III CZP 88/06

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 88/06 
 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Antoni Górski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Guntera N. przeciwko Markowi K. przy 
udziale Renaty K.-S. o zachowek, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 7 grudnia 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 21 
czerwca 2006 r.: 
"Czy sprawa o zachowek mieści się w pojęciu postępowania spadkowego o 
jakim mowa w art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.)?" 
podjął uchwałę: 
 
W sprawie o zachowek bank ma obowiązek udzielenia na żądanie sądu 
informacji stanowiących tajemnicę bankową. 
 
Uzasadnienie 
 
Powód dochodził od pozwanego określonej w pozwie kwoty z tytułu zachowku 
i uzasadniając wysokość żądanej kwoty twierdził, że w skład spadku wchodziły 
m.in. sumy stanowiące oszczędności zgromadzone przez spadkodawczynię na 
rachunkach bankowych. Sąd Okręgowy zwrócił się do banku o udzielenie informacji 
z uzasadnieniem, że informacje o rachunkach bankowych są niezbędne w sprawie 
o zachowek. Bank odmówił udzielenia żądanej informacji, powołując się na 
tajemnicę bankową wynikającą z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72 poz. 668 ze zm. – dalej: "Pr.bank."). 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2006 r. ukarał zastępcę 
dyrektora oddziału banku grzywną w kwocie 200 zł za nieuzasadnioną odmowę 
udzielenia wspomnianej informacji. W zażaleniu na to postanowienie ukarana 

zarzuciła, że odmowa udzielenia pisemnych informacji Sądowi Okręgowemu była 
uzasadniona w świetle art. 104 Pr.bank. Skarżąca prezentowała stanowisko, że nie 
zachodził wyjątek od zachowania tajemnicy bankowej przewidziany w art. 105 ust. 1 
pkt 2 lit. d Pr.bank., gdyż sprawa o zachowek, w ramach której Sąd zwrócił się do 
banku o udzielenie informacji o wkładach pieniężnych spadkodawczyni, nie jest 
sprawą z zakresu postępowania spadkowego, o jakim mowa w tym przepisie. 
Rozpoznając zażalenie, Sąd Apelacyjny stwierdził, że pojęcie „postępowania 
spadkowego” w rozumieniu art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. może być rozumiane 
węziej lub szerzej. Określając w art. 627 i nast. k.p.c. różne rodzaje „spraw z 
zakresu prawa spadkowego”, ustawodawca nie przewidział w nich sprawy o 
zachowek, a ponadto sprawy te mogą toczyć się niekiedy po upływie znacznego 
czasu po zakończeniu „postępowania spadkowego” w rozumieniu wymienionych 
przepisów. W ocenie Sądu Apelacyjnego, można też posługiwać się kategorią 
sprawy o zachowek w szerszym znaczeniu, bez nawiązywania do wspomnianej 
regulacji prawnej zawartej w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Do 
zaliczenia danej kategorii sprawy do „sprawy spadkowej” decydujące znaczenie 
mają wówczas przepisy prawa materialnego, a więc art. 991-1011 k.c. Sąd 
Apelacyjny wyraził pogląd, że za zaliczeniem sprawy o zachowek do „postępowania 
spadkowego” w rozumieniu art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. przemawiają także 
względy celowościowe. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W literaturze i judykaturze Sądu Najwyższego brak wypowiedzi, które wprost 
odnosiłyby się do zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny, w 
orzecznictwie pojawiła się natomiast kwestia porównywania sytuacji prawnej 
uprawnionego do zachowku (wierzyciela) i uprawnionego do zachowku, 
powołanego do dziedziczenia, w związku z poszukiwaniem właściwej podstawy 
opodatkowania zachowku. O ile w orzecznictwie Naczelnego Sądu 
Administracyjnego prezentowano stanowisko, że zachowek był opodatkowany 
podatkiem dochodowym od osób fizycznych (por. np. uchwała Naczelnego Sądu 
Administracyjnego z dnia 29 maja 2000 r., FPS 2/00, ONSA 2001, nr 1, poz. 2), o 
tyle Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, iż zachowek podlegał podatkowi od spadków i 
darowizn (por. np. uchwała z dnia 4 stycznia 2001 r., III ZP 26/00, OSNP 2001, nr 
14, poz. 144). Niezależnie od tej rozbieżności istotne było jednak dostrzeżenie 
podobieństwa sytuacji prawnej uprawnionego do zachowku i spadkobiercy 

powołanego do spadku. Zbieżność tę akcentowano także w innych wypowiedziach 
Sądu Najwyższego przy rozstrzyganiu innych zagadnień prawnych (por. np. 
uchwała z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147). 
Prawna regulacja dostępu do informacji objętych tajemnicą bankową 
(informacji konfidencjonalnych) pojawiła się w art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 31 
stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 4, poz. 21 ze zm. – dalej: "Pr.bank. z 
1989 r."). Informacje dotyczące wkładów oszczędnościowych, a od dnia 9 kwietnia 
1992 r. informacje o obrotach i stanach na rachunkach bankowych osób fizycznych,  
nie mogły być udzielane, chyba że informacji takich zażądał od banku sąd lub 
prokurator w związku z toczącą się przeciwko posiadaczowi rachunku, będącego 
osobą fizyczną – sprawą karną, karną skarbową lub sprawą o alimenty, o rentę o 
charakterze alimentacyjnym lub podział majątku wspólnego małżonków, a także w 
postępowaniu spadkowym. Mimo kilkakrotnych zmian tego przepisu jego 
zasadnicza treść – w omawianym zakresie – nie uległa zmianie. Najogólniej biorąc, 
w postępowaniu spadkowym sąd mógł zwrócić się do banku o informacje dotyczące 
wkładów oszczędnościowych i o informacje o obrotach i stanach rachunków 
bankowych (art. 48 ust. 4 Pr.bank. z 1989 r.). 
Stan prawny w omawianym zakresie w zasadzie nie uległ zmianie, aczkolwiek 
inaczej ujęto tajemnicę bankową od strony konstrukcyjnej. Widać to w bardzo 
rozbudowanej regulacji prawnej obowiązku zachowania dyskrecji przez instytucje 
bankowe (art. 104-105 Pr.bank.). Obowiązek zachowania tajemnicy obciąża bank i 
obejmuje w zasadzie wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, 
uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy. Obowiązek 
zachowania tajemnicy wyłączony został w sytuacjach określonych w art. 104 ust. 2 
Pr.bank.; nie powstaje on wobec kontrahenta banku i innej osoby, której dotyczy, 
natomiast odnosi się do osób trzecich. Osoby trzecie mogą uzyskać informacje 
konfidencjonalne tylko na podstawie stosownego, pisemnego upoważnienia 
beneficjenta tajemnicy bankowej lub na mocy odpowiedniego upoważnienia 
przewidzianego w ustawie. Przepis art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. wskazuje, że 
dostęp do informacji konfidencjonalnych ma tylko sąd, a nie np. uczestnicy 
postępowania spadkowego, które powinno toczyć się w chwili wystąpienia do banku 
z żądaniem informacji (verba legis: „prowadzone postępowania spadkowe”). 
Wprawdzie w przepisie tym nie wspomina się o tym, jaki może być przedmiotowy 
zakres takich informacji, to jednak należy przyjąć, że zapewniono tu dostęp sądu 

zasadniczo do informacji ogólnie oznaczonych w art. 104 ust. 1 Pr.bank. („wszystkie 
informacje dotyczące czynności bankowej”). W grę wchodzą zatem także 
informacje dotyczące istnienia umów rachunku bankowego, zawartych przez 
spadkodawcę, oraz informacje w zakresie obrotów i stanów tych rachunków w 
chwili otwarcia spadku. 
Powstaje jednak pytanie, czy pojęciem sądowego „postępowania 
spadkowego”, użytym w art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank., można obejmować także 
sprawy o zachowek. De lege lata nie ma możliwości dochodzenia należności z 
tytułu zachowku w postępowaniu o dział spadku (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 31 sierpnia 1966 r., III CR 156/66, OSNCP 1967, nr 2, poz. 35). 
Ewentualny udział uprawnionego do zachowku w postępowaniu spadkowym, które 
na pewno objęte jest art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank., nie dezaktualizuje 
przedstawionego zagadnienia prawnego. 
Można twierdzić, że sprawy należące do „postępowania spadkowego” to 
„sprawy z zakresu prawa spadkowego” przewidziane w art. 627-691 k.p.c. Nawet 
przy założeniu, że art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. powinien być interpretowany w 
sposób restrykcyjny jako wyjątek od zasady sformułowanej w art. 104 ust. 3, nie ma 
dostatecznych podstaw do twierdzenia, że sądowe „postępowanie spadkowe” w 
rozumieniu omawianego przepisu ogranicza się tylko do kategorii spraw 
wymienionych w art. 627 i nast. k.p.c. Do takiej wykładni nie upoważnia ani treść, 
ani sposób redakcji art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank., nieokreślającego trybu 
rozpoznawania spraw cywilnych, w których sąd jest uprawniony do żądania od 
banku informacji konfidencjonalnych; przewidziano w nim zarówno sprawy należące 
do trybu postępowania procesowego (np. sprawy alimentacyjne), jak i 
nieprocesowego (sprawy o podział majątku wspólnego, sprawy z zakresu prawa 
spadkowego), w których informacje objęte tajemnicą bankową mają zasadnicze 
znaczenie dla rozstrzygnięcia. Co więcej, położono akcent na samo prowadzenie 
określonych postępowań przez sąd występujący z żądaniem informacji, a nie na 
podmiotową konfigurację takiego postępowania i ścisłe określenie jego przedmiotu. 
Należy zaznaczyć, że właśnie sprawy należące do „postępowania spadkowego” 
określone zostały w sposób najbardziej ogólny, rodzajowy, co można tłumaczyć 
tym, iż sprawy te ze swej natury mogą być różnie ukształtowane w aspekcie 
podmiotowym oraz ze względu na przedmiot postępowania. Upoważnia to do 
stwierdzenia, że o zaliczeniu danej sprawy do kategorii spraw rozpoznawanych w 

postępowaniu spadkowym w rozumieniu art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. nie 
powinny decydować jedynie art. 627-691 k.p.c., ale także przepisy prawa 
materialnego, w tym art. 991-1011 k.c. dotyczące zachowku. 
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasadę ochrony dziedziczenia 
(art. 64 ust. 2 Konstytucji) odnosi się także do praw obligacyjnych związanych ze 
spadkiem, w tym zapisu i zachowku (por. uzasadnienie wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 1999 r., K 23/98). Podobną próbę szerszego 
ujmowania dziedziczenia można także zauważyć w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 117/97 
(OSNAPUS 1998, nr 24, poz. 702) stwierdzono, że instytucja zachowku służy 
realizacji konstytucyjnych praw do ochrony dziedziczenia oraz ochrony rodziny. 
Skoro zatem zachowek, niezależnie od jego postaci (art. 991 § 2 k.p.c.), można 
uznać za formę dziedziczenia, to wszystkie postacie zachowku, w tym zachowek 
sprowadzający się do uzyskania przez uprawnionego sumy pieniężnej, powinny 
korzystać z takiej samej ochrony prawnej, jaka odnosi się do dziedziczenia w 
znaczeniu ścisłym (art. 925 k.c.). Nie ma więc dostatecznych powodów do 
zasadniczego różnicowania sytuacji prawnej spadkobiercy i uprawnionego do 
zachowku w zakresie dostępu sądu prowadzącego postępowanie do informacji 
objętych tajemnicą bankową i dotyczących stanu masy spadkowej. (...) 
Należy jednocześnie zwrócić uwagę na zagadnienie uboczne, które pojawiło 
się w związku z uzasadnieniem zagadnienia prawnego, przedstawionego przez Sąd 
Apelacyjny. Chodzi mianowicie o zawarte w tym uzasadnieniu stwierdzenie, że Sąd 
pierwszej instancji dopuścił dowód z informacji na okoliczność wielkości wkładów 
pieniężnych posiadanych przez spadkodawczynię i jej męża w dniu otwarcia 
spadku. Jak wspomniano, art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Pr.bank. uprawnia jedynie sąd 
do uzyskania od banku informacji konfidencjonalnych i taka informacja powinna 
trafić tylko do tego sądu, ale nie np. do uczestników postępowania nieprocesowego 
lub stron procesu. Podmiotowy zasięg tajemnicy bankowej został wyraźnie 
zakreślony w omawianym przepisie i nie ma znaczenia to, z czyjej inicjatywy sąd 
wystąpił do banku o informacje. W każdym razie wystąpienie do banku o takie 
informacje nie odbywa się w ramach prawnego reżimu postępowania dowodowego, 
poprzedzonego postanowieniem przewidzianym w art. 236 k.p.c. 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. 
rozstrzygnął przestawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.