III CZP 87/12

Sygn. akt III CZP 87/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
w sprawie z wniosku I. Ś. 
przy uczestnictwie G. Ś. 
o wpis do księgi wieczystej, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 20 grudnia 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 21 września 2012 r.,  
 
"Czy oświadczenie darczyńcy o uchyleniu się od skutków 
prawnych złożonego pod wpływem błędu oświadczenia woli                
o przeniesieniu własności nieruchomości zawartego w umowie 
darowizny (art. 88 k.c.) stanowi podstawę do ujawnienia go jako 
właściciela w księdze wieczystej?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
I. Ś. wniósł o wykreślenie wpisu G. Ś. jako właścicielki lokalu w księdze 
wieczystej nr Kw […] prowadzonej przez Sąd Rejonowy i wpisanie go jako 
właściciela na podstawie złożonego w dniu 23 kwietnia 2012 r. przed notariuszem 
oświadczenia o uchyleniu się na podstawie art. 84 k.c. od skutków prawnych 
oświadczenia woli z dnia 1 lipca 2012 r. obejmującego darowiznę nieruchomości 
lokalowej stanowiącej jego własność. W oświadczeniu tym wskazał, że działał pod 
wpływem błędu co do treści czynności prawnej, bowiem umowę darowizny zawarł 
w przekonaniu, że jej skutek nastąpi dopiero po jego śmierci. W § 2 aktu 
notarialnego obdarowana G. Ś. oświadczyła, że przyjmuje oświadczenie do 
wiadomości i nie kwestionuje go. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym 
postanowieniem z  dnia 12 czerwca 2012 r. oddalił wniosek o wpis argumentując, 
że ograniczona kognicja w postępowaniu wieczystoksięgowym nie przewiduje 
badania skuteczności oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych umowy. 
Na  skutek skargi na orzeczenie referendarza sądowego Sąd Rejonowy 
postanowieniem dnia 2 lipca 2012 r. oddalił wniosek o dokonanie wpisu, powołując 
tożsamą argumentację i wskazując, że samo złożenie oświadczenia o uchyleniu się 
od skutków prawnych oświadczenia nie świadczy jeszcze o jego skuteczności. 
Sąd 
Okręgowy, 
przy 
rozpoznawaniu 
apelacji 
wnioskodawcy 
od 
postanowienia Sądu Rejonowego, powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu 
prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W postanowieniu z dnia 21 listopada 2007 r., II CSK 315/07 (niepubl.) 
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zawarte w dokumencie jednostronne oświadczenie woli 
o uchyleniu się przez wnioskodawców od skutków prawnych zrzeczenia się 
z uprawnień przysługujących im z tytułu obciążenia nieruchomości uczestników 
prawem dożywocia nie unicestwia skutków tej rezygnacji i nie powoduje powstania 
skutku rzeczowego polegającego na tym, że niejako "odżywają" ich uprawnienia 
z dożywocia sprzed złożenia oświadczenia woli o zrzeczeniu się tych uprawnień. 
Dokument taki nie daje podstawy do stwierdzenia, że doszło do ponownego 
obciążenia 
nieruchomości 
uczestników 
prawem 
dożywocia 
na 
rzecz 

 
3 
wnioskodawców, stąd też dokonanie wpisu tego prawa jest bezzasadne. 
W postanowieniu z dnia 16 stycznia 2009 r., III CSK 239/08 (niepubl.) 
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena istnienia podstawy do dokonania wpisu 
obejmować powinna zawsze dwie płaszczyzny, płaszczyznę formalną, dotyczącą 
samego dokumentu (czynności prawnej materialnej), mających stanowić podstawę 
wpisu, i płaszczyznę materialną, obejmującą samo prawo (prawo własności), które 
ma być ujawnione w księdze wieczystej. Kognicja sądu wieczystoksięgowego 
wyłącza możliwość prowadzenia postępowania dowodowego i dokonywania 
na jego podstawie ustaleń faktycznych. Oznacza to niemożność weryfikowania 
w postępowaniu przed tym sądem skuteczności prawnej oświadczenia woli 
złożonego na podstawie art. 88 k.c. w związku z art. 87 k.c. 
Należy ponadto mieć na względzie, że jednostronne czynności prawne 
dotyczące nieruchomości bądź prawa użytkowania wieczystego gruntu, takie jak 
odwołanie darowizny czy odstąpienie od umowy, według ustalonego orzecznictwa 
Sądu Najwyższego również wtedy, gdy są skuteczne, wywołują jedynie skutek 
zobowiązujący, a nie rozporządzający. Wszechstronnie przedstawił to Sąd 
Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 27 lutego 
2003 r., III CZP 80/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 141). Teoretycznie stanowisko 
to mogłoby być odniesione również do uchylenia się od skutków wadliwego 
oświadczenia woli, chociaż z uzasadnienia powołanej uchwały expressis verbis 
to nie wynika. 
Okoliczności faktyczne sprawy, na tle której zostało sformułowane przez Sąd 
Okręgowy zagadnienie prawne, są jednak o tyle szczególne, że obdarowana nie 
kwestionuje skuteczności uchylenia się przez darczyńcę od skutków prawnych 
dokonanej darowizny ze względu na błąd polegający na tym, iż darczyńca był 
przekonany, iż dokonuje darowizny mortis causa. Nie powstaje w tej sytuacji 
problem badania przez sąd wieczystoksięgowy skuteczności takiego uchylenia się. 
Co więcej, oświadczenie obdarowanej w rozważanym zakresie znajduje się w akcie 
notarialnym, co sprawia, że ad casum nie powstaje też problem wyłącznie 
obligacyjnego skutku uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli 
złożonego pod wpływem błędu. 

 
4 
Cel instytucji zagadnień prawnych przedstawianych Sądowi Najwyższemu 
oraz 
dotychczasowe 
utrwalone 
orzecznictwo 
wskazują 
jednoznacznie, 
że ukształtowanie zagadnienia prawnego jako kwestii o charakterze subsumcyjnym 
(wymagającej oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, nie zaś in abstracto) 
wykluczają jego rozstrzygnięcie (tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
7 października 2008 r., III CZP 87/08, niepubl. i z dnia 12 marca 2010 r., III CZP 
129/09, niepubl.). Wypowiedź Sądu Najwyższego miałaby w tym wypadku 
charakter sytuacyjny, zależny od dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych 
i byłaby pozbawiona znaczenia ogólnego.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
postanowił, jak w sentencji.