III CZP 89/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące możliwości sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do spadku nie żyje. W analizowanej sprawie notariusz odmówił sporządzenia aktu, uznając, że art. 95b Prawa o notariacie wymaga obecności wszystkich spadkobierców. Sąd Okręgowy, powziąwszy wątpliwości, przedstawił sprawę Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy, odwołując się do celów wprowadzenia instytucji poświadczenia dziedziczenia (uproszczenie, odciążenie sądów), a także analizując materiały legislacyjne, uznał, że wykładnia językowa przepisów nie powinna być jedyną podstawą interpretacji. Podkreślono, że ustawodawca, wprowadzając barierę czasową dla poświadczeń, liczył się z możliwością dziedziczenia po zmarłych spadkobiercach. Sąd uznał, że pojęcie 'nieobecności' w kontekście art. 95e § 2 pkt 2 Prawa o notariacie odnosi się do osób żyjących, które z przyczyn faktycznych nie mogą być obecne, a nie do osób zmarłych. Śmierć spadkobiercy nie uniemożliwia ustalenia kręgu spadkobierców ani ich praw, które są chronione przez dalszych żyjących spadkobierców. Uchwała stwierdza, że notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia nie żyje.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaMożliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do spadku nie żyje.
Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy zmarły spadkobierca nie pozostawił testamentu szczególnego i nie ma wątpliwości co do kręgu spadkobierców.
Zagadnienia prawne (1)
Czy brzmienie art. 95b w związku z art. 95e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie wyłącza możliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia na podstawie ustawy lub testamentu nie żyje?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia nie żyje.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wykładnia językowa przepisów Prawa o notariacie, sugerująca wymóg obecności wszystkich spadkobierców, nie oddaje zamierzeń prawodawcy. Celem instytucji było uproszczenie i odciążenie sądów. Pojęcie 'nieobecności' odnosi się do osób żyjących, a śmierć spadkobiercy nie stoi na przeszkodzie ustaleniu praw do spadku przez dalszych żyjących spadkobierców.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bogusław Andrzej M. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Iwona U. | inne | uczestnik (notariusz) |
| Elżbieta Janina Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Janusz Czesław M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Krystyna M. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| Czesław M. | osoba_fizyczna | spadkobierca (zmarły) |
Przepisy (7)
Główne
Pr. not. art. 95b
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie
Wymaga obecności wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi przy sporządzaniu protokołu dziedziczenia.
Pr. not. art. 95e § § 2 pkt 2
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie
Notariusz odmawia sporządzenia aktu, jeżeli ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy sporządzaniu protokołu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.
Pomocnicze
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 397 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw
Wprowadziła instytucję poświadczenia dziedziczenia.
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. art. 6 § ust. 1
Wymaga podania numeru PESEL spadkodawcy.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1984 r. w sprawie dokumentów stwierdzających tożsamość
Argumenty
Skuteczne argumenty
Cel wprowadzenia instytucji poświadczenia dziedziczenia (uproszczenie, odciążenie sądów). • Wykładnia celowościowa i funkcjonalna przepisów Prawa o notariacie. • Pojęcie 'nieobecności' w art. 95e § 2 pkt 2 Prawa o notariacie odnosi się do osób żyjących, a nie zmarłych. • Śmierć spadkobiercy nie uniemożliwia ustalenia praw do spadku przez dalszych żyjących spadkobierców. • Możliwość dziedziczenia po zmarłych spadkobiercach była przewidywana przez ustawodawcę (baza PESEL).
Odrzucone argumenty
Wykładnia językowa art. 95b Prawa o notariacie, wymagająca obecności wszystkich spadkobierców. • Stanowisko Krajowej Izby Notarialnej wykluczające tzw. piętrowe poświadczanie dziedziczenia.
Godne uwagi sformułowania
Taka sama argumentacja legła u podstaw stanowiska Krajowej Izby Notarialnej zajętego w dniu 28 lutego 2009 r. na posiedzeniu z udziałem prezesów izb rad notarialnych, wykluczającego tzw. piętrowe poświadczanie dziedziczenia • Stanowiska tego nie można jednak uznać za trafne, gdyż oparcie się wyłącznie na wykładni językowej, wcale nie tak jednoznacznej jak sugerują jej zwolennicy, prowadzi do wyników, które nie oddają oczywistych zamierzeń prawodawcy oraz pomijają cele, funkcje oraz istotę pozasądowego stwierdzania nabycia spadku. • Jest to jasne także w świetle dyrektyw semantycznych i frazeologicznych, gdyż zwrot „być nieobecnym” – używany zwłaszcza w tekstach prawnych – w zasadzie nie obejmuje osób nieżyjących; w takich przypadkach przyczyna "nieobecności" jest określana wprost.
Skład orzekający
Jacek Gudowski
przewodniczący-sprawozdawca
Irena Gromska-Szuster
członek
Barbara Trębska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Możliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do spadku nie żyje."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy zmarły spadkobierca nie pozostawił testamentu szczególnego i nie ma wątpliwości co do kręgu spadkobierców.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy praktycznego aspektu prawa spadkowego, który może być niejasny dla wielu osób. Wyjaśnia ważną kwestię dotyczącą możliwości skorzystania z pozasądowej ścieżki dziedziczenia.
“Czy akt poświadczenia dziedziczenia można sporządzić, gdy jeden ze spadkobierców nie żyje? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.