III CZP 86/08

Uchwała z dnia 18 grudnia 2008 r., III CZP 86/08 
 
Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. 
i Stanisława P. przy uczestnictwie Michała G. i Prokuratora Prokuratury Okręgowej 
w K. o nadzór nad kuratelą spółki, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 18 grudnia 2008 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 3 
kwietnia 2008 r.: 
„Czy na postanowienie o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia 
sprawozdań kuratora osoby prawnej ustanowionego w trybie art. 42 k.c. przysługuje 
środek odwoławczy, a jeżeli tak to, czy jest to apelacja, czy zażalenie?” 
podjął uchwałę: 
 
Postanowienie o odmowie zatwierdzenia sprawozdania kuratora osoby 
prawnej ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. jest niezaskarżalne. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-
Śródmieścia w Krakowie odmówił zatwierdzenia sprawozdania z kurateli i zarządu 
majątkiem bliżej określonej spółki w likwidacji, złożonych przez Stanisława P. za 
lata 1999-2005 oraz sprawozdania końcowego za okres od stycznia do kwietnia 
2006 r. 
Przy rozpoznawaniu apelacji Stanisława P. powstało przedstawione przez Sąd 
Okręgowy w Krakowie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości o treści 
przytoczonej na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Kuratela została – przynajmniej gdy chodzi o jej główne założenia – 
unormowana w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym łącznie z opieką (tytuł III 
„Opieka i kuratela”, dział III „Kuratela”). Tam też zostały przewidziane niektóre 
wypadki kurateli (art. 181-184). Dalsze sytuacje, w których dochodzi do 
ustanowienia kuratora, znajdują uregulowanie w innych przepisach kodeksu 
rodzinnego i opiekuńczego, w kodeksie cywilnym, w kodeksie postępowania 
cywilnego, w kodeksie spółek handlowych i w niektórych innych ustawach. 
Różnice między kuratelą i opieką co do istoty i celów obydwu tych instytucji 
prawnych, występujące w większym lub mniejszym stopniu zależnie od 
poszczególnych rodzajów kurateli, sprawiają, że w zakresie nieunormowanym przez 
osobne przepisy do kurateli stosuje się odpowiednio przepisy o opiece, zarówno 
przepisy prawa materialnego (art. 178 § 2 k.r.o.), jak i kodeksu postępowania 
cywilnego (art. 605). Do ustanowionych przez sąd różnego rodzaju kuratorów (tzw. 
kuratorów prawa materialnego), oraz do sprawowanego nad nimi nadzoru sądu 
mają więc odpowiednie zastosowanie te same przepisy prawa materialnego i 
procesowego, które obowiązują odnośnie do opieki i opiekunów. 
Zgodnie z art. 42 § 1 k.c., jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich 
spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. W 
myśl art. 42 § 2 k.c., kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie 
organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. 
Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd opiekuńczy, w którego okręgu 
osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 k.p.c.). Sąd ten wykonuje też 
nadzór nad sprawowaniem kurateli, którego podstawę prawną stanowią 
odpowiednio stosowane przepisy dotyczące nadzoru nad sprawowaniem opieki (art. 
165-168 k.r.o.). W ramach tego nadzoru sąd opiekuńczy bada sprawozdania 
kuratora dotyczące przebiegu sprawowanej kurateli pod względem rzeczowym i 
rachunkowym, zarządza w razie potrzeby ich sprostowanie i uzupełnienie oraz 
orzeka, czy i w jakim zakresie je zatwierdza. 
Zasadą w postępowaniu nieprocesowym, wynikającą z art. 518 § 1 k.p.c., jest 
zaskarżanie apelacją postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do 
istoty sprawy, innych zaś postanowień – zażaleniem, ale tylko gdy przepis tak 
stanowi. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera przepisu wskazującego, że 
postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania kuratora osoby prawnej 
ustanowionego w trybie art. 42 k.c. podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia. 

Zasadnicze zatem znaczenie dla oceny, czy postanowienie w przedmiocie 
zatwierdzenia sprawozdania kuratora podlega zaskarżeniu apelacją ma wyjaśnienie 
kwestii, czy można je uznać za orzeczenie co do istoty sprawy. 
W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego i w piśmiennictwie 
prawniczym przyjmuje się, że orzeczeniem co do istoty sprawy jest orzeczenie 
rozstrzygające o żądaniu będącym przedmiotem postępowania (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1970 r., II CR 159/70, OSNCP 1970, nr 11, 
poz. 209 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., III CZP 
25/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 45 i z dnia 31 stycznia 2001 r., III CZP 51/00, OSNC 
2001, nr 6, poz. 81). Pod pojęciem „sprawy” rozumie się zespół czynności 
procesowych stron i sądu rozpoczętych wniesieniem wniosku, podejmowanych w 
celu merytorycznego rozstrzygnięcia o zasadności żądania objętego treścią 
wniosku, zakończonych wydaniem prawomocnego orzeczenia co do meritum (por. 
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 
r., III CZP 142/07, OSNC 2008, nr 11, poz. 122). Przez sprawę rozumie się ponadto 
spór (całość sporu), który obejmuje główny przedmiot rozstrzygnięcia sądu (por. 
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2000 r., 
III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22). Za orzeczenia co do istoty sprawy uznaje 
się wydawane w postępowaniu nieprocesowym postanowienia o charakterze 
merytorycznym, które rozstrzygają kwestie materialnoprawne. Wyróżnikiem takich 
postanowień jest właściwe dla nich podłoże materialnoprawne, umożliwiające 
rozstrzygnięcie o żądaniu będącym przedmiotem postępowania (por. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 8 maja 1975 r., III CZP 26/75, OSNCP 1976, nr 2 poz. 31). 
Poza zakresem tego pojęcia znajdują się orzeczenia sądu, które dotyczą kwestii 
wpadkowych, rozstrzygają kwestie procesowe. 
Postanowienie sądu o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia sprawozdań 
kuratora osoby prawnej ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. nie ma charakteru 
merytorycznego, a jego ocena przez sąd nie może być uznana za rozpoznawanie 
sprawy. Nie kończy ono merytorycznie żadnego etapu postępowania 
nieprocesowego ani nie rozstrzyga kwestii, która może być objęta wnioskiem o 
wszczęcie postępowania lub zgłoszonej w jego toku; w razie wydania pozytywnego 
rozstrzygnięcia może jedynie zamknąć pewien, cyklicznie powtarzający się etap. 
Może także, w razie odmówienia zatwierdzenia sporządzonego sprawozdania, 
stanowić podstawę do podejmowania dalszych działań zmierzających do 

należytego zabezpieczenia interesów osoby prawnej, dla której ustanowiono 
kuratora, nie jest więc ono postanowieniem o charakterze merytorycznym, 
rozstrzygającym kwestie materialnoprawne, a tym samym orzekającym co do istoty 
sprawy. 
Nie bez znaczenia dla takiej oceny charakteru omawianego postanowienia jest 
treść art. 167 § 1 w związku z art. 178 § 2 k.r.o., który pozwala sądowi 
opiekuńczemu zarządzić w razie potrzeby sprostowanie i uzupełnienie 
sprawozdania i rachunków z kurateli. Przedłożenie dalszych rachunków lub 
uzupełnienie sprawozdania z kurateli może spowodować konieczność zmiany 
postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania, tym bardziej że 
postanowienia sądu opiekuńczego mogą być zmieniane, jeżeli wymaga tego dobro 
osoby, której postanowienie dotyczy (art. 577 k.p.c.). 
Poza tym, art. 167 § 2 k.r.o. zastrzega, że zatwierdzenie rachunku przez sąd 
opiekuńczy nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna za szkodę wyrządzoną 
nienależytym sprawowaniem zarządu majątkiem. Wynika z tego, że działania sądu 
związane z badaniem sprawozdania z zarządu majątkiem ograniczyć się mają do 
ich kontroli, ewentualnie nakazania uzupełnienia dostrzeżonych braków, a nie 
przesądzają prawidłowości sprawowania tego zarządu. Kwestia ta może podlegać 
badaniu w innych postępowaniach lub na etapach postępowania związanego z 
kuratelą, niezależnie od treści rozstrzygnięcia sądu opiekuńczego co do przyjęcia 
sprawozdania. Tak więc w odniesieniu do takiego postanowienia nie znajduje 
zastosowania art. 518 k.p.c., według którego apelacja przysługuje od postanowień 
sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy. Skoro ustawodawca nie 
przewidział zażalenia na to postanowienie, jest ono niezaskarżalne. 
Nie jest uzasadnione odwołanie się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 31 
stycznia 2001 r., III CZP 51/00 (OSNC 2001, nr 6, poz. 81), w której stwierdzono, że 
od postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania zarządcy 
nieruchomością wspólną przysługuje apelacja. Nie ulega wątpliwości, że 
postanowienie wydane na podstawie art. 937 § 2 w związku z art. 615 k.p.c., w 
przeciwieństwie do omawianego postanowienia, jest orzeczeniem co do istoty 
sprawy; rozstrzyga ono między współwłaścicielami w sposób merytoryczny i 
stanowczy materialnoprawną kwestię z zakresu współwłasności rzeczy oraz kreuje 
wzajemne relacje prawne dotyczące przedmiotu współwłasności między 

współwłaścicielami  (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2000 r., III 
CZP 30/99, OSNC 2000, nr 6, poz. 106).  
Nie jest także uzasadnione odwołanie się do zasady dwuinstancyjności 
postępowania. Nie ulega wątpliwości, że konstytucyjną zasadę co najmniej 
dwuinstancyjnego postępowania sądowego należy stosować jedynie do orzeczeń 
wydawanych przez sądy pierwszej instancji, rozstrzygających sprawę rozumianą 
jako przedmiot postępowania, dla którego postępowanie cywilne zostało wszczęte. 
Mając to na względzie oraz biorąc pod uwagę istotę przepisów Konstytucji 
dotyczących instancyjności, należy dojść do wniosku, że w cywilnym postępowaniu 
sądowym polega ona na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa 
różne sądy tej samej sprawy o charakterze merytorycznym, której zakres 
wyznaczony został treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 
142/07). Nie ma zatem podstaw konstytucyjnych, aby mimo ryzyka błędu, jakim 
zagrożona jest każda czynność decyzyjna sądu, postanowienia sądu wydane w 
przedmiocie zatwierdzania lub odmowy zatwierdzenia sprawozdania kuratora, 
należało poddawać kontroli instancyjnej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.