III CZP 88/07

Sygn. akt III CZP 88/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 23 października 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) 
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
SSA Michał Kłos 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z powództwa Gminy Miasta K. 
przeciwko A. A. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 23 października 2007 r.,  
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w L. 
postanowieniem z dnia 21 września 2006 r. 
 
 
"Czy niesporna wierzytelność o charakterze publicznoprawnym 
przysługująca podmiotowi prowadzącemu niepubliczne przedszkole    
z tytułu dotacji z budżetu gminy na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy     
z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U.      
z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późniejszymi zmianami) nadaje się do 
potrącenia na podstawie art. 498 § 1 k.c. z wierzytelnością gminy 
przeciwko podmiotowi prowadzącemu przedszkole z tytułu czynszu 
za najem lokalu ?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r. Sąd Rejonowy w K. zasądził od pozwanej 
na rzecz powódki 10 342, 70 zł z ustawowymi odsetkami od 21 listopada 2005 r.  
Z bezspornej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia wynika, że pozwana, 
której powódka wydzierżawiła nieruchomość na podstawie umowy z dnia 
30 września 2004 r., nie zapłaciła czynszu dzierżawnego w wysokości dochodzonej 
w sprawie. W piśnie z dnia 8 grudnia 2005 r. pozwana, podnosząc, że posiada 
wobec powódki wierzytelność w kwocie 11 000 zł z tytułu dotacji na prowadzenie 
przedszkola niepublicznego, powiadomiła powódkę, iż tę wierzytelność potrąciła 
z wierzytelnością z tytułu zaległego czynszu. 
Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzut potrącenia jest nieskuteczny. Jedną 
z przesłanek dopuszczalności potrącenia na podstawie art. 498 k.c. jest bowiem 
możliwość dochodzenia wierzytelności przed sądem lub innym organem 
państwowym. Kierując się postanowieniem Sąd Najwyższego z dnia 7 maja 
1999 r., I CKN 1132/97 (OSNC 1999, nr 1, poz. 200), należało zaś uznać, że 
sprawa 
o 
zapłatę 
(uzupełnienie) 
dotacji 
na 
prowadzenie 
przedszkola 
niepublicznego przeciwko jednostce samorządu terytorialnego nie należy do drogi 
sądowej, ponieważ nie ma charakteru spawy cywilnej. Ponadto należności 
publicznoprawne nie mogą być – zdaniem Sądu – przedmiotem potrącenia 
z wierzytelnościami cywilnymi, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. 
W apelacji pozwana zarzuciła, że przedstawiona przez nią do potrącenia 
wierzytelność – wbrew stanowisku Sądu – ma charakter cywilnoprawny, a nie 
publicznoprawny. 
Sąd Okręgowy – po uzupełniającym ustaleniu, że pozwana w 2005 r. 
z przysługującej jej na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. 
o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.; dalej: 
ustawa o systemie oświaty) dotacji nie otrzymała bezspornej kwoty w wysokości 
11 164 zł – przedstawił na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przytoczone na wstępie 
zagadnienie prawne. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
3 
Potrzeba rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego zależy od 
ustalenia, czy przedstawiona do potrącenia wierzytelność ma charakter 
publicznoprawny. Dopiero pozytywne przesądzenie tej kwestii rodzi bowiem 
problem, uzasadniający przedstawienie przytoczonego na wstępie zagadnienie 
prawne. 
Ocena charakteru prawnego zobowiązania wynikającego z art. 90 ustawy 
o systemie oświaty była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. Rozstrzygając 
w przedmiocie zasadności roszczenia o zasądzenie należnej niepublicznej szkole 
dotacji, Sąd Najwyższy wyroku z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CKS 312/06 (Lex nr 
277 299) uznał, że: „Z art. 90 ustawy o systemie oświaty wynika norma kreująca 
pomiędzy Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, właściwymi 
do wypłaty dotacji, a osobami prowadzącymi szkoły lub placówki niepubliczne, 
uprawnionymi do żądania ich otrzymania, stosunek prawny odpowiadający cechom 
zobowiązania w rozumieniu art. 353 § 1 k.c. Skoro zaś w przepisach ustawy nie 
przewidziano szczególnego trybu dochodzenia tego rodzaju roszczeń na drodze 
postępowania administracyjnego, uprawniony może poszukiwać ochrony tylko 
przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym. Uchylenie się od jej 
udzielenia, mimo oczywistego faktu naruszenia prawa, nosi znamiona odmowy 
wymiaru sprawiedliwości.” 
Uzasadnienie przytoczonego wyroku jest dostępne, co czyni zbędnym 
szczegółowe przedstawianie motywów rozstrzygnięcia i pozwala poprzestać na 
przedstawieniu zasadniczych argumentów orzeczenia.  
Analizując pojęcie dotacji, o którym mowa w art. 90 ustawy o systemie 
oświaty, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można go utożsamiać z pojęciem dotacji 
w rozumieniu ustawy budżetowej. Nie powinno budzić wątpliwości, że przepisy 
ustawy budżetowej (i odpowiednio, w wypadku jednostki samorządu terytorialnego, 
uchwały budżetowej), ze względu na charakter norm prawnych (normy generalne 
i  abstrakcyjne) i ich adresatów (organy i jednostki państwowe), nie mogą być 
źródłem zobowiązań w rozumieniu prawa cywilnego. Trudno byłoby zaakceptować 
sytuację, w której konkretne roszczenie osoby fizycznej lub prawnej, prowadzącej 
niepubliczną szkołę byłoby oparte na ustawie (uchwale) budżetowej. 

 
4 
Inaczej należy natomiast ocenić sytuację, w której roszczenie o dotację na 
rzecz oznaczonego podmiotu jest już ustalone, czy to w drodze porozumienia, aktu 
administracyjnego, czy też ex lege. Analizując w tym aspekcie art. 90 ust. 2 i 3 
ustawy o systemie oświaty, Sąd Najwyższy uznał, że stanowi on dostateczną 
podstawę prawną roszczenia o należną niepublicznej szkole dotację. Wspomniane 
przepisy określają bowiem w sposób jasny i bezwarunkowy, kto jest dłużnikiem 
(Skarb Państwa, a po nowelizacji przepisów: właściwa jednostka samorządu 
terytorialnego), kto zaś wierzycielem (osoba prowadząca szkołę lub inną placówkę 
niepubliczną), a także w jakiej wysokości świadczenie się należy (oznaczony 
procent wydatków bieżących, ponoszonych w szkole publicznej tego samego typu 
w przeliczeniu na jednego ucznia) i od spełniania jakich przesłanek wypłacenie 
dotacji jest uzależnione. 
Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska, wyrażonego we wcześniejszych 
orzeczeniach Sądu Najwyższego (postanowienia z dnia: 7 maja 1999 r., I CKN 
1132/97, OSNC 1999, nr 11, poz. 200 oraz 18 października 2002 r., V CK 281/02, 
niepubl.), że niedopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia roszczenia 
o zapłatę (uzupełnienie) dotacji na podstawie art. 90 ustawy o systemie oświaty. 
Nie można przede wszystkim podzielić poglądu, że między zobowiązanymi do 
udzielenia dotacji a beneficjentami dotacji zachodzi stosunek podległości. 
Wymienione niepubliczne placówki, uprawnione do dotacji, nie podlegają 
podmiotom zobowiązanym do udzielenia dotacji. W ustawie o systemie oświaty 
ustawodawca nie przewidział potrzeby władczego orzekania w przedmiocie dotacji 
należnej niepublicznym szkołom i innym placówkom. Co więcej, nawet gdyby taki 
obowiązek dopuścić, to nie można by wykluczyć dopuszczalności drogi sądowej do 
dochodzenia przyznanej dotacji, lecz niewypłaconej lub wypłaconej częściowo, 
ponieważ ustawodawca nie przewidział możliwości dochodzenia dotacji na drodze 
administracyjnej. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
10 lipca 2000 r., SK 12/99 (OTK 2000, nr 5, poz. 143), Sąd Najwyższy podniósł, że 
nawet z przepisów prawa publicznego mogą wynikać takie stosunki prawne, 
których istota jest zbliżona do stosunków cywilnoprawnych. 
 
Sąd Najwyższy, który otrzymał do rozpoznania niniejsze zagadnienie 
prawne, podziela stanowisko wyrażony w przytoczonym wyroku Sądu Najwyższego 

 
5 
z dnia 3 stycznia 2007 r. Wprawdzie zostało ono wyrażone w związku 
z  dochodzeniem dotacji należnej niepublicznej szkole, jednakże nie ulega 
wątpliwości, że jest ono aktualne w wypadku uregulowanej także w art. 90 ustawy 
o systemie oświaty dotacji należnej niepublicznemu przedszkolu. To oznacza, że 
wierzytelność, którą pozwana przedstawiła do potrącenia, nie ma charakteru 
wierzytelności publicznej. W konsekwencji, nie ma podstaw do uznania, aby 
przestawione zagadnienie prawne powstało – w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. – 
przy rozpoznawaniu apelacji pozwanej i wymagało rozstrzygnięcia Sądu 
Najwyższego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 17 grudnia 1991 r., 
III  CZP 129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, z. 3, s. 76 oraz 27 sierpnia 1996 r., 
III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9).  
 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak sentencji 
postanowienia.