III CZP 84/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego ważności kary umownej za odstąpienie od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego, wskazując na brak precyzyjnych ustaleń faktycznych i interpretacji umowy przez sąd niższej instancji.
Sąd Okręgowy w G. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące ważności kary umownej zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego. Sąd Okręgowy wskazał na rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie. Sąd Najwyższy odmówił jednak podjęcia uchwały, argumentując, że zagadnienie prawne nie jest wystarczająco precyzyjne i nie wynika z niego jasno, czy kara umowna miała być związana z samym odstąpieniem, czy z jego przyczyną. Brak również ustaleń co do woli stron i interpretacji umowy przez sąd niższej instancji.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 września 2008 r. odmówił podjęcia uchwały w odpowiedzi na zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w G. Dotyczyło ono ważności zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego przez kontrahenta, w świetle art. 483 § 1 k.c. Sąd Okręgowy wskazał na istniejące w doktrynie i orzecznictwie rozbieżności co do możliwości zastrzeżenia kary umownej na wypadek niewykonania zobowiązań pieniężnych, przywołując przykłady orzeczeń dopuszczających taką możliwość. Sąd Najwyższy uznał jednak, że przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 390 § 1 k.p.c. Wskazano, że zagadnienie zostało sformułowane nieprecyzyjnie, a Sąd Okręgowy nie dokonał wykładni umowy łączącej strony, nie ustalił woli stron ani nie rozstrzygnął, czy kara umowna miała być związana z samym odstąpieniem od umowy, czy z przesłanką umożliwiającą takie odstąpienie. Sąd Najwyższy podkreślił, że dokonywanie ustaleń faktycznych i interpretacja umów należy do sądu niższej instancji, a jego rolą jest rozstrzyganie wątpliwości jurydycznych, a nie wspieranie sądu w ustaleniach. Brak precyzyjnych ustaleń uniemożliwia podjęcie uchwały, która byłaby adekwatna do stanu faktycznego sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Odmowa podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ponieważ zagadnienie prawne zostało sformułowane nieprecyzyjnie, a sąd niższej instancji nie dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych i interpretacji umowy, co uniemożliwia rozstrzygnięcie wątpliwości jurydycznych w sposób adekwatny do stanu faktycznego sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odmowa podjęcia uchwały
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. B. | osoba_fizyczna | powód |
| "I.K." S. A. z siedzibą w G. | spółka | pozwany |
Przepisy (2)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ten stanowi podstawę do zastrzeżenia kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Kwestia dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego była przedmiotem wątpliwości.
Pomocnicze
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje możliwość przedstawienia przez sąd drugiej instancji Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla orzeczenia o zasadności apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zagadnienie prawne nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 390 § 1 k.p.c. z uwagi na brak precyzji i niezbędności jego rozstrzygnięcia dla apelacji. Sąd Okręgowy nie dokonał wykładni umowy i nie ustalił woli stron, co uniemożliwia Sądowi Najwyższemu podjęcie uchwały. Sąd Najwyższy nie może wyręczać sądu niższej instancji w dokonywaniu ustaleń faktycznych i interpretacji umów.
Godne uwagi sformułowania
zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy nie odpowiada temu drugiemu wymaganiu [niezbędności dla orzeczenia o zasadności apelacji] dokonanie ustaleń oraz ich ocena należy do Sądu Okręgowego interpretacji umowy nie może dokonywać Sąd Najwyższy, gdyż instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o charakterze jurydycznym, a nie wspieraniu sądu orzekającego w dokonywaniu ustaleń
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący
Elżbieta Skowrońska-Bocian
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Niska
Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu i obowiązki sądu niższej instancji w zakresie ustaleń faktycznych i interpretacji umów."
Ograniczenia: Orzeczenie nie rozstrzyga merytorycznie kwestii ważności kary umownej w kontekście zobowiązań pieniężnych, a jedynie wskazuje na braki proceduralne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 3/10
Sprawa ma charakter czysto proceduralny i nie dostarcza rozstrzygnięcia merytorycznego w kwestii kary umownej, co czyni ją mało interesującą dla szerszego grona odbiorców.
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III CZP 84/08 POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa M. B. przeciwko "I.K." S. A. z siedzibą w G. o zapłatę, na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2008 r., na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r., "Czy zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia przez stronę od umowy, z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego przez jej kontrahenta, jest ważne w świetle art. 483 § 1 k.c. ?" odmawia podjęcia uchwały. Uzasadnienie 2 Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w G. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w postaci pytania, czy zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia przez stronę od umowy, z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego przez jej kontrahenta, jest ważne w świetle art. 483 § 1 k.c. W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Okręgowy odwołał się do poglądu przeważającego w doktrynie i orzecznictwie, że kara umowna może zostać zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Wskazał jednak, iż zaprezentowany został pogląd przeciwny, dopuszczający możliwość zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków przez leasingobiorcę (uzasadnienie wyroku SN z dnia 20 października 2006 r., IV CSK 154/06), a więc zobowiązania pieniężnego. Usprawiedliwione wydają się zatem wątpliwości, czy zastrzeżenie kary umownej można wiązać z samym faktem odstąpienia od umowy, czy też z przesłanką umożliwiającą stronie takie odstąpienie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 390 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji może przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a powstałe przy rozpoznawaniu apelacji. Zagadnienie to powinno budzić istotne wątpliwości, a ponadto jego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla orzeczenia o zasadności apelacji. Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy nie odpowiada temu drugiemu wymaganiu. Przedstawione zagadnienie prawne zostało sformułowane w sposób nie do końca precyzyjny, przy czym nastąpiło to na skutek nierozstrzygnięcia pewnych kwestii związanych z treścią umowy łączącej strony niniejszego postępowania. Sąd Okręgowy nie dokonał wykładni umowy i nie rozstrzygnął, jaka była w istocie treść postanowień § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 umowy; nie dokonał ustaleń co do woli stron 3 w zakresie zastrzeżenia kary umownej. Nie zostało wyjaśnione, na wypadek jakich zdarzeń kara umowna została zastrzeżona i w związku z jaką okolicznością powstawało roszczenie o zapłatę tej kary. Samo zaś sformułowanie zagadnienia prawnego nie odzwierciedla brzmienia spornych postanowień § 11 ust. 1 i § 12 ust. 1 umowy co oznacza, że uchwała podjęta w odpowiedzi na pytanie prawne Sądu Okręgowego nie pozostawałaby w niezbędnym związku z okolicznościami rozpoznawanej sprawy. Ponadto, Sąd Okręgowy nie ustalił, z jakim zdarzeniem prawnym strony umowy zamierzały związać skutek w postaci powstania obowiązku zapłaty kary umownej - czy kara ta miała wiązać się z samym odstąpieniem od umowy, czy też z przesłanką takiego odstąpienia w postaci niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Niezbędne jest więc dokonanie interpretacji umowy przez Sąd orzekający, gdyż dopiero ustalenie, jaka była wola stron pozwoli dokonać oceny dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej. Podkreślić należy, że dokonanie ustaleń oraz ich ocena należy do Sądu Okręgowego. Interpretacji umowy nie może dokonywać Sąd Najwyższy, gdyż instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o charakterze jurydycznym, a nie wspieraniu sądu orzekającego w dokonywaniu ustaleń. Niewskazanie przez Sąd Okręgowy jak rozumie sporne postanowienia umowy wyklucza możliwość podjęcia uchwały także z tego względu, że uchwała wiąże w sprawie, na tle której sformułowano zagadnienie prawne. Jeżeli więc będzie się ona odnosiła do sytuacji „wyinterpretowanej" przez Sąd Najwyższy, powstanie ryzyko nieadekwatności stanowiska zaprezentowanego w uchwale do stanu faktycznego, który ostatecznie zostałby przyjęty przez Sąd Okręgowy jako podstawa rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI