III CZP 88/12

Sygn. akt III CZP 88/12 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
  Dnia 19 marca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
SSN Anna Kozłowska 
SSN Henryk Pietrzkowski 
SSN Marta Romańska 
SSN Lech Walentynowicz 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 19 marca 2013 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bożeny Kiecol, 
po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego 
we wniosku z dnia 11 października 2012 r., BSA I-4110-8/12, 
 
„Czy 
w 
razie 
osobistego 
korzystania 
przez 
jednego 
ze współwłaścicieli 
z 
rzeczy 
wspólnej 
lub 
jej 
części 
w sposób  niezgodny z określonym w art. 206 k.c. pozostałym 
współwłaścicielom 
przysługują 
przeciwko 
niemu 
roszczenia 
o rozliczenie uzyskanej w ten sposób korzyści wynikające z prawa 
rzeczowego, a jeżeli tak, to które przepisy księgi drugiej Kodeksu 
cywilnego są ich podstawą?” 
podjął uchwałę: 
Współwłaściciel może domagać się od pozostałych 
współwłaścicieli, 
korzystających 
z 
rzeczy 
wspólnej 
z   naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający jego 
współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na 
podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym wniósł o rozstrzygnięcie przez skład 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego przedstawionego na 
wstępie.  
Wnioskodawca zastrzegł, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, 
iż  określony w art. 206 k.c. sposób wykonywania uprawnienia współwłaścicieli 
rzeczy do współposiadania i korzystania z niej może być zmieniony przez umowę 
współwłaścicieli zawartą także w sposób dorozumiany. Nie budziło także jego 
wątpliwości zapatrywanie, że do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej 
nie ma zastosowania art. 207 k.c., ponieważ dotyczy on jedynie pożytków i innych 
przychodów z rzeczy, a nie korzyści polegającej na osobistym jej używaniu. 
W  związku z tym zakres zagadnienia ograniczył  do kwestii  korzystania przez 
współwłaściciela z rzeczy wspólnej w sposób niezgodny z określonym w art. 206 
k.c., przy czym przedmiotem jego zainteresowania było uzyskanie odpowiedzi na 
pytanie, czy w takim wypadku pozostałym współwłaścicielom przysługuje 
roszczenie  o rozliczenie uzyskanej w ten sposób korzyści  na podstawie przepisów 
prawa rzeczowego.  
Wskazał, że nie ma  jednomyślności co do rozumienia pojęcia „ustawowy 
sposób współposiadania i korzystania z rzeczy” na gruncie unormowania 
zawartego w art. 206 k.c. W wielu orzeczeniach Sąd Najwyższy wyraźnie 
stwierdzał, że uprawnienia każdego ze współwłaścicieli określone w art. 206 k.c. 
mogą mieć za przedmiot jedynie rzecz jako całość, a w związku z tym już samo 
określenie „korzystanie ponad udział" nie ma racji bytu, ponieważ nie można 
korzystać z rzeczy w zakresie udziału (por. wyroki: z dnia 25 października 1973 r., 
III CRN 247/73, OSNCP 1974, nr 9, poz. 151, z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 
21/99, z dnia 2 lutego 2003 r., III CKN 1386/00, nie publ., i postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 5 lutego 2010 r., III CSK 195/09, nie publ., z 15 kwietnia 
2011 r., III CSK 191/10, OSNC 2012, ZD B, poz. 30).  

 
3 
Podkreślił, że w uchwale z dnia 10 maja 2006 r. III CZP 9/06 (OSNC 2007, 
nr 3, poz. 37) uznano wprawdzie, iż art. 206 k.c. stanowi podstawę 
współposiadania 
przez 
każdego 
ze 
współwłaścicieli 
całej 
rzeczy, 
oraz 
zakwestionowano prawidłowość określenia „posiadanie ponad udział" lub 
„posiadanie w granicach udziału", niemniej jednak uzależniono legalność 
posiadania całej rzeczy od możliwości pogodzenia go ze współposiadaniem rzeczy 
przez pozostałych współwłaścicieli i został w niej wyrażony pogląd, że wszystkie 
inne przypadki posiadania rzeczy wspólnej wykraczają, poza określony w art. 206 
k.c., 
zakres 
„uprawnionego" 
posiadania 
rzeczy 
wspólnej 
przez 
danego 
współwłaściciela, toteż stają się źródłem roszczeń pozostałych współwłaścicieli. 
Podniósł, że szczególne miejsce w ramach tego nurtu orzecznictwa zajmuje 
uchwała z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 3/08 (OSNC 2009, nr 4, poz. 53), 
zawierająca syntetyczny opis sposobów posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. 
Podkreślono w niej, że ustawowy model tego korzystania określony w  art. 206 k.c. 
obejmuje wyłącznie bezpośrednie i wspólne z pozostałymi współposiadaczami 
posiadanie i korzystanie z całej rzeczy. Bezpośrednie i  wyłączne korzystanie 
z wydzielonej części rzeczy wymaga natomiast odmiennego ukształtowania 
sposobu korzystania w umowie. Jeżeli współwłaściciela pozbawiono prawa  
współposiadania w rozumieniu art. 206 k.c. może on dochodzić wynagrodzenia za 
nieuprawnione korzystanie z rzeczy przez  innego współwłaściciela, gdyż jest ono 
wówczas bezprawne.  
Zwrócił też uwagę na ten kierunek orzecznictwa, który wiąże granice 
uprawnionego posiadania i korzystania z rzeczy przez współwłaściciela w ramach 
modelu ustawowego z wielkością jego udziału (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 11 lutego 2009 r., V CSK 311/08, z dnia 22 października 
2010  r., III CSK 331/09 i z dnia 14 października 2011 r., III CSK 288/10, nie publ.).  
Wnioskodawca podkreślił, że mimo względnej stabilności najnowszej 
judykatury w kwestii samej zasadności roszczenia o rozliczenie korzyści uzyskanej 
przez współwłaściciela na skutek „nadmiernego" korzystania z rzeczy wspólnej  
występuje wyraźna rozbieżność stanowisk wyrażonych w orzecznictwie dotycząca 
podstawy prawnej tych rozliczeń. W uchwale z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 9/06, 

 
4 
wskazano, że stanowi  ją art. 206 k.c., który „stwarza (...) możliwość doprowadzenia 
do stanu równowagi, naruszonej przez jednego ze współwłaścicieli korzystaniem 
niemieszczącym się w sferze korzystania „uprawnionego". W takiej sytuacji mogą 
powstać dla pozostałych współwłaścicieli roszczenia o zapłatę określonej kwoty 
tytułem części uzyskanych w ten sposób korzyści, nie jest bowiem obowiązkowe 
dążenie do wyrównania uprawnień określonych w art. 206 k.c. w naturze 
(np. w drodze dopuszczenia do współposiadania)". Z kolei w  uchwale z dnia 
13 marca 2008 r., III CZP 3/08 wyrażono zapatrywanie, że  niezależnie od 
innych  możliwych roszczeń, innemu współwłaścicielowi przysługuje roszczenie 
o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy na podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. 
(podobnie w wyrokach: z dnia 22 października 2010 r., III  CSK 331/09 i z dnia 
23 czerwca 2010 r., II CSK 32/10 oraz w postanowieniu z  dnia 15 kwietnia 2011 r., 
III CSK 191/10).  
Także w literaturze występuje rozbieżność stanowisk w kwestiach będących 
przedmiotem zagadnienia prawnego. Przeważa pogląd, że współwłaściciel może 
domagać się od pozostałych współwłaścicieli korzystających z rzeczy wspólnej 
z  naruszeniem art. 206 k.c., w sposób wykluczający jego współposiadanie, 
wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy z zachowaniem przesłanek określonych 
w art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. Prezentowany jest jednak także przeciwstawny 
pogląd, tj. że uniwersalną podstawę do wszelkich (możliwych) roszczeń ochronnych 
w stosunkach między współwłaścicielami jest art. 206 k.c.       
  W piśmiennictwie podniesiono także, że konieczne jest odróżnienie prawa 
do  korzystania 
i 
posiadania 
rzeczy 
od 
kwestii 
roszczeń 
powstałych 
w  przypadku,  w  którym  prawa współwłaścicieli pozostają w konflikcie. Wskazano, 
że  z  gramatycznej wykładni art. 206 i 207 k.c. nie wynika, aby współwłaściciel, 
który korzysta z rzeczy z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli, był 
zobowiązany płacić im wynagrodzenie. Musi natomiast jedynie wydać odpowiednią 
część uzyskanych pożytków i innych przychodów z rzeczy wspólnej.  
Niektórzy autorzy opowiadają się za dopuszczalnością dochodzenia 
wynagrodzenia za takie „nieuprawnione” korzystanie, niemniej nie w oparciu 
o przepisy prawa rzeczowego, lecz tylko na podstawie reżimu odpowiedzialności 

 
5 
deliktowej. W ostatnim czasie prezentowane jest także zapatrywanie nie 
wykluczające wzajemnych rozliczeń współwłaścicieli z tytułu osobistego korzystania 
z rzeczy wspólnej, w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 
i następne k.c.), a w niektórych wypadkach alternatywnie, na podstawie określonej 
w  art. 415 k.c. Są także nieliczne poglądy opowiadające się za dokonaniem 
rozliczeń  pomiędzy współwłaścicielami z tytułu bezpodstawnego współposiadania 
i korzystania z rzeczy wspólnej na podstawie art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. 
stosowanych tylko w drodze analogi.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:    
Z definicji współwłasności zawartej w art. 195 k.c. wynika, że ten stosunek 
prawnorzeczowy ma trzy podstawowe cechy: jedność przedmiotu, wielość 
podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Określenie, że w wypadku  
współwłasności prawo własności przysługuje kilku osobom niepodzielnie, oznacza, 
iż  pomimo istnienia takiej współwłasności rzecz nie jest podzielona i żadnemu ze 
współwłaścicieli nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej części 
rzeczy; przeciwnie, każdy ze współwłaścicieli ma jednakowe prawo  do całej 
rzeczy, ograniczone jedynie  takim samym prawem innych współwłaścicieli. 
  Zbieg uprawnień kilku osób do jednego przedmiotu rodzi w praktyce 
i  w  doktrynie – podobnie jak w innych wypadkach konkurencji praw - wiele 
problemów i sporów. W wypadku współwłasności należy odróżnić prawo własności 
całej rzeczy od udziałów współwłaścicieli. Udział wyraża zakres uprawnień 
współwłaściciela względem rzeczy wspólnej i jest określany ułamkiem, dlatego 
określa się go jako „część ułamkową (idealną, myślową)” wspólnego prawa. 
Zestawiając udział współwłaściciela z własnością całej rzeczy należy stwierdzić, 
że  prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim właścicielom niepodzielnie, 
natomiast udział jest prawem, które należy wyłącznie do współwłaściciela. 
Współwłaściciel ma więc względem swego udziału pozycję wyłącznego właściciela. 
W art. 206 k.c. ustawodawca rozróżnił „współposiadanie” oraz „korzystanie”, 
nawiązał więc do ujmowanej tradycyjnie tzw. triady uprawnień właściciela wśród 
których wyodrębnione jest posiadanie (ius possidendi). Jak wiadomo, twórcy 
kodeksu cywilnego uznali, że nie jest możliwa definicja prawa własności polegająca 

 
6 
na wyczerpującym wyliczeniu uprawnień właściciela i dlatego w art. 140 k.c.  
wyodrębnili tylko atrybuty podstawowe, tj. uprawnienie do korzystania z rzeczy 
i  uprawnienie do rozporządzania rzeczą; chociaż nie wyczerpują one prawa 
własności, to jednak stanowią zasadniczy jej trzon. Do atrybutu korzystania 
z  rzeczy tradycyjnie zalicza się następujące uprawnienia: do posiadania (ius 
possidendi), do używania rzeczy (ius utendi), do pobierania pożytków  i innych 
przychodów z rzeczy (ius fruendi), do dyspozycji faktycznych (ius abutendi). 
Zgodnie więc z ugruntowaną tradycją, prawo do używania rzeczy jest 
wyodrębnione od prawa do pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy. 
Uprawnienie do używania rzeczy (ius utendi) polega np. na zamieszkiwaniu 
w  domu, używaniu książki. Skoro korzystanie z rzeczy obejmuje między innymi 
możliwość używania rzeczy wspólnej, co z kolei jest związane z faktycznym 
władaniem rzeczą (posiadaniem), to należało odpowiedzieć, dlaczego w art. 206 
k.c. jako odrębny atrybut wymieniono  uprawnienie „do współposiadania rzeczy 
wspólnej”.  
W literaturze trafnie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca tak uczynił 
w  związku z określeniem uprawnień każdego ze współwłaścicieli w stosunku do 
pozostałych, to współposiadanie oraz współkorzystanie jest ograniczone prawami 
pozostałych współwłaścicieli. Wykonywanie własności rzeczy wspólnej podlega 
zatem nie tylko ogólnym ograniczeniom co do treści i wykonywania własności, ale 
ponadto 
ograniczeniom 
wynikającym 
z 
konieczności respektowania 
praw 
pozostałych współwłaścicieli. Poza tym trafny jest pogląd, że wzmianka 
o  współposiadaniu zawarta w art. 206 k.c. (poprzednio w art. 90 dekretu z dnia 
11  października 1946 r. – Prawo rzeczowe, Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) została 
zamieszczona przez ustawodawcę w tym celu, aby rozwiać ewentualne wątpliwości 
co do tego, czy w tym wypadku „współposiadanie jest możliwe” (por.  orzeczenie 
Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1958 r., OSPiKA 1960, poz. 147). 
Ze względu na to, że art. 206 k.c. dotyczy współwłasności w częściach 
ułamkowych, zawarte w nim wyrażenie „współposiadanie” oznacza łączne władanie 
do niepodzielnej ręki (pro indiviso). Polega ono na wykonywaniu władztwa  
faktycznego nad rzeczą przez kilka osób jak to czynią współwłaściciele w częściach 
ułamkowych, a więc w sytuacji, w której każdy z nich uważa się – i daje temu wyraz 

 
7 
- za takiego współwłaściciela rzeczy. Przez współposiadanie w częściach 
ułamkowych  nie można rozumieć ani odrębnego i niezależnego od siebie  
posiadania rzeczy przez więcej niż jedną osobę, gdyż takie władanie wzajemnie by 
się wyłączało, ani też wykonywania prawa własności w częściach idealnych, bo to 
z  kolei nie jest możliwe, np. nie można mieszkać w idealnej części domu. Z tego 
względu nie można mówić o posiadaniu  części ułamkowej, lecz o posiadaniu 
rzeczy w części ułamkowej. Przez współposiadanie w częściach ułamkowych 
należy rozumieć faktyczne korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak czynią to 
współwłaściciele. Oznacza to z jednej strony władanie rzeczą na wzór  
współwłaścicieli (corpus), z drugiej zaś wykonywanie takiego władztwa z wolą 
posiadania pod tytułem współwłasności. Władztwo faktyczne współwłaściciela 
pro indiviso jest wykonywane przez korzystanie przez każdego współwłaściciela 
z całej rzeczy, ale - jak określa  art. 206 k.c. (poprzednio art. 90 prawa rzeczowego) 
– w  zakresie, który nie wyłącza  takiego korzystania z rzeczy przez pozostałych 
właścicieli (np. posiadacze mieszkają  we wspólnym domu, prowadzą posiadane 
gospodarstwo rolne). Innymi słowy, chodzi tylko o władztwo, które w nowszej 
literaturze i judykaturze zostało nazwane jako bezpośrednie i wspólne 
z  pozostałymi współposiadaczami posiadanie i korzystanie z całej rzeczy 
(por.  uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 94/07, 
OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 96). 
Zgodnie więc z art. 206 k.c., każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do 
współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki 
daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych 
współwłaścicieli. Uprawnienie to jest nazywane ustawowym uprawnieniem 
współwłaściciela do korzystania z rzeczy wspólnej. Nazwa ta podkreśla, 
że  uprawnienie to, w przeciwieństwie do pozostałych sposobów posiadania 
i  korzystania z rzeczy przez współwłaściciela - które mogą być wprowadzone tylko 
czynnością prawną współwłaścicieli lub orzeczeniem sądu - wynika z samej 
ustawy. Przysługujące w stosunku wewnętrznym współwłasności uprawnienie do 
współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej jest niezależne od wielkości  
udziału we własności. Uwzględniając, że współwłasność jest postacią własności 
oraz że samo brzmienie art. 206 k.c. nie uzależnia uprawnienia, o którym w nim 

 
8 
mowa, od określonych właściwości rzeczy wspólnej, nasuwa się wniosek, 
że  współposiadaczowi w każdym przypadku pozbawienia go posiadania lub 
niedopuszczenia go do współposiadania, przysługuje na podstawie art. 222 § 1 
w  związku z art. 206 k.c. przeciwko współposiadaczowi - naruszycielowi, 
dochodzone w procesie, roszczenie o dopuszczenie do posiadania na zasadach 
określonych w art. 206 k.c. (vindicatio partis).  
W praktyce jeszcze przed wejściem w życie kodeksu cywilnego pojawiły się 
zasadnicze trudności w realizacji tego roszczenia, bowiem gdy przedmiotem 
współwłasności były rzeczy, których współposiadanie może być wykonywane 
jedynie przy zgodnym współdziałaniu zainteresowanych, wyroki uwzględniające 
takie roszczenie, byłyby z reguły niewykonalne. Problemu tego dotyczyła uchwała 
Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1963 r., III CO 33/62, 
(OSNC 1964 nr 2, poz. 22). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że każdy współwłaściciel jest 
z mocy ustawy uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej w takim zakresie, 
jaki nie wyłącza takiego samego posiadania innych współwłaścicieli, a więc do 
posiadania wespół z nimi. Jeżeli więc współwłaściciel nie wszedł w posiadanie 
rzeczy wspólnej lub je utracił, przysługuje mu w zasadzie roszczenie 
o dopuszczenie go do współposiadania. Jednakże roszczenie takie można 
realizować tylko wtedy, gdy ze względu na charakter współposiadania sąd może 
skonkretyzować w wyroku, na czym mają polegać obowiązki pozwanego, których 
wykonanie zapewni powodowi współposiadanie, a więc gdy wyrok nadaje się 
do  egzekucji. Nie jest natomiast dopuszczalne, jako nienadające się do egzekucji, 
ogólnikowe przyznanie współwłaścicielowi współposiadania bez określenia, 
na czym to współposiadanie ma polegać. 
W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że współwłaściciel może się 
domagać dopuszczenia go do współposiadania wtedy, gdy chodzi o wspólne 
korzystanie z  takich obiektów, jak wspólna studnia, wspólna droga, wspólne 
pastwisko itp., a  więc gdy każdy ze współwłaścicieli korzysta wprawdzie z całej 
rzeczy wspólnej, ale niezależnie od takiego korzystania przez pozostałych 
współwłaścicieli. 
Nie 
jest 
natomiast 
z 
wymienionych 
przyczyn 
możliwe 
dopuszczenie do współposiadania w sytuacji, w której wspólne posiadanie może 
być, ze względu na charakter i  przeznaczenie rzeczy, wykonywane tylko 

 
9 
przy  zgodnym współdziałaniu wszystkich zainteresowanych. Takie zgodne 
współdziałanie jest konieczne przede wszystkim w wypadku wspólnego korzystania 
z gospodarstwa rolnego, dlatego przyznanie współwłaścicielowi współposiadania 
takiego gospodarstwa byłoby niewykonalne.  
Sąd Najwyższy w omawianej uchwale Izby Cywilnej za nieporozumienie 
uznał natomiast rozstrzygnięcia o dopuszczeniu do współposiadania przez 
wydzielenie żądającemu 
części rzeczy wspólnej do wyłącznego użytku, 
stwierdzając, że takie  korzystanie z rzeczy wspólnej jest zaprzeczeniem 
współposiadania przewidzianego w art. 90 prawa rzeczowego (obecnie w art. 206 
k.c.). Stwierdził jednoznacznie, że decyzja taka kształtuje sposób korzystania 
z  rzeczy wspólnej inaczej, aniżeli to wynika bezpośrednio z ustawy. 
Z poczynionych uwag wynika przede wszystkim, że określone w art. 206 k.c. 
uprawnienie do współposiadania i korzystania wespół z innymi z całej rzeczy ma 
charakter bezwzględny w tym sensie, że jest ono skuteczne w stosunku do 
wszystkich podmiotów, także pozostałych współwłaścicieli. Uprawnienie to 
przysługuje zatem współwłaścicielowi, chociażby nawet stronił od ponoszenia 
ciężarów i nakładów  na rzecz. 
Zmiana formy korzystania z bezpośredniej, a zarazem wspólnej, którą tylko 
przewiduje model ustawowy (dyspozytywny art. 206 k.c.), na formę bezpośrednią,  
lecz rozdzielną (podział quoad usum) stanowi dyspozycję współwłaściciela 
odnośnie  do swego uprawnienia i dlatego żaden ze współwłaścicieli wbrew jego 
woli nie może go tego uprawnienia pozbawić. Innymi słowy, jeżeli jeden 
ze współwłaścicieli (lub niektórzy z nich) naruszy lub pozbawi drugiego 
(lub niektórych) uprawnienia do współposiadania i korzystania z rzeczy, to narusza 
art. 206 k.c., czyli działa bezprawnie i w związku z tym może ponieść wynikające 
z tego naruszenia prawa  skutki. Trafnie więc w uchwałach z dnia 10 maja 2006 r., 
III CZP 9/06 oraz z  dnia 13 marca 2008 r., III CZP 3/08 wyrażono pogląd, 
że współwłaściciel, który pozbawia innego współwłaściciela współposiadania 
i korzystania z rzeczy w  sposób określony w art. 206 k.c., narusza jego 
uprawnienie wynikające ze współwłasności, a sam w zakresie, w jakim posiada 

 
10
rzecz i korzysta z niej w  sposób wyłączający  współposiadanie i korzystanie innych 
współwłaścicieli rzeczy, działa bezprawnie.  
W ramach unormowania zawartego w art. 206  k.c. nie można racjonalnie 
wywodzić uprawnienia współwłaścicieli do współposiadania i korzystania z rzeczy 
wspólnej „w granicach udziału” lub „ponad udział”. Współwłaścicielowi nie 
przysługuje prawo do określonej części rzeczy wspólnej, lecz prawo do posiadania 
całej rzeczy. Ponieważ zaś każdemu współwłaścicielowi przysługuje takie samo 
uprawnienie, to każde z nich doznaje ograniczenia w sposobie jego wykonywania  
przez takie same uprawnienia pozostałych współwłaścicieli. Stąd wniosek, 
że  współwłaściciele mogą współposiadać i korzystać z rzeczy wspólnej w takim 
tylko zakresie, jaki daje się  pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z niej 
przez pozostałych współwłaścicieli (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
25  października 1973 r., III CRN 247/73, OSNCP 1974, nr 9, poz. 151 i z dnia 
27  kwietnia 2001 r., III CKN 21/99, niepubl., z dnia 2 lutego 2003 r., III CKN 
1386/00, nie publ., postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2010 r., 
III  CSK 195/09, nie publ. i z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CSK 191/10, OSNC 
2012, ZD B, poz. 30).   
Ze względu na to, że w wypadkach objętych unormowaniem zawartym w art. 
206 k.c. nie może być mowy o uprawnieniu do współposiadania i korzystania 
z  rzeczy wspólnej w jakichkolwiek częściach, a więc „w granicach udziału” lub 
„ponad udział”,  używanie tej terminologii do nazwania władztwa współwłaścicieli na 
gruncie unormowania zawartego w art.  206 k.c. jest błędne.  
Można zauważyć, że np. nie jest bezprawne w rozumieniu art. 206 k.c. 
współposiadanie i korzystanie z rzeczy wspólnej, gdy jeden ze współwłaścicieli 
zrezygnuje z wykonywania tego uprawnienia na rzecz innego lub innych 
współwłaścicieli. W literaturze podniesiono, że zrzeczenie to powinno być wyraźne, 
tj. że nie można go domniemywać z samego faktu niewykonywania władztwa. 
Oczywiście art. 206 k.c. nie ma zastosowania, jeżeli współwłaściciele dokonali 
umownego  podziału rzeczy quoad usum albo jeżeli taki podział został dokonany 
orzeczeniem sądu; w takim wypadku zakres uprawnionego korzystania z rzeczy 
wspólnej przez każdego ze współwłaścicieli określa umowa lub to orzeczenie. 

 
11
W  razie naruszenia wynikających z nich zasad współposiadania i korzystania 
z  rzeczy wspólnej byłoby to także działanie bez podstawy prawnej; również więc, 
w  tym wypadku może powstać problem rozliczeń pomiędzy współwłaścicielami. 
Rozstrzygane zagadnienie tej kwestii nie obejmuje, gdyż dotyczy niezgodnego 
„z  określonym w art. 206 k.c.” korzystania z rzeczy przez współwłaściciela.  
Przystępując do analizy spornej w literaturze i judykaturze kwestii 
istnienia roszczenia współwłaściciela (współwłaścicieli) o rozliczenie uzyskanej 
korzyści za niezgodne z określonym w art. 206 k.c. współposiadanie 
i korzystanie przez innego współwłaściciela (współwłaścicieli) z rzeczy wspólnej, 
trzeba na wstępie zauważyć, że odpowiedź pozytywna wynika już częściowo 
z powyższych uwag. Roszczenia wynikają - pomijając akty administracyjne 
i konstytutywne orzeczenia sądów - albo z czynności prawnych, w tym 
w szczególności z umów, albo z  przepisu ustawy i nie każda sytuacja 
faktyczna, w której dochodzi do naruszenia prawa podmiotowego prowadzi do 
powstania 
roszczeń 
o 
zapłatę. 
Należy 
więc 
odróżnić 
prawo 
do 
współposiadania  i do korzystania z rzeczy od kwestii roszczeń powstających 
wtedy, 
gdy 
prawa 
współwłaścicieli 
pozostają 
w 
konflikcie. 
Jak 
już 
podniesiono,  podstawowym   prawem współwłaściciela jest wówczas żądanie 
dopuszczenia go do współposiadania rzeczy.     
Nie 
można 
się 
jednak 
zgodzić 
ze 
stanowiskiem, 
że 
źródłem 
roszczenia o  dopuszczenie współwłaściciela do współposiadania rzeczy jest 
art. 206 k.c., gdyż  także i z jego treści takie roszczenie nie wynika. 
Jego podstawę prawną stanowi art. 222 § 1 k.c. w zw. z art. 206 k.c. W takim 
wypadku  pozbawiony  współposiadania i  korzystania z rzeczy współwłaściciel 
(niektórzy współwłaściciele) występuje z  roszczeniem windykacyjnym przeciwko 
pozostałym współwłaścicielom, 
którzy 
bezprawnie 
władają 
w 
rozumieniu 
omawianego unormowania rzeczą wspólną. Tym bardziej źródłem roszczenia  
o ustalenie  sposobu korzystania z rzeczy wspólnej  nie jest art. 206 k.c., gdyż 
nie jest ono zawarte w treści tego unormowania. 
 W literaturze trafnie zwrócono uwagę, że poza zakresem pożytków i innych 
przychodów z rzeczy wspólnej (art. 207 k.c.) pozostają inne korzyści, np. płynące 

 
12
z  używania lokali, rzeczy lub też stanowiące „korzyści osobiste”. Poza tym 
w  piśmiennictwie podniesiono, że te inne korzyści to szeroko rozumiane zyski 
wynikające z używania rzeczy obejmujące także zmniejszenie wydatków, 
np.  właściciel 
zabudowanej 
nieruchomości 
nie 
płaci 
czynszu 
za 
najem 
pomieszczeń od osób trzecich, ponieważ zajmuje własną nieruchomość. 
Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym w literaturze, 
jakoby Sąd Najwyższy  w uchwale z dnia 10 marca 2006 r., III CZP 9/06,  wyraził 
zapatrywanie, że art. 207 k.c. stanowi lex specialis do art. 206 k.c. 
Pomiędzy hipotezami art. 206 i 207 k.c. nie zachodzi związek tego rodzaju, 
pomijając, że  obydwa unormowania dotyczą współwłasności; art. 207 k.c. 
wskazuje na sposób rozliczania pomiędzy współwłaścicielami pobranych pożytków 
i innych przychodów, a art. 206 k.c. poświęcony jest współposiadaniu i korzystaniu 
z rzeczy wspólnej. Materia regulowana przez wymienione przepisy jest zatem inna. 
Pobierać pożytki, w tym zwłaszcza pożytki cywilne, może przecież współwłaściciel, 
który rzeczy ani nie posiada, ani z niej nie korzysta. Przepisy te więc nie regulują tej 
samej klasy faktów prawnych. 
Z poczynionych już uwag wynika wprost, że do atrybutu korzystania 
z  rzeczy  zalicza się uprawnienie do używania rzeczy (ius utendi) oraz do 
pobierania pożytków  i innych przychodów z rzeczy (ius fruendi), które zostało 
nawet wyszczególnione w art. 140 k.c. Zgodnie więc z ugruntowaną tradycją, prawo 
do używania rzeczy jest wyodrębnione od prawa do pobierania pożytków i innych 
przychodów z rzeczy. Z  tego względu też należy uznać, że gdyby ustawodawca  
nie wprowadził unormowania zawartego w art. 207 k.c., to wtedy i te korzyści 
z  całej rzeczy stanowiłyby uprawnienie każdego ze współwłaścicieli, jeżeli tylko 
dałoby się to pogodzić z jej korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli, gdyż 
taki wniosek wynikałby także z istoty wspólnego prawa. Unormowanie zatem 
zawarte w art. 207 k.c. nie może mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia 
kwestii, czy podlegają rozliczeniu pomiędzy współwłaścicielami korzyści z tytułu 
używania rzeczy w sposób naruszający uprawnienie współwłaściciela określone 
w  art. 206 k.c.   
Trzeba jednak zgodzić się z poglądem podniesionym w literaturze, 
że  z  samej treści tego przepisu nie wynika, jakoby miało powstać roszczenie 

 
13
o  rozliczenie uzyskanej korzyści w razie korzystania przez współwłaściciela  
z rzeczy wspólnej w sposób naruszający art. 206 k.c., co jednak nie może 
oznaczać, iż takie roszczenie nie istnieje.  
Autorzy krytycznych glos do uchwały z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 9/06 
przeoczyli, czym w istocie jest współwłasność. Jest to rodzaj własności  i dlatego 
środki prawne służące do ochrony właściciela służą także do ochrony 
współwłaściciela. Skoro współwłasność jest szczególną odmianą  prawa własności, 
współwłaściciel nie powinien doznawać uszczerbku w dziedzinie ochrony swego 
prawa  w porównaniu z „jednoosobowym” właścicielem.  
Dał temu wyraz wprost Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 marca 2008 r., 
III  CZP 3/08, stwierdzając, że współwłasność jest postacią własności i dlatego 
środki służące ochronie prawa własności, w tym przede wszystkim roszczenie 
windykacyjne (art. 222 § 1 k.c.) mogą być stosowane także przez współwłaścicieli 
do ochrony w stosunku wewnętrznym. W literaturze trafnie podnosi się, 
że  umieszczenie art. 195-221 k.c. w tytule I „Własność”, księgi drugiej kodeksu 
cywilnego wskazuje na to, że współwłasność jest własnością; jest własnością  
rzeczy, która przysługuje niepodzielnie kilku osobom (art. 195 k.c.), w związku 
z  czym do współwłasności w częściach ułamkowych mają odpowiednie 
zastosowanie  przepisy o własności, w tym o jej ochronie (art. 222- 231 k.c.). 
Z  tego 
powodu 
w 
razie 
naruszenia 
uprawnienia 
współwłaściciela 
do 
współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej (art. 206 k.c.) przysługuje mu  
wobec współwłaściciela, który dopuścił się takiego bezprawnego działania, także 
roszczenie uzupełniające określone w art. 224 § 2 lub w art. 225 k.c. W literaturze 
właśnie ze wskazanego względu wyrażony pogląd ma charakter dominujący, 
a  w  judykaturze - jak zauważył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego -  w ostatnim 
czasie ustabilizował się. 
Odrębne 
unormowanie 
roszczenia 
współwłaściciela 
przeciwko 
innemu   współwłaścicielowi 
o 
wynagrodzenie 
za 
naruszenie 
uprawnienia  
do współposiadania  i korzystania  z rzeczy wspólnej  było zbędne i niecelowe, 
gdyż ustawodawca uznał, że powinno ono zostać rozliczone w sposób, który 
wynika z istoty władztwa bezpośredniego i  łącznego wspólnej rzeczy. Poza tym 

 
14
chybiony  jest argument podniesiony w piśmiennictwie, że nie można stosować 
w  tym wypadku unormowań zawartych w art. 224 § 2 k.c. lub w art. 225 k.c. z tego 
względu, że przepisy te wprost odnoszą się do rozliczeń pomiędzy właścicielem 
a   posiadaczem, 
a 
omawiany 
problem 
dotyczy 
rozliczeń 
pomiędzy 
współwłaścicielami, tj. współuprawnionymi. Tymczasem w istocie chodzi tu 
o  udzielenie ochrony uprawnionemu współwłaścicielowi z tytułu bezprawnego 
współposiadania i  korzystania z rzeczy wspólnej  przez innego współwłaściciela, 
ale w tym wypadku podmiot nieuprawniony, gdyż współposiadający i korzystający 
z rzeczy w sposób niezgodny z unormowaniem zawartym w art. 206 k.c. 
Mamy tu  do czynienia z taką samą sytuacją, w jakiej znajduje się właściciel wobec 
posiadacza, na gruncie roszczeń uzupełniających. Wychodząc więc z założenia, 
że współwłasność jest postacią własności, należy podzielić wyrażony  w literaturze 
pogląd, że do tego wspólnego prawa stosuje się przepisy o własności 
bezpośrednio, a nie w drodze analogii.  
Zastosowanie do bezprawnie naruszonego bezwzględnego uprawnienia 
współwłaściciela określonego w art. 206 k.c. przepisów o ochronie własności nie 
stanowi więc stosowania „hybrydowego reżimu prawnego”, gdyż w istocie jest 
to rezultat tego, że współwłasność jest postacią własności rzeczy przysługującej 
niepodzielnie kilku osobom. Ta sama bowiem konstrukcja prawna wchodzi 
w  rachubę, gdy do współwłaściciela w częściach ułamkowych stosuje się  art. 222 
§ 1 jak i art.  224 § 2  lub art. 225 k.c. 
Ostatnie 
te 
dwa 
artykuły 
regulują 
trzy 
roszczenia: 
roszczenie  
o  wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o naprawienie szkody wynikłej 
z pogorszenia, utraty  lub zużycia rzeczy oraz o zwrot pobranych pożytków  lub ich 
wartości (w przypadku posiadacza w złej wierze także o zapłatę  wartości pożytków 
nieuzyskanych na skutek złej gospodarki).  
Wbrew jednak kontrargumentowi podniesionemu w literaturze, zarówno na 
gruncie art. 206, jak i art. 224 § 2 oraz art. 225 k.c. wyodrębnione jest uprawnienie 
do współposiadania i korzystania z rzeczy (ius utendi) od uprawnienia do 
pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy (ius fruendi). Pierwsze z tych 
uprawnień jest objęte hipotezą art. 206 k.c. i stanowi podstawę roszczenia 

 
15
o  wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. Z kolei rozliczenie pożytków i innych 
przychodów z rzeczy  wspólnej następuje na mocy art. 207 k.c., co wyłącza w tym 
wypadku stosowanie art. 224 § 2 i art. 225 k.c.  
Za tym, że współwłaścicielowi, którego współposiadanie zostało naruszone  
przysługuje roszczenie o rozliczenie uzyskanej w ten sposób korzyści przemawiają 
także argumenty natury funkcjonalnej. Trzeba zwrócić uwagę, że na podstawie 
art. 207 k.c. współwłaściciel jest zobowiązany w stosunku do swego udziału 
we  współwłasności pokrywać wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. 
Jeżeli więc jest bezprawnie pozbawiony współposiadania i korzystania z rzeczy  
wspólnej, a  rzecz nie przyniosła pożytków i innych przychodów, to i tak musi 
pokryć wydatki oraz inne ciężary w granicach swego udziału. Gdyby więc 
współwłaścicielowi nie przysługiwało omawiane roszczenie, to równałoby się to 
z zaakceptowaniem  stanu, w którym wspólna rzecz przynosi mu tylko straty. 
Poza tym, dopóki współwłaściciele korzystają ze wspólnej rzeczy zgodnie 
z  ich wolą wyrażoną nawet w sposób konkludentny, dopóty ich współposiadanie 
i  korzystanie z rzeczy nie narusza art. 206 k.c. Oświadczenie woli, wyrażające 
zgodę na sposób korzystania, lub na podział do korzystania z rzeczy wspólnej, 
może być składane przez poszczególnych współwłaścicieli w różnym czasie 
i  umowa taka nie wymaga żadnej formy szczególnej. Nie jest to umowa 
zobowiązująca do określonych świadczeń przez poszczególnych współwłaścicieli  
względem siebie, chociaż pośrednio wynikają z niej  dla nich pewne obowiązki, 
np.  obowiązek znoszenia (pati), że z określonej części nieruchomości korzystać 
będzie wyłącznie inny współwłaściciel. Jej istotą nie jest wzajemne zaciąganie 
zobowiązań, lecz odmienne od ustawowego ukształtowanie wykonywania 
współuprawnienia w odniesieniu do korzystania ze wspólnej rzeczy. 
Ze wskazanych względów nie ma więc zagrożenia, że roszczenie z tytułu 
bezprawnego współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej może prowadzić  do 
destabilizacji obrotu, lub innych niepożądanych skutków. 
  Roszczenie o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy wspólnej 
przez innego współwłaściciela może być dochodzone zarówno obok roszczenia 
o  zwrot pożytków (art. 207 k.c.), jak i samodzielnie, nawet wtedy, gdy żadne 

 
16
pożytki 
lub 
inne 
przychody 
nie 
zostały 
przez 
bezprawnie 
władającego 
współwłaściciela pobrane. Taki współwłaściciel pozbawiony lub bezprawnie 
niedopuszczony do współposiadania, i korzystania z rzeczy wspólnej, może też 
dochodzić zarówno dopuszczenia do współposiadania, jak i wynagrodzenia 
za bezprawne korzystanie z rzeczy przez innych współwłaścicieli, gdyż takie 
roszczenie, jeżeli powstanie - ma charakter samodzielny a nie akcesoryjny 
(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r., III  CZP 19/06, OSNC 
2006, nr 12, poz. 195 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 czerwca 2000 r., 
IV CKN 1159/00, Biuletyn SN 2000, nr 10, poz. 10, z dnia 31 marca 2004 r., II CK 
102/03, LEX nr 303343, z dnia 15 kwietnia 2004 r., IV CK 273/03, LEX nr 183707, 
z dnia 9  marca 2007 r., II CSK 457/06, LEX nr 339717, z dnia 3  lutego 2010 r., 
II CSK 444/09, LEX nr 578038, z dnia 23 czerwca 2010 r., II CSK 32/10, OSNC-ZD 
2011, nr 2, poz. 27). 
W orzecznictwie nie wywołał wątpliwości pogląd, że o wysokości należnego 
uprawnionemu współwłaścicielowi wynagrodzenia decydują stawki rynkowe za 
korzystanie z danego rodzaju rzeczy oraz czas bezprawnego  współposiadania 
i  korzystania z rzeczy przez innego współwłaściciela (por. uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 3/08 i powołanie w niej  uchwały 
Sądu Najwyższego z dnia  10 lipca  1984 r., III CZP 20/84, OSNC 1984, nr 12, 
poz.  53, z dnia 7 stycznia 1998, III CZP 62/97,  OSNC 1998, nr 6, poz. 91, oraz  
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r., IV CK 273/03, LEX 
nr  183707). 
O sposobie rozliczenia omawianego wynagrodzenia decyduje wprowadzenie  
do treści art. 206 k.c. pojęcia „współposiadania” i powiązanie takiego władania 
z  korzystaniem z rzeczy wspólnej, ale w ujęciu jej używania (ius utendi). 
Należy dodać, że takie współposiadanie jest możliwe w odniesieniu do każdej 
rzeczy, np.  gdy posiadacze mieszkają we wspólnym domu, prowadzą posiadane 
gospodarstwo rolne, posiadają studnię lub drogę i może  przybrać postać władania 
wspólną rzeczą w ujęciu przestrzennym, lub czasowym. Stanowisko to jest zgodne 
z poglądem zaprezentowanym w  uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z  dnia 
28 września 1963 r., III CO 33/62. 

 
17
Różnica 
pomiędzy 
współposiadaniem 
bezpośrednim 
i 
wspólnym 
gospodarstwa rolnego czy domu, a drogi i studni jest taka, że w pierwszych 
dwóch  przykładach jest to możliwe przy zgodnym współdziałaniu współwłaścicieli. 
Nikt  nie  może bowiem współwłaścicielom nieruchomości wspólnej zabronić 
zgodnego wspólnego korzystania np. z ogródka  przydomowego.  
Mając na uwadze powyższe względy należało podjąć uchwałę, jak na 
wstępie.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw