III CZP 85/13

Sygn. akt III CZP 85/13 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 4 grudnia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
Protokolant Anna Wasiak 
 
w sprawie z wniosku A. D. 
przy uczestnictwie M. D. 
o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 4 grudnia 2013 r. 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Henryki Gajdy - Kwapień, 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w W.  
postanowieniem z dnia 5 września 2013 r.,  
 
"Czy jest dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności aktowi 
notarialnemu, w którym dłużnik złożył oświadczenie o poddaniu się                
w trybie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. egzekucji co do świadczeń 
alimentacyjnych?" 
 
podjął uchwałę: 
Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności aktowi 
notarialnemu, w którym dłużnik złożył oświadczenie o poddaniu 
się egzekucji świadczeń alimentacyjnych; sąd może oddalić 
wniosek o nadanie takiemu aktowi notarialnemu klauzuli 
wykonalności, jeżeli z jego treści oraz oświadczenia dłużnika                
o poddaniu się egzekucji w sposób oczywisty wynika, że zostało 
złożone w celu obejścia prawa. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy powstało 
w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym 
dłużnik poddał się egzekucji zaległych za 11 lat alimentów należnych żonie i dwóm 
córkom w kwocie 3 milionów zł, zobowiązując się wypłacić tę kwotę w terminie 7 dni 
od sporządzenia aktu notarialnego oraz alimentów bieżących w kwocie 30 000 zł 
miesięcznie. W związku z niewykonaniem zobowiązania, żona dłużnika następnego 
dnia po upływie terminu wskazanego w akcie notarialnym złożyła wniosek o 
nadanie klauzuli wykonalności temu aktowi notarialnemu, stanowiącemu tytuł 
egzekucyjny w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.  
Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego 
oddalające wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powziął wątpliwość, dając 
temu wyraz w pytaniu: czy jest dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności aktowi 
notarialnemu, w którym dłużnik złożył oświadczenie o poddaniu się w trybie art. 777 
§ 1 pkt 4 k.p.c. egzekucji  co do świadczeń alimentacyjnych?  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Rozstrzygnięcie 
przedstawionego 
zagadnienia 
prawnego 
wymaga 
- 
zważywszy na argumentację powołaną w jego uzasadnieniu -  wyjaśnienia kwestii, 
czy ze względu na specyfikę świadczeń alimentacyjnych istnieje prawna możliwość 
poddawania się egzekucji tych świadczeń w akcie notarialnym, a ponadto 
dokonania  oceny w zakresie możliwości odstąpienia w takim przypadku od zasady, 
zgodnie z którą w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności nie bada się 
merytorycznych podstaw obowiązku stwierdzonego w tytule egzekucyjnym.  
             Kwestia dopuszczalności poddania się przez dłużnika w akcie notarialnym 
egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie była poruszana w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego. W piśmiennictwie prezentowany jest pogląd, że tytuł egzekucyjny 
w postaci aktu notarialnego może obejmować każdy obowiązek o charakterze 
cywilnoprawnym, odnośnie do którego jest dopuszczalna droga sądowa 
oraz droga egzekucji sądowej. Jest to pogląd trafny. Unormowanie przyjęte w art. 
777 § 1 pkt 4 k.p.c., nie zawiera żadnych ograniczeń co do katalogu zdarzeń, 

 
3 
które mogą być źródłem zobowiązania. Notarialny tytuł egzekucyjny może więc 
dotyczyć każdego obowiązku świadczenia polegającego na zapłacie sumy 
pieniężnej lub wydaniu rzeczy oznaczonych indywidualnie lub co do gatunku, 
bez względu na to, jakie jest źródło tego obowiązku. Nie ma przeszkód, aby 
złożone w akcie notarialnym oświadczenie o poddaniu się egzekucji dotyczyło 
także 
obowiązku 
polegającego 
na  spełnianiu 
świadczeń 
alimentacyjnych 
(argument lege non distinguente).  Należy jedynie zastrzec, że obowiązek ten 
powinien być objęty ochroną prawną udzielaną w postępowaniu cywilnym z tego 
względu, że akt notarialny jest tytułem egzekucyjnym, który po zaopatrzeniu 
w klauzulę wykonalności, stanowi podstawę egzekucji sądowej (art. 776 w zw. 
z art. 777 k.p.c.).  
            Za wyłączeniem obowiązku alimentacyjnego z grupy świadczeń, odnośnie 
do których może nastąpić poddanie się egzekucji, nie przemawia – wbrew 
zastrzeżeniom zgłoszonym przez oba orzekające Sądy - natura prawna stosunku 
alimentacyjnego. Stosunek ten powstaje z mocy prawa wskutek nawiązania się 
określonych 
relacji 
rodzinnych 
(pokrewieństwa, 
powinowactwa 
bądź 
przysposobienia), niezależnie od woli stron. Treść obowiązku wynikającego 
ze  stosunku alimentacyjnego wprawdzie określa ustawa, w której przewidziano, 
że   zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb 
uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego 
(art. 135 § 1 k.r.o.), jednak nie ma przeszkód, aby obowiązek świadczenia został 
skonkretyzowany w umowie, ugodzie sądowej albo w orzeczeniu sądowym 
(argument z art. 138 k.r.o.). Stosunek alimentacyjny nie wyróżnia się niczym 
szczególnym na tle innych stosunków prawnych, które powstają z mocy samego 
prawa i mają pozaumowną podstawę. W tej grupie można przykładowo wymienić 
obowiązek naprawienia szkody, wydania bezpodstawnego wzbogacenia a także 
pokrycia zachowku. Świadczenia składające się na każdy z tych obowiązków 
wymagają konkretyzacji w umowie, choćby zawartej w sposób dorozumiany, 
ewentualnie w ugodzie sądowej, albo w orzeczeniu sądowym, a zasady ustalania 
treści tych świadczeń zostały w sposób szczegółowy uregulowane przez ustawę 
(art. 361–363, art. 406 i art. 991-997 k.c.).  

 
4 
               O szczególnym charakterze obowiązku alimentacyjnego nie świadczy 
także okoliczność, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia 
lub umowy, w których uregulowano kwestie związane z wykonaniem tego 
obowiązku (art. 138 k.r.o.). Rozwiązanie takie ma ścisły związek z tym, 
że  obowiązek alimentacyjny co do zasady nie jest wykonywany jednorazowo 
i obejmuje świadczenia powtarzające się, które przeważnie są realizowane przez 
dłuższy okres. Uzasadnia to potrzebę wprowadzenia mechanizmu, który umożliwia 
odpowiednią modyfikację treści obowiązku alimentacyjnego w przypadku, 
gdy zmianie ulega sytuacja, w jakiej znajduje się osoba uprawniona lub 
zobowiązana do alimentacji. Jest to konstrukcja prawna, którą prawodawca 
zazwyczaj posługuje się w odniesieniu do stosunków prawnych mających charakter 
trwały (ciągły). Przykładem jest art. 907 § 2 k.c., zgodnie z którym, gdy obowiązek 
płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków 
żądać zmiany wysokości lub okresu trwania renty, chociażby zostały ustalone 
w orzeczeniu sądowym lub w umowie. 
            W odniesieniu do drugiej kwestii, wyłaniającej się przy analizie 
przedstawionego zagadnienia prawnego należy wskazać, że zarówno w doktrynie, 
jak i w judykaturze dominuje pogląd, zgodnie z którym w postępowaniu o nadanie 
tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności sąd nie bada kwestii merytorycznych 
związanych z istnieniem obowiązku świadczenia (orzeczenia Sądu Najwyższego 
z dnia 31 stycznia 1938 r., C. III. 457/37, PPC 1938, nr 13-14-15, s. 465, z dnia 
21 lipca 1972 r., II CR 193/72, OSNCP 1973, nr 4, poz. 68, z dnia 24 sierpnia 
1973 r., II PZ 34/73, Lex nr 7295, z dnia 17 kwietnia 1985 r., III CZP 14/85, OSNCP 
1985, nr 12, poz. 192, uzasadnienie uchwały z dnia 16 marca 2006 r., III CZP 4/06, 
Biuletyn Sądu Najwyższego 2006, nr 3, s. 7).  Pogląd ten - także w przypadku tytułu 
egzekucyjnego, o którym mowa w art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. - został potwierdzony 
przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 marca 2008 r. III CZP 155/07 (OSNC 
2009, nr 3, poz. 42), stwierdzającej, że w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności aktowi notarialnemu, w którym dłużnik poddał się egzekucji, nie jest 
dopuszczalna ocena ważności czynności prawnej. Za takim stanowiskiem 
przemawia przede wszystkim treść art. 783 § 1 k.p.c., zgodnie z którym klauzula 
wykonalności obejmuje stwierdzenie, że tytuł uprawnia do egzekucji, a w razie 

 
5 
potrzeby oznacza jej zakres. Należy przyjąć, że uprawnienie do prowadzenia 
egzekucji istnieje, jeżeli dokument, na który powołuje się wierzyciel, spełnia 
wszystkie ustawowe wymagania tytułu egzekucyjnego, a stwierdzony w nim 
obowiązek świadczenia nadaje się do wykonania w drodze egzekucji sądowej. 
W związku z tym żadne inne kwestie nie powinny być przedmiotem badania 
w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności, w szczególności w postępowaniu 
tym nie należy rozstrzygać, czy czynność prawna, z której wynika obowiązek 
świadczenia stwierdzony w tytule egzekucyjnym, może zostać uznana za zgodną 
z prawem lub z zasadami współżycia społecznego.  
               Przedstawiony pogląd wspierają racje natury funkcjonalnej, odwołujące 
się do struktury postępowania cywilnego. W jego ramach nadanie klauzuli 
wykonalności następuje w postępowaniu o charakterze pomocniczym, w którym 
ustalone zostają podstawy wszczęcia właściwego postępowania egzekucyjnego. 
Z tego powodu w postępowaniu klauzulowym nie podlega weryfikacji kwestia 
istnienia albo nieistnienia obowiązku świadczenia stwierdzonego w tytule 
egzekucyjnym. Tego rodzaju aktywność, sprowadzająca się w istocie do 
merytorycznego osądzenia sprawy cywilnej, może być podejmowana wyłącznie 
w postępowaniu rozpoznawczym. Skoro tylko postępowanie rozpoznawcze jest 
w pełni przystosowane do rozpatrywania spraw cywilnych co do ich istoty, 
to wyłącznie w ramach tego postępowania może być przeprowadzona prawna 
ocena obowiązku stwierdzonego w akcie notarialnym. W zależności od stanu 
stosunków, 
jakie 
ukształtowały 
się 
między 
wierzycielem 
a 
dłużnikiem, 
postępowanie takie  może zostać wszczęte wskutek powództwa o ustalenie 
(art. 189 k.p.c.),  o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. 840 § 1 
pkt 1 lub 2 k.p.c.) albo o naprawienie szkody lub zwrot bezpodstawnego 
wzbogacenia (nienależnego świadczenia).  
            Brak 
jest 
podstaw, 
aby 
odstępować 
od 
przedstawionych 
zasad 
określających przedmiot rozpoznania w postępowaniu rozpoznawczym oraz 
w postępowaniu klauzulowym tylko dlatego, że w drugim z wymienionych 
postępowań istnieje możliwość zaopatrzenia w klauzulę wykonalności aktu 
notarialnego, w którym dłużnik poddał się egzekucji świadczeń wynikających 
z obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek ten jest wprawdzie specyficzny, 

 
6 
ponieważ jego granice zostały określone przez ustawę, jednakże tą samą cechą 
wyróżniają się także inne - wskazane wcześniej - obowiązki, które powstają z mocy 
prawa.  
             Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione zagadnienie 
prawne podziela pogląd o niedopuszczalności badania w postępowaniu o nadanie 
klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu zagadnień merytorycznych, także z tej 
przyczyny, że każda próba poddania w tym postępowaniu pod merytoryczny osąd 
świadczenia, które podlega wykonaniu w drodze egzekucji miałaby - ze względu 
na brak właściwych instrumentów poznawczych po stronie organu prowadzącego 
to postępowanie - wyłącznie charakter prowizoryczny i powierzchowny.  
 
Przedstawiony mechanizm jednak w wyjątkowych i nadzwyczajnych 
okolicznościach nie zasługuje na respektowanie. Dłużnicy alimentacyjni coraz 
częściej - ze względu na przyjętą w art. 1025 k.p.c. kolejność zaspokajania 
wierzyciela z kwoty uzyskanej z egzekucji, w której zasadą uprzywilejowania objęte 
zostały należności alimentacyjne - dobrowolnie poddają się egzekucji w akcie 
notarialnym, 
który 
będąc 
tytułem 
egzekucyjnym, 
po 
uzyskaniu 
klauzuli 
wykonalności przedstawiony zostaje do wykonania wyłącznie w celu pozbawienia 
możliwości zaspokojenia innych wierzycieli. Jeżeli taki tytuł egzekucyjny 
bez wątpienia wskazuje, że wykreowany został wyłącznie w celu obejścia prawa, 
to brak możliwości oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności oznaczałby 
sprowadzenie sądu do roli bezradnego organu pieczętującego nadużywanie przez 
stronę przyznanych jej praw procesowych. 
           Mając świadomość istnienia tego typu zagrożeń w piśmiennictwie poddano 
pod rozwagę możliwość powoływania się w postępowaniu klauzulowym –
w zupełnie wyjątkowych przypadkach - na swego rodzaju klauzulę porządku 
publicznego (por. glosę do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2008 r., 
„Rejent” 2010, nr 2, s. 98 i nast.). Przyjęcie takiego rozwiązania pozwala 
na nieuwzględnienie 
wniosku 
o 
nadanie 
klauzuli 
wykonalności 
tytułowi 
egzekucyjnemu (aktowi notarialnemu), który został wykreowany wyłącznie  w celu 
obejścia prawa, co jest możliwe do stwierdzenia prima facie, na podstawie samej 
treści zobowiązania przyjętego w takim akcie.    

 
7 
         Ustawodawca wprawdzie nie przewidział w przepisach prawnych możliwości 
weryfikowania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności w płaszczyźnie naruszenia 
podstawowych zasad porządku prawnego, nie budzi jednak wątpliwości, że zasady 
te jako że obejmują katalog najbardziej rudymentarnych i esencjonalnych reguł 
całego systemu prawnego, a także  poszczególnych jego gałęzi, powinny być 
uwzględniane w każdym stadium postępowania cywilnego, a więc także na etapie 
postępowania klauzulowego, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dochodzi do ich 
demonstracyjnego i jaskrawego pogwałcenia. Stanowisko takie do pewnego 
stopnia znajduje potwierdzenie w znowelizowanych przepisach, które regulują 
problematykę stwierdzania wykonalności orzeczenia sądu lub rozstrzygnięcia 
innego organu państwa obcego, ugody zawartej przed takim sądem lub organem 
bądź przez nie zatwierdzonej, a także wyroku sądu polubownego lub ugody przed 
nim zawartej, w tym wyroku sądu polubownego za granicą. W obecnym stanie 
prawnym stwierdzenie wykonalności tych aktów następuje przez nadanie klauzuli 
wykonalności (art. 1151 § 1, art. 11514, art. 1152, art. 1214 § 2 i art. 1215 § 1 
k.p.c.). W ramach tego postępowania sąd jest obowiązany odmówić stwierdzenia 
wykonalności (nadania klauzuli wykonalności), jeżeli wykonanie któregoś z tych 
aktów byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego 
Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1150 w zw. z 1146 § 1 pkt 7 oraz art. 1215 § 3 pkt 2 
i art. 1215 § 2 k.p.c.). Niewątpliwie nie ma podstaw do utożsamiania postępowania 
o stwierdzenie wykonalności z postępowaniem o nadanie klauzuli wykonalności, 
bowiem zachodzą pomiędzy nimi istotne różnice chociażby ze względu na inne 
funkcje oraz przedmiot obu tych postępowań. Sprawia to, że rozwiązań 
przewidzianych w jednym z tych postępowań nie można swobodnie przenosić do 
reżimu drugiego, co jednak nie wyklucza możliwości posiłkowania się którąś z reguł 
wnioskowania prawniczego (np. metodą analogii). 
            Notarialny tytuł egzekucyjny - podobnie jak bankowy tytuł egzekucyjny, 
a także ugoda sądowa - nie ma charakteru jurysdykcyjnego, powstaje bowiem nie 
wskutek sądowego rozstrzygnięcia, lecz z woli stron stosunku prawnego. 
Abstrahując od teoretycznych sporów odnośnie do charakteru prawnego 
oświadczenia o poddaniu się egzekucji, za bardziej przekonujący uznać należy 
pogląd, że jest ono jednostronną czynnością materialnoprawną nie zaś procesową 

 
8 
(nie jest składane w postępowaniu cywilnym, lecz skierowane do wierzyciela). 
Skutki tej czynności mają - i ta kwestia nie może budzić wątpliwości - charakter 
procesowy, powstaje bowiem tytuł egzekucyjny. Można zatem bronić poglądu, 
że ważność i skuteczność oświadczenia o poddaniu się egzekucji podlega ocenie 
z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, natomiast wykreowany takim 
oświadczeniem skutek procesowy w postaci notarialnego tytułu egzekucyjnego 
ocenić należy według prawa procesowego. Dostrzegając w tym tylko zakresie 
pewne analogie w odniesieniu do ugody sądowej, nie powinna budzić zastrzeżeń 
możliwość odwołania się - w postępowaniu wywołanym wnioskiem o nadanie 
klauzuli wykonalności notarialnemu tytułowi egzekucyjnemu - do przesłanki 
obejścia prawa, przewidzianej w art. 203 § 4 w zw. z art. 223 § 2 k.p.c.  
            Przeciwko prezentowanemu stanowisku nie może przemawiać okoliczność, 
że organem, przed którym może toczyć się postępowanie klauzulowe, jest 
także  referendarz sądowy, który zgodnie z art. 2 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 27 lipca 
2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 
427 ze zm.) został powołany wyłącznie do wykonywania zadań z zakresu 
ochrony  prawnej, innych niż wymiar sprawiedliwości. Nie budzi wątpliwości, 
że uprawnienie  do weryfikowania oświadczenia dłużnika o dobrowolnym poddaniu 
się 
egzekucji 
w akcie 
notarialnym 
wykracza 
poza 
sferę 
ustrojowych 
uprawnień  referendarza  sądowego i łączy się ze sprawowaniem władzy sądzenia 
(wymiaru sprawiedliwości), której wykonywanie zostało zastrzeżone do wyłącznej 
kompetencji sądów (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Pamiętać jednak należy, 
że   organem, 
który 
nadaje 
klauzulę 
wykonalności 
notarialnemu 
tytułowi 
egzekucyjnemu jest sąd, z tym że - jak stanowi  art. 781 § 11 k.p.c. - tytułowi 
egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. klauzulę wykonalności 
„może nadać także referendarz sądowy”. Taka regulacja pozwala w praktyce 
uniknąć wspomnianej kolizji, jaka mogłaby powstać przy wykonywaniu zadań 
powierzonych referendarzowi sądowemu.   
           W obowiązującym systemie prawnym przewidziane zostały rozwiązania, 
według których zakres kognicji organu, który nadaje klauzulę wykonalności został 
poszerzony o możliwość badania ugód zawartych poza sądem w płaszczyźnie 
ich zgodności z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Tego rodzaju 

 
9 
rozwiązanie zastało przewidziane w odniesieniu do ugody o naprawienie szkody 
wyrządzonej pracodawcy przez pracownika (por. art. 1211 § 2 k.p.), ugody zawartej 
przed komisją pojednawczą w sprawach ze stosunku pracy (por. 255 § 2 zd. 1 k.p.) 
oraz ugody zawartej przed mediatorem, która dodatkowo powinna jeszcze 
podlegać ocenie pod kątem ewentualnego obejścia prawa przez ugadzające się 
strony (zob. art. 18314 § 3 k.p.c.). Wymienione przepisy wprowadzają istotne 
odstępstwa od ogólnych zasad obowiązujących w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności, w związku z czym nie należy ich wykładać w sposób rozszerzający. 
W szczególności nie ma podstaw do przenoszenia ich na grunt postępowania 
o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu. Tytuły egzekucyjne w postaci 
ugód zawieranych przez pracownika i pracodawcę oraz ugód zawieranych przed 
mediatorem są sporządzane w prywatnoprawnym trybie przy udziale osób, które 
nie muszą dysponować wiedzą prawniczą, co uzasadnia bardziej intensywną 
kontrolę tych tytułów w ramach postępowania o nadanie klauzuli wykonalności.  
              Wskazanych reguł postępowania – wbrew sugestii Sądu Okręgowego - 
nie można odnieść do tytułu egzekucyjnego jakim jest akt notarialny, skoro 
powstaje on w postępowaniu notarialnym prowadzonym przez notariusza, który 
działa jako osoba zaufania publicznego i ma obowiązek wykonywać powierzone mu 
zadania zgodnie z prawem oraz kierować się zasadami godności, honoru 
i uczciwości, a przy dokonywaniu swych czynności powinien czuwać nad należytym 
zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których 
podejmowana czynność może powodować skutki prawne (art. 2 § 1, art. 15 § 1 
oraz art. 80 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, tekst jedn. 
Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako: „Pr. not.). Z tych względów czynności 
notarialne polegające na sporządzaniu tytułów egzekucyjnych nie wymagają 
w  postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności weryfikacji także od strony 
merytorycznej. Rozwiązanie przeciwne polegające na prewencyjnej kontroli 
czynności podejmowanych przez wykwalifikowany organ ochrony prawnej jakim 
jest notariusz, który w świetle powołanych unormowań ma za zadanie stać 
na straży porządku prawnego, byłoby rozwiązaniem asystemowym.  
 
Należy jednak podnieść, że tym bardziej asystemowym rozwiązaniem byłoby 
wykluczenie - nawet w zupełnie wyjątkowych przypadkach - możliwości 

 
10
powoływania się w postępowaniu klauzulowym na swego rodzaju klauzulę 
porządku publicznego z tego tylko względu, że tytuł egzekucyjny wykreowany 
został „pod nadzorem” notariusza, przy świadomości, że nadanie mu sądowej 
klauzuli wykonalności, stanowiłoby oczywiste obejście prawa, pieczętowane 
powagą i autorytetem sądu.   
         Zgodzić się należy z argumentem, że jedynie należycie ustalone okoliczności 
faktyczne 
mogą 
stanowić 
podstawę 
kwalifikacji 
obowiązku 
świadczenia 
jako uzasadnionego w świetle obowiązujących norm prawnych albo jako nie 
zasługującego na ochronę prawną, a nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu 
klauzulowym organy procesowe nie dysponują odpowiednimi środkami, przy użyciu 
których mogłyby dokonywać wiążących ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy 
dostrzegł te uwarunkowania i dlatego tezę o możliwości oddalenia wniosku 
o nadanie notarialnemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności ograniczył 
do sytuacji zupełnie wyjątkowej, gdy nie zachodzi potrzeba dokonywania 
jakichkolwiek ustaleń sądowych, dla stwierdzenia, że oświadczenie o poddaniu się 
egzekucji złożone zostało w celu obejścia prawa.  
          Przyjęcie takiego poglądu nie może być odczytywane w praktyce obrotu – 
zważywszy na wskazane zastrzeżenia i uwarunkowania wynikające z okoliczności 
o wyjątkowym charakterze – jako wyłom w utrwalonym od lat stanowisku Sądu 
Najwyższego, w pełni aprobowanym przez doktrynę, lecz powinno być 
potraktowane jako niezbędne i konieczne wskazanie na możliwość odmowy 
nadania notarialnemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności w sytuacji, 
w której jedynym celem uruchomienia postępowania klauzulowego miałaby być 
legitymizacja przez sąd fikcji prawnej, celu niegodziwego, służącego obejściu 
prawa, albo godzącego w podstawowe zasady porządku prawnego. Tylko w takich 
sytuacjach brak zgody sądu na powstanie tytułu wykonawczego znajduje 
usprawiedliwienie.   
           W sprawie, w której przedstawione zostało do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne rzeczą Sądu Okręgowego będzie dokonanie oceny, czy w polskiej 
rzeczywistości złożenie oświadczenia o poddaniu się egzekucji alimentów zaległych 
za 11 lat w wysokości 3 milionów zł, a więc w znacznej części przedawnionych, 

 
11
płatnych w bardzo krótkim, bo zaledwie kilkudniowym terminie, a na przyszłość 
w  kwocie po 30 000 zł miesięcznie, stanowi podstawę do stwierdzenia, 
że wykreowanie takiego tytułu służyć miało wyłącznie obejściu prawa, które miałby 
legitymizować sąd, przy założeniu, że nie ma on kompetencji do badania tytułu 
egzekucyjnego w tym zakresie.  
          Zwracając uwagę na nadzwyczajność rozwiązania przyjętego w uchwale 
stanowiącej odpowiedź na pytanie Sądu Okręgowego należy wskazać, że jeżeli 
dobrowolne poddanie się egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie prowadzi do 
jednoznacznych i oczywistych ocen, usprawiedliwiających a limine odmowę 
nadania klauzuli wykonalności, istnieje możliwość uruchomienia środków prawnych 
służących ochronie osób, których interesy mogą zostać naruszone wskutek 
prowadzenia egzekucji należności alimentacyjnych w następstwie dobrowolnego 
poddania się egzekucji w akcie notarialnym.   
          Potrzeba ochrony interesu prawnego osoby trzeciej może wystąpić 
w przypadku konkurencji egzekwowanych należności i konieczności zastosowania  
zasady pierwszeństwa zaspokojenia należności alimentacyjnych(art. 1025 § 1 pkt 2 
k.p.c.). Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 października 
1980 r. III CZP 37/80 (OSNCP 1981, nr 4, poz. 48), a także w uchwale z dnia 
17 czerwca 2010 r., III CZP 41/10 (OSNC 2011, nr 1, poz. 5) oraz w wyroku 
z dnia  14 listopada 2008 r., V CSK 163/08 (nie publ.) uznał, że w wypadku gdy 
egzekucja należności alimentacyjnych uniemożliwia zaspokojenie wierzytelności 
innego  wierzyciela, może on w drodze powództwa przeciwko osobie, na której 
rzecz egzekwowane są należności alimentacyjne, żądać ustalenia na podstawie 
art. 527 i następ. k.c., że przysługuje mu prawo zaspokojenia swej wierzytelności 
przed egzekwowanymi należnościami alimentacyjnymi. Wierzyciel odsunięty 
od zaspokojenia może także  korzystać – w ramach podstawienia w prawa dłużnika 
egzekwowanego (por. art. 887 § 1 w zw. z art. 902 i art. 909 k.p.c.) - z powództwa 
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności albo z powództwa o zmianę 
tytułu obejmującego obowiązek alimentacyjny bądź stwierdzenie, że obowiązek ten 
wygasł. Każdy z tych środków może stanowić - jak trafnie podnosi się w doktrynie 
i judykaturze - jedno z powództw w sporze o ustalenie nieistnienia prawa objętego 
planem podziału, na który powołuje się ustawodawca w art. 1028 § 4 k.p.c. 

 
12
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1980 r., III CZP 37/80, OSPiKA 
1983, nr 4 poz. 183 oraz glosa, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 
11 października  1980 r., III CZP 37/80, „Palestra” 1983, nr 3-4 oraz glosa). 
Należy ponadto zwrócić  uwagę, że również w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności jest aktualny - przewidziany art. 59 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - 
obowiązek zawiadomienia prokuratora o rozpoznawanej sprawie, jeżeli jego udział 
sąd uzna za potrzebny  (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10.VIII.1963 r., 
III CO 37/63, PiP 1965, nr 1 i glosę, s. 165). Tego rodzaju notyfikacja umożliwia 
prokuratorowi wytoczenie odpowiedniego powództwa skierowanego przeciwko 
wykonalności aktu notarialnego, jeżeli według jego oceny będzie to konieczne dla 
ochrony praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego (art. 7 k.p.c.). 
       Wskazane środki ochrony, z których osoby trzecie a także prokurator mogą 
skorzystać i z reguły będą miały zastosowanie w okolicznościach, których ocena 
prawna nie jest jednoznaczna i oczywista, nie mogą wyłączać przyjętego 
w uchwale uprawnienia sądu w sytuacjach nadzwyczajnych.   
         Konkludując przedstawione rozważania stwierdzić należy, że dłużnik może na 
podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. poddać się w akcie notarialnym egzekucji 
świadczeń alimentacyjnych, w związku z czym dopuszczalne jest nadanie takiemu 
aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności, jeżeli przedłożony przez wierzyciela 
wypis tego aktu spełnia wszystkie pozostałe ustawowe wymagania tytułu 
egzekucyjnego i obejmuje obowiązek, który nadaje się do wykonania w drodze 
egzekucji. Stwierdzenie to należy opatrzyć zastrzeżeniem, że jeżeli z treści aktu 
notarialnego oraz zawartego w nim oświadczenia dłużnika alimentacyjnego 
o poddaniu się egzekucji wynika w sposób oczywisty, że zostało złożono w celu 
obejścia 
prawa, 
nie 
zaś 
wykonania 
obowiązku 
świadczenia 
alimentów, 
to wykreowanemu w taki sposób tytułowi egzekucyjnemu sąd może odmówić 
nadania klauzuli wykonalności.  
      Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie.