III CZP 84/10

Uchwała z dnia 25 listopada 2010 r., III CZP 84/10 
 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grzegorza K. przeciwko "P.P.B.", sp. 
z o.o. w B.P. o ustalenie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 25 listopada 2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 
czerwca 2010 r.: 
„Czy zbycie przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 
dotychczas posiadanych udziałów, po nabyciu prawa pierwszeństwa do objęcia 
nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, uniemożliwia wspólnikowi 
wykonanie tego prawa w sytuacji, gdy oświadczenie dotychczasowego wspólnika o 
objęciu udziałów złożone zostało przed datą zawarcia ze spółką umowy zbycia 
dotychczasowych udziałów i gdy przedstawienie spółce tego oświadczenia w 
wymaganej formie nastąpiło wprawdzie w dacie wyznaczonej do wykonania prawa 
pierwszeństwa, lecz po dacie zawarcia umowy zbycia udziałów?” 
podjął uchwałę: 
 
Do oświadczenia wspólnika o objęciu udziałów w podwyższonym 
kapitale zakładowym ma zastosowanie art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c. 
W braku odmiennego zastrzeżenia, rozporządzenie przez wspólnika na 
rzecz spółki wszystkimi swymi udziałami w celu ich umorzenia powoduje 
przejście na spółkę także przysługującego wspólnikowi prawa pierwszeństwa 
objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki. 
 
Uzasadnienie 
 

Grzegorz K. w pozwie wniesionym przeciwko "P.P.B.", spółce z o.o. wniósł o 
ustalenie, że objął 13 nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym 
pozwanej spółki. 
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 r. oddalił powództwo, 
ustalając, że dnia 11 sierpnia 2009 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników 
pozwanej spółki podjęło uchwałę o dobrowolnym umorzeniu z czystego zysku 
zgłoszonych przez wspólników udziałów. Następnie, w dniu 15 września 2009 r., 
nadzwyczajne zgromadzenie wspólników uchwaliło podwyższenie kapitału 
zakładowego pozwanej spółki o kwotę 231 000 zł przez utworzenie 462 nowych, 
niepodzielnych udziałów, każdy o wartości nominalnej 500 zł. W uchwale 
wskazano, że dotychczasowi wspólnicy mają pierwszeństwo objęcia nowych 
udziałów proporcjonalnie do dotychczas im przysługujących. W związku z tą 
uchwałą powód otrzymał od zarządu pozwanej spółki pismo z wezwaniem do 
wykonania prawa pierwszeństwa i pouczeniem, że w celu wykonania tego prawa 
należy, do dnia 15 października 2009 r., do godz. 15, złożyć oświadczenie o objęciu 
nowych udziałów w formie aktu notarialnego i dokonać wpłat na ich pokrycie. Dnia 6 
października 2009 r. powód złożył pozwanej spółce ofertę sprzedaży wszystkich 
swoich pięciu udziałów w celu ich umorzenia, a w dniu 12 października 2009 r. 
zawarł ze spółką umowę sprzedaży tych udziałów. W tym samym dniu zarząd 
pozwanej spółki podjął uchwałę o umorzeniu udziałów powoda. Z kolei w dniu 15 
października 2009 r., o godz. 13.30, powód przedłożył zarządowi pozwanej spółki 
odpis aktu notarialnego zawierającego jego oświadczenie o objęciu trzynastu 
udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Akt notarialny obejmujący 
oświadczenie powoda został sporządzony w dniu 30 września 2009 r. W dniu 15 
października 2009 r. powód przedłożył zarządowi pozwanej spółki wraz z aktem 
notarialnym także potwierdzenie wpłaty na pokrycie objętych udziałów. 
W ocenie Sądu Rejonowego, powód w dniu 15 października 2009 r. nie mógł 
skutecznie złożyć oświadczenia o objęciu nowych udziałów w podwyższonym 
kapitale zakładowym, ponieważ wówczas nie był już wspólnikiem pozwanej spółki. 
Przestał nim być dnia 12 października 2009 r., kiedy doszło do umorzenia 
wszystkich jego dotychczasowych udziałów. 
Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację powoda, nabrał poważnych wątpliwości, 
wyrażonych w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu. 
Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczą chwili złożenia przez powoda oświadczenia 

o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym; czy nastąpiło ono 
dopiero – jak przyjął Sąd Rejonowy – w dniu 15 października 2009 r., kiedy powód 
przedłożył zarządowi pozwanej spółki odpis aktu notarialnego zawierającego jego 
oświadczenie o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, czy też 
już w dniu 30 września 2009 r., kiedy nastąpiło sporządzenie tego aktu. W razie 
opowiedzenia się za drugą ewentualnością, wykonanie przez powoda prawa 
pierwszeństwa i objęcie udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym 
poprzedzałoby datę umorzenia jego dotychczasowych udziałów, tj. dzień 12 
października 2009 r. 
Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczą także wpływu umorzenia 
dotychczasowych udziałów wspólnika na przysługujące mu prawo pierwszeństwa; 
czy wspólnik wraz z umorzeniem wszystkich dotychczas przysługujących mu 
udziałów traci prawo pierwszeństwa w objęciu nowych udziałów, gdyż jeżeliby go 
nie tracił, to objęcie przez niego nowych udziałów byłoby skuteczne nawet przy 
założeniu, że nastąpiło dopiero w dniu 15 października 2009 r. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Prawo podmiotowe określane mianem "udziału", wynikające ze stosunku 
uczestnictwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, obejmuje zespół 
funkcjonalnie powiązanych ze sobą uprawnień (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 
dnia 14 września 2005 r., III CZP 57/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 116). Należy do 
nich m.in. prawo pierwszeństwa wspólnika do objęcia nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych 
udziałów (art. 258 § 1 k.s.h.). Prawo to umożliwia utrzymanie status quo w spółce; 
chroni wspólników przed „rozwodnieniem” przysługujących im dotychczas praw 
udziałowych – a tym samym przed osłabieniem ich pozycji prawnej – wskutek 
zaoferowanie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym niektórym 
tylko wspólnikom lub osobom trzecim (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 
sierpnia 1996 r., III CZP 67/96, OSNC 1996, nr 12, poz. 155 i z dnia 15 grudnia 
2006 r., III CZP 132/06, OSNC 2007, nr 10, poz. 148). 
Realizacja prawa pierwszeństwa wspólnika do objęcia nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych 
udziałów zakłada spełnienie określonych przesłanek. Punktem wyjścia jest podjęcie 
uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego przez utworzenie nowych udziałów. 
Możliwości nabycia nowych udziałów w kapitale zakładowym podwyższonym na 

podstawie uchwały otwiera się tylko wtedy, gdy uchwała lub umowa spółki tego nie 
wykluczają lub nie ograniczają. Uchwała wyłączająca lub ograniczająca 
przewidziane w art. 258 § 1 k.s.h. prawo pierwszeństwa może jednak zapaść tylko 
na zasadach określonych w art. 246 § 3 k.s.h., tj. za zgodą wszystkich 
zainteresowanych wspólników. Poza tym wykluczenie lub ograniczenie prawa 
pierwszeństwa w uchwale nie może dotyczyć podwyższenia kapitału zakładowego 
na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki, czyli w trybie 
uproszczonym (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 
132/06, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., I CSK 384/09, 
OSNC 2010, nr 10, poz. 140). Odmiennie jednak, bez przekonywającego 
uzasadnienia – w zestawieniu z argumentami zawartymi w przytoczonych 
orzeczeniach – orzeczono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2010 r., II 
CSK 505/09 (OSNC 2011, nr 1, poz. 8), w którym w istocie odmówiono doniosłości 
przewidzianemu w art. 257 § 3 k.s.h. odesłaniu do art. 260 § 2 k.s.h. i podważono 
sens surowych wymagań stawianych podwyższeniu kapitału zakładowego przez 
zmianę umowy spółki, czyli w trybie zwykłym. 
Prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale 
zakładowym w stosunku do dotychczasowych udziałów przysługuje osobom 
będącym wspólnikami w dniu podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału 
zakładowego lub w innym dniu wskazanym w tej uchwale. Zgodnie z art. 258 § 1 
k.s.h., zarząd wzywa w tym samym czasie wszystkich wspólników uprawnionych do 
wykonania przysługującego im prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym. W myśl tego przepisu, prawo to należy 
wykonać w terminie miesiąca od wezwania; wykonanie następuje przez złożenie 
oświadczenia o objęciu nowych udziałów. Jeżeli podwyższenie kapitału 
zakładowego następuje przez zmianę umowy spółki – czyli w trybie zwykłym – 
rozpatrywane oświadczenie wymaga formy aktu notarialnego (art. 258 § 2 k.s.h.), a 
jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje na podstawie 
dotychczasowych postanowień umowy spółki – czyli w trybie uproszczonym – 
oświadczenie to wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 257 § 3 
k.s.h.). 
Istnieje kontrowersja, czy oświadczenie o objęciu nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym stanowi czynność prawną jednostronną, czy 
też jedynie składnik umowy dochodzącej do skutku pomiędzy dotychczasowym 

wspólnikiem a spółką; drugi składnik tej umowy stanowiłoby – według tego 
stanowiska – oświadczenie woli spółki wyrażone w podjętej wcześniej uchwale o 
podwyższeniu kapitału zakładowego. Należy podzielić pogląd, że oświadczenie o 
objęciu nowych udziałów przez dotychczasowego wspólnika stanowi element 
wskazanej umowy. Skutkiem objęcia nowych udziałów przez dotychczasowego 
wspólnika jest zwiększenie zakresu jego uprawnień wobec spółki, dlatego za 
podstawę tego skutku, podobnie jak za podstawę nawiązania stosunku członkostwa 
w spółce, należy uznać umowę. Przemawiają za tym także argumenty systemowe, 
czerpane z art. 432 § 1 pkt 6 i art. 441 § 2 pkt 6 k.s.h., wskazujących na umowny 
charakter objęcia akcji. 
Umowny charakter objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale 
zakładowym przez dotychczasowego wspólnika rzutuje na rozstrzygnięcie kwestii 
chwili dojścia do skutku jego oświadczenia woli, a tym samym chwili dojścia do 
skutku umowy o objęcie przez niego nowych udziałów w podwyższonym kapitale 
zakładowym. Stanowi zasadę, że oświadczenia woli wywierające skutki prawne w 
odniesieniu do innej oznaczonej osoby wymagają złożenia tej osobie. Dotyczy to w 
szczególności oświadczeń woli jednej strony umowy wobec drugiej strony umowy, 
zgodnie zaś z art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c., oświadczenie woli, które ma być 
złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że 
mogła ona się zapoznać z jego treścią. 
Tylko wyjątkowo oświadczenia woli wywierające skutki prawne w stosunku do 
innej oznaczonej osoby uważa się za złożone w chwili, która nie pokrywa się z 
chwilą dojścia oświadczenia do tej osoby w taki sposób, że mogła się ona zapoznać 
z jego treścią. Taki wyjątek przewiduje w szczególności art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 
1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 
1361 ze zm.), według którego oświadczenie woli właściciela nieruchomości o 
ustanowieniu na niej ograniczonego prawa rzeczowego uważa się za złożone nie 
tylko wtedy, gdy doszło do nabywcy tak, jak tego wymaga art. 61 k.c., lecz także, 
gdy zostało złożone w przepisanej formie w sądzie rejonowym prowadzącym księgę 
wieczystą (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1998 r., III CZP 
10/98, OSNC 1998, nr 10, poz. 154). 
W odniesieniu do oświadczenia dotychczasowego wspólnika o objęciu nowych 
udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki brak jednak przepisów, 
które wprowadzałby wyjątek od wyrażonej w art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c. 

zasady, że oświadczenie woli wywierające skutki prawne w stosunku do innej 
oznaczonej osoby jest złożone z chwilą jego dojścia do tej osoby w sposób 
umożliwiający zapoznanie się z jego treścią. Za takie przepisy nie mogą być uznane 
art. 257 § 3 i art. 258 § 2 k.s.h., dotyczące formy oświadczenia o objęciu nowych 
udziałów. Odstępstwa co do pewnych oświadczeń woli, wywierających skutki 
prawne wobec innej oznaczonej osoby, od wymagania złożenia tej osobie i 
poddania normie art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c. wiążą się z zastosowaniem innych 
sposobów poinformowania osoby zainteresowanej o treści tych oświadczeń. Samo 
natomiast zachowanie wymaganej formy przez wspólnika obejmującego nowe 
udziały w podwyższonym kapitale zakładowym nie może być uznane za 
alternatywny sposób zapewnienia spółce informacji o treści oświadczenia 
wspólnika. 
Z tego względu oświadczenie woli dotychczasowego wspólnika o objęciu 
nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki jako wywierające 
skutki prawne wobec spółki podlega złożeniu spółce i jest, zgodnie z art. 61 § 1 
zdanie pierwsze k.c. w związku z art. 2 k.s.h., dokonane z chwilą, gdy doszło do 
spółki w taki sposób, że mogła się zapoznać z jego treścią. Chwila ta jest zarazem 
chwilą zawarcia przez wspólnika ze spółką umowy o objęcie nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym. Umowa ta – zobowiązująca wspólnika do 
pokrycia objętych udziałów – powoduje jednak nabycie przez niego tych udziałów 
dopiero wraz z dojściem podwyższenia kapitału zakładowego do skutku, czyli 
dopiero z chwilą wpisu podwyższenia kapitału zakładowego do rejestru (art. 262 § 4 
k.s.h.) na podstawie zgłoszenia zarządu i dołączonych do tego zgłoszenia 
dokumentów określonych w art. 262 § 2 k.s.h. 
Udział jako prawo podmiotowe o charakterze majątkowym może być 
przedmiotem rozporządzeń wspólnika (art. 180-183 k.s.h.). Mimo wskazanego 
złożonego charakteru udziału, rozporządzić można w zasadzie jedynie udziałem 
oraz – co jednak w okolicznościach sprawy nie ma znaczenia – częścią udziału 
(gdy wspólnik może mieć tylko jeden udział) lub ułamkową częścią udziału. 
Oddzielnie, bez zbycia udziału, części udziału lub ułamkowej części udziału, 
wspólnik może przenieść na inną osobę tylko uprawnienia będące pochodną 
udziału (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2005 r., 
III CZP 57/05 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1999 r., II CKN 
496/98 i z dnia 11 września 2002 r., V CKN 1370/00, OSNC 2003, nr 11, poz. 155). 

Do takich uprawnień zalicza się np. roszczenie o wypłatę dywidendy, a także 
skonkretyzowane prawo pierwszeństwa, tj. przysługujące wspólnikowi po podjęciu 
uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki, czyli po ziszczeniu się 
wyjściowej przesłanki, warunkującej realizacje prawa pierwszeństwa wspólnika do 
objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do 
dotychczasowych udziałów. 
Ze względu na fragmentaryczność regulacji kodeksu spółek handlowych 
dotyczących udziałów oraz podobieństwo korporacyjnych praw udziałowych do 
wierzytelności należy do zbycia udziałów stosować odpowiednio na podstawie art. 2 
k.s.h. przepisy o przelewie wierzytelności (art. 509-516 k.c.). W szczególności 
należy zgodnie z art. 509 § 2 k.c. przyjąć, że w braku odmiennej woli stron 
przechodzą na nabywcę udziałów przysługujące wspólnikowi uprawnienia 
pochodne w stosunku do udziałów, takie jak roszczenie o wypłatę dywidendy oraz 
skonkretyzowane prawo pierwszeństwa wspólnika do objęcia nowych udziałów w 
podwyższonym kapitale zakładowym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 
kwietnia 1998 r., I CKN 450/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 210). Zważywszy, że 
wspólnik może tymi uprawnieniami oddzielnie rozporządzić, nie muszą one być 
objęte umową o zbycie udziałów, jednakże w braku wyłączenia ich spod działania 
umowy, powinny one jako prawa związane z udziałem dzielić jego los i przejść na 
podstawie art. 509 § 2 w związku z art. 2 k.s.h. na nabywcę udziałów. 
Zgodnie z art. 199 § 1 k.s.h., do dobrowolnego umorzenia udziałów dochodzi 
w drodze nabycia podlegających umorzeniu udziałów przez spółkę, a zatem w 
wyniku ich zbycia przez wspólnika na rzecz spółki. Jeżeli – jak w niniejszej sprawie 
– zbycie udziałów następuje przez sprzedaż, zawarta przez wspólnika ze spółką 
umowa sprzedaży udziałów wywiera co do zasady, zgodnie z art. 510 § 1 k.c., 
skutek zobowiązująco-rozporządzający. W każdym razie nie ma przeszkód do 
nastąpienia tego skutku w razie umorzenia udziałów – jak w niniejszej sprawie – z 
czystego zysku, gdyż w takim przypadku nie ma zastosowania art. 199 § 7 k.s.h. W 
braku odmiennej woli stron, spółka z chwilą zawarcia umowy sprzedaży nabywa nie 
tylko objęte nią udziały, ale i – jak wyjaśniono – uprawnienia z nimi związane, takie 
jak skonkretyzowane prawo pierwszeństwo wspólnika do objęcia nowych udziałów 
w podwyższonym kapitale zakładowym spółki. Wspólnik z chwilą zbycia w celu 
umorzenia wszystkich swoich udziałów na rzecz spółki na podstawie umowy, która 
nie zawiera zastrzeżenia o wyłączeniu z jej przedmiotu przysługującego 

wspólnikowi prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym 
kapitale zakładowym spółki, traci więc to prawo. 
Z tych względów przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto, jak w 
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).