczenia o 
przyjęciu 
lub 
o 
odrzuceniu 
spadku. 
W 
konsekwencji, 
powódka 
ponosi 
odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu 
stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.), wynoszącej 1076,86 zł. Nie ma jednak 
– zdaniem Sądu – podstaw do uwzględnienia opartego na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. 
powództwa opozycyjnego. Zaistniałe po wydaniu przez Sąd Okręgowy wyroku z 
dnia 31 marca 2008 r. zdarzenie, polegające na ujawnieniu wcześniej nieznanego 
spadkodawcy R. K. i złożenie przez niego oświadczenia o przyjęciu spadku z 

 
4 
dobrodziejstwem inwentarza, nie stanowi bowiem w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 2 
k.p.c. zdarzenia, w skutek którego zobowiązanie wygasło lub nie może być 
egzekwowane. 
 
Rozpoznając apelację powódki, Sąd Okręgowy przedstawił – na podstawie 
art. 390 § 1 k.p.c. - przytoczone na wstępnie zagadnienie prawne.   
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy przede 
wszystkim – w przekonaniu Sądu Okręgowego – poważnych wątpliwości co do 
zakresu przewidzianego w art. 1016 k.c. uprzywilejowania spadkobierców 
dochodzących do dziedziczenia w zbiegu z osobami, które przyjęły spadek 
z dobrodziejstwem inwentarza. Zdaniem Sądu, wynikające z przytoczonego 
przepisu dobrodziejstwo nie obejmuje spadkobiercy, który przyjął spadek wprost – 
na skutek niezłożenia  w terminie żadnego oświadczenia -  przed złożeniem przez 
innego spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem 
inwentarza.    
Artykuł 1016 k.c. stanowi, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek 
z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli 
w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.  
Z tego przepisu wynika, że przewidziany w nim skutek przyjęcia spadku 
z dobrodziejstwem inwentarza następuje, jeżeli zostaną spełnione dwie przesłanki: 
przyjęcie spadku przez (co najmniej) jednego spadkobiercę z dobrodziejstwem 
inwentarza i niezłożenie w terminie żadnego oświadczenia przez (co najmniej) 
jednego 
spadkobiercę 
dochodzącego 
do 
dziedziczenia 
po 
tym 
samym 
spadkodawcy. Kumulatywne spełnienie się obu tych przesłanek powoduje skutek, 
o którym mowa w przytoczonym przepisie. 
Pierwsza z wymienionych przesłanek zachodzi nie tylko w wypadku złożenia 
przez jednego spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem 
inwentarza, ale także wówczas, gdy takie przyjęcie spadku wynika z ustawy 
(art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c.). Wprawdzie można w literaturze spotkać odmienne 
zapatrywanie, że zasada przewidziana w art. 1016 k.c. nie znajduje zastosowania w 
wypadku niezłożenia w terminie żadnego oświadczenia przez wszystkich 

 
5 
spadkobierców, jednakże jest ono rezultatem nieuzasadnionego utożsamienia 
pojęcia „przyjęcia spadku przez jednego spadkobiercę” z sytuacją „złożenia 
oświadczenia o przyjęciu spadku”. Tymczasem art. 1016 k.c. w omawianej części 
odwołuje się jedynie do skutku przyjęcia spadku, nie stawiając wymagania, aby 
nastąpił on w wyniku złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Jeżeli zatem wśród 
wszystkich spadkobierców, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, 
znajdzie się spadkodawca należący do grona wymienionych w art. 1015 § 2 zdanie 
drugie k.c., to nabywa on spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co z kolei pozwala 
zastosować – wbrew przytoczonemu poglądowi – art. 1016 k.c. z takim skutkiem, iż 
„uważa się, że także pozostali spadkobiercy, którzy nie złożyli oświadczenia w 
terminie, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza”.    
 
Z drugiej przesłanki zastosowania art. 1016 k.c. wynika, że obejmuje ona 
jedynie te osoby dochodzące do dziedziczenia, które nie złożyły w terminie żadnego 
oświadczenia. Nie dotyczy ona natomiast spadkobierców, który złożyli oświadczenie 
o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. W takim wypadku następują bowiem skutki 
prawne stosowne do treści tych oświadczeń, a nie unormowania zawartego w art. 
1016 k.c.  
 
Możliwość objęcia konkretnego spadkobiercy działaniem art. 1016 k.c. 
powstaje dopiero wówczas, gdy upłynie termin do złożenia przez niego oświadczenia 
o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Ocena skutków zastosowania tego przepisu jest 
zatem zawsze dokonywana ex post (po upływie ustawowego terminu). Do chwili 
upływu terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. osoba dochodząca do 
dziedziczenia ma bowiem możliwość złożenia oświadczenia zgodnego ze swoją wolą 
i ukształtowania swojej sytuacji prawnej w sposób autonomiczny: niezależny od tego, 
czy inni współspadkobiercy przyjęli spadek wprost, czy z dobrodziejstwem 
inwentarza. 
Z treści art. 1016 k.c. wynika jednoznacznie, że druga z przesłanek 
zastosowania tego przepisu, mająca istotne znaczenie z punktu widzenia 
stanowiących przedmiot zagadnienia prawnego wątpliwości prawnych, zachodzi, 
jeżeli co najmniej jeden spadkobierca nie złożył w terminie żadnego oświadczenia 
(oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku). Spełnienie się tak ujętej 

 
6 
przesłanki, w sytuacji, w której co najmniej jeden ze spadkobierców złożył 
oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem, powoduje - w myśl art. 1016 
k.c. - iż uważa się, że także spadkobierca, który nie złożył żadnego oświadczenia, 
nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Przeszkodę do zastosowania art. 1016 
k.c. może więc stanowić jedynie złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu 
spadku, ponieważ powoduje ono nastąpienie skutków prawnych stosownych do 
treści tego oświadczenia. Nie stanowi jej natomiast upływ przewidzianego w art. 
1015 § 1 k.c. terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, 
mimo że w zasadzie takie bierne zachowanie się spadkobiercy jest – zgodnie z art. 
1015 § 2 zdanie pierwsze k.c. – jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Z art. 
1016 k.c. wynika bowiem wprost, że przewidzianym w nim uprzywilejowaniem są 
objęci ci spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia. Teść art. 
1016 k.c. nie daje też podstaw do uzależniania – wbrew przekonaniu Sądu 
Okręgowego – przewidzianego w tym przepisie uprzywilejowania spadkobierców od 
chronologii zdarzeń polegających na przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza 
i upływie ustawowego terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo o 
odrzuceniu spadku. Nie ma ona bowiem z punku widzenia jednoznacznie 
określonych przesłanek zastosowania art. 1016 k.c. znaczenia prawnego (gdyby 
ustawodawca chciał wprowadzić taką przesłankę, to wyraźnie by ją wskazał). 
Przewidziany w art. 1016 k.c. skutek następuje także wówczas, gdy przesłanka w 
postaci przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spełniła się dopiero w toku 
postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 679 
k.p.c.). Wynikające z art. 1016 k.c. uprzywilejowanie spadkobierców następuje, 
w przeciwieństwie do uprzywilejowania przyjmujących spadek z dobrodziejstwem 
inwentarza, na podstawie art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c., wymagającego 
przynajmniej w stosunku do osób fizycznych oceny indywidualnych, prawnie 
relewantnych cech, zupełnie mechanicznie. 
Za przyjętą przedstawioną wykładnią art. 1016 k.c. przemawiają także poglądy 
wyrażane w literaturze i orzecznictwie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
26 lutego 1970 r., II CR 388/69, OSNC 1970, nr 12, poz. 229 i z dnia 8 lipca 
2005 r., II CK 206/05, niepubl.). W piśmiennictwie stwierdza się wprost, że z art. 
1016 k.c. wynika reguła nakazująca traktować każdego spadkobiercę, który nie 

 
7 
złożył oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku, za przyjmującego spadek 
z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął 
spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Podkreśla się, że konsekwencją tego 
rozwiązania jest zmiana zakresu odpowiedzialności za długi spadkowe tego 
samego spadkodawcy. Jest ona następstwem różnicy czasu, w jakim skuteczne 
staje się oświadczenie o przyjęcie spadku. Jeżeli spadkodawca nie złoży żadnego 
oświadczenia, a później inny spadkobierca przyjmie spadek z dobrodziejstwem 
inwentarza, to w okresie między upływem terminu do złożenia oświadczenia przez 
spadkobiercę, który żadnego oświadczenia nie złożył a chwilą złożenia 
oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez innego 
spadkobiercę, spadkobierca który nie składał żadnego oświadczenia odpowiada 
bez ograniczenia za długi spadkowe. Wprawdzie w literaturze wyrażono 
wątpliwości co do celowości wprowadzenia do prawa spadkowego art. 1016 k.c., 
jednakże nie oznacza to zakwestionowania skutków, jakie wywołuje jego 
obowiązywanie. 
Argumentu na rzecz omawianej wykładni art. 1016 k.c. dostarcza także pogląd 
wyrażony w literaturze w okresie obowiązywania art. 42 dekretu z dnia 
8 października 1946 - Prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 328; dalej: „pr. spadk.”). 
Zdaniem jednego z autorów, art. 42 pr. spadk., będący odpowiednikiem art. 1016 
k.c. (treść obu przepisów nie jest jednak taka sama), dotknięty wadami 
redakcyjnymi („wystylizowany wadliwie”) mógł stwarzać trudności w ocenie skutków 
prawnych upływu w różnym czasie dla poszczególnych spadkobierców terminu do 
złożenia oświadczenia do przyjęcia albo odrzucenia spadku. Jednakże wspomniany 
autor opowiedział się za wykładnią pozwalającą – w sytuacji, w której najpierw 
jednemu ze spadkobierców upłynął ustawowy termin do złożenia oświadczenia 
o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku, co  powodowało, że był on uważany za  
przyjmującego spadek wprost (art. 35 pr. spadk.), a potem dopiero inny 
spadkobierca, któremu termin do złożenia oświadczenia jeszcze nie upłynął, złożył 
oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza – objąć 
dobrodziejstwem przewidzianym w art. 42 pr. spadk. także spadkobiercę, który 
na skutek niezłożenia żadnego oświadczenia, przyjął spadek wprost zanim inny 
spadkobierca złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem 

 
8 
inwentarza. Podkreślił, że za taką wykładnią przemawia dążenie, aby wszyscy 
spadkobiercy w możliwie największej ilości wypadków byli traktowani jednakowo. 
Wobec zmiany stanu prawnego, a w szczególności brzmienia art. 1016 k.c. 
w stosunku do art. 42 pr. spadk., problem dotyczący art. 42 pr. spadk. 
zdezaktualizował się, gdyż był ściśle związany z brzmieniem art. 42 i art. 35 pr. 
spadk. Autor, który dostrzegł omawiany problem, w okresie prac na Kodeksem 
cywilnym wskazywał, że został on prawidłowo rozwiązany w kolejnych projektach 
Kodeksu, a po wejściu w życie Kodeksu cywilnego w ogóle go już nie podnosił. Nie 
można zatem – jak zrobił to Sąd Okręgowy – automatycznie przeniesionym 
problemem dotyczącym art. 42 pr. spadk., bez analizy prawnej konsekwencji 
zmiany 
stanu 
prawnego, 
uzasadniać 
poważnych 
wątpliwości 
prawnych 
dotyczących stosowania art. 1016 k.c. 
Rację ma Sąd Okręgowy, że termin przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. jest 
terminem zawitym prawa materialnego. Z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie 
do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Spadkobierca traci 
więc 
możliwość 
wyboru 
sposobu 
przyjęcia 
spadku 
i 
jego 
odrzucenia. 
W konsekwencji nie może ukształtować zakresu odpowiedzialności za długi 
spadkowe zgodnie z swoją wolą, niezależnie od sposobu przyjęcia spadku przez 
współspadkobierców. Nie oznacza to jednak – wbrew przekonaniu Sądu 
Okręgowego – że konsekwencje upływu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. 
terminu zawitego stanowią przeszkodę do zastosowania art. 1016 k.c. Wynikający 
z  tego przepisu nakaz traktowania spadkobiercy, który nie złożył w terminie 
żadnego oświadczenia, za przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza, 
jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem 
inwentarza, jest bowiem rezultatem przyjętej w art. 1016 k.c. fikcji ustawowej, a nie 
złożenia przez spadkodawcę oświadczenia o przyjęciu  spadku po wygaśnięciu 
uprawnienia do dokonania tej czynności prawnej. Nie ma zatem podstaw, aby 
w zastosowaniu art. 1016 k.c. dopatrywać się naruszenia przewidzianego w art. 
1015 § 1 k.c. terminu prekluzyjnego do złożenia przez spadkobiercę oświadczenia 
o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku. Wspomniany termin ma znaczenie wyłącznie 
dla spadkobiercy, który chce skorzystać z możliwości wyboru sposobu przyjęcia 
spadku albo odrzucenia spadku. Jego upływ nie wyłącza natomiast zastosowania 

 
9 
przewidzianego w art. 1016 k.c. szczególnego unormowania, modyfikującego skutki 
przyjęcia spadku.  
Reasumując, zarówno jednoznacznie określone przesłanki zastosowania 
art. 1016 k.c., jaki i wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie nie pozwalają podzielić 
stanowiska 
Sądu 
odwoławczego, 
że 
przedstawione 
przez 
niego 
wątpliwości dotyczące zakresu przewidzianego w art. 1016 k.c. uprzywilejowania 
spadkobierców dochodzących do dziedziczenia w zbiegu z osobami, które przyjęły 
spadek z dobrodziejstwem inwentarza, budzą w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. 
poważne wątpliwości. Z art. 1016 k.c. wynika bowiem jednoznacznie zasada 
nakazująca traktować każdego spadkobiercę, który nie złożył w terminie 
oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku, za przyjmującego spadek 
z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął 
spadek z dobrodziejstwem inwentarza.   
Nie ma również podstaw do przyjęcia, że zachodzą w rozumieniu art. 390 
§ 1 k.p.c. poważne wątpliwości dotyczące kwestii, czy przewidziana w art. 840 § 1 
pkt 2 k.p.c. podstawa powództwa opozycyjnego obejmuje zdarzenie wskazane 
w przedstawionym zagadnieniu prawnym. Kwestia ta została bowiem już 
przesądzona w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1985 r., III CZP 
49/85 (OSNC 1986, nr 7-8, poz. 109). Sąd Najwyższy zajmował się w niej 
analogiczną do niniejszej sprawy sytuacją, w której do złożenia oświadczenia 
o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, zmieniającego dotychczasowy 
zakres odpowiedzialności spadkobiercy dłużnika przez ograniczenie go tylko do 
ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.), doszło po 
prawomocnym nadaniu przeciwko spadkobiercy klauzuli wykonalności, a w tytule 
egzekucyjnym nie zastrzeżono prawa do powołania się w toku postępowania 
egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności (art. 319 k.p.c.). Podkreślając 
powstałą w takiej sytuacji z jednej strony niemożność zmiany prawomocnego 
postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności w sposób przewidziany w art. 
792 k.p.c., a z drugiej -  konieczność uwzględnienia wynikającej z art. 1031 § 2 
k.c. zmienionej sytuacji prawnej spadkobiercy, Sąd Najwyższy wskazał na 
oparte na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. powództwo opozycyjne jako środek prawny 
pozwalający nadać znaczenie prawne okoliczności, że spadkobierca dłużnika 

 
10
zgodnie z prawem spadkowym ponosi ograniczoną odpowiedzialność, mimo że 
nie wynika ona ani z postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, ani z tytułu 
egzekucyjnego. Stwierdził wprost, że przez pojęcie „zdarzenia”, o których mowa 
w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., należy rozumieć także przyjęcie spadku z 
dobrodziejstwem inwentarza już po nadaniu przeciwko spadkobiercy dłużnika 
klauzuli wykonalności. Przytoczona uchwała spotkała się z aprobatą w doktrynie. 
Do wyrażonego w niej stanowiska Sąd Najwyższy nawiązywał również w 
późniejszych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., 
II CK 206/05). Omawiając stosowane w praktyce sądowej środki prawne 
pozwalające spadkobiercy dłużnika ograniczyć jego odpowiedzialność za długi 
spadkowe na skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza po nadaniu 
przeciwko spadkobiercy dłużnika klauzuli wykonalności, także Trybunał 
Konstytucyjny wskazał na  powództwo opozycyjne oparte na art. 840 § 1 pkt 2 
k.p.c. (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 
2009 r., Ts 54/09, OTK-B 2010, nr 1, poz. 46). 
   Stanowiska 
wyrażonego 
w 
omówionej 
wyżej 
uchwale 
Sądu 
Najwyższego nie podważa wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1996 r., 
II CKN 7/96 (OSNC 1997, nr 4, poz. 39). Został on bowiem wydany - co 
uszło uwagi Sądu Okręgowego - na podstawie diametralnie odmiennego 
stanu faktycznego, a mianowicie w sytuacji, w której oświadczenie o przyjęciu 
spadku z dobrodziejstwem 
inwentarza 
zostało 
złożone 
przed 
nadaniem 
przeciwko spadkobiercy 
dłużnika 
klauzuli 
wykonalności, 
a 
w 
tytule 
egzekucyjnym zastrzeżono prawo powołania się w toku postępowania 
egzekucyjnego 
na 
ograniczenie 
odpowiedzialności 
(art. 
319 
k.p.c.). 
Oddalając  kasację, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu odwoławczego, 
że 
nie 
ma 
podstaw 
do 
uwzględnienia 
powództwa 
opozycyjnego 
opartego na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. ze względu na okoliczności tej 
sprawy. Zastrzeżenie spadkobiercy dłużnika w tytule egzekucyjnym prawa do 
powołania 
się 
w 
toku 
postępowania 
egzekucyjnego 
na 
ograniczenie 
odpowiedzialności (art. 319 k.p.c.) nie stanowi bowiem podstawy do wytoczenia 
powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ spadkobierca 
może powołać się w toku postępowania egzekucyjnego na istniejące 

 
11
ograniczania (art. 837 k.p.c.) prowadzące do umorzenia postępowania (art. 825 
pkt 3 k.p.c.).  
   Z przedstawionych powodów nie zachodziły w sprawie podstawy do 
skorzystania przez Sąd Okręgowy z uprawnienia do przedstawienia Sądowi 
Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawi art. 390 § 1 k.p.c. Instytucja 
pytań prawnych prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej 
sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest 
wyjątkiem od konstytucyjnej zasady podległości sądów tylko Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Z tego względu 
powinna być stosowana w sposób ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz 
argumentów o nastawieniu celowościowym i utylitarnym (por. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 
166 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia 1991 r., III CZP 
129/91, "Przegląd Sądowy" 1994, z. 3, s. 76, z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 
91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9 oraz z dnia 12 czerwca 2008 r., III CZP 42/08, 
niepubl.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu (art. 61 § 1 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. Nr 240, poz. 
2052 ze zm.).