III CZP 83/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWykreślenie spółki z KRS po wytoczeniu przez wspólnika powództwa na jej rzecz na podstawie art. 295 k.s.h. nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku.
Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące skutków wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego po tym, jak wspólnik wytoczył na jej rzecz powództwo na podstawie art. 295 k.s.h. Sąd uznał, że samo wykreślenie spółki nie czyni wydania wyroku niedopuszczalnym i nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania. Podkreślono, że wspólnik posiada legitymację materialną do dochodzenia roszczeń na rzecz spółki, a utrata przez spółkę zdolności sądowej nie jest równoznaczna z niedopuszczalnością wyrokowania.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 grudnia 2012 r. rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny, dotyczące tego, czy wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego, na rzecz której wspólnik wytoczył powództwo na podstawie art. 295 k.s.h., czyni wydanie wyroku niedopuszczalnym i uzasadnia umorzenie postępowania. Sąd Najwyższy podjął uchwałę, zgodnie z którą wykreślenie spółki z KRS po wytoczeniu przez wspólnika powództwa na jej rzecz nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. W uzasadnieniu wskazano, że wspólnik, wytaczając powództwo na podstawie art. 295 k.s.h., działa na rzecz spółki, ale posiada własny interes prawny i legitymację materialną do ochrony praw spółki. Utrata przez spółkę zdolności sądowej w wyniku wykreślenia z rejestru, gdy nie jest ona stroną postępowania, nie powoduje niedopuszczalności wydania wyroku. Sąd podkreślił, że w przypadku utraty przez powoda statusu wspólnika w trakcie postępowania, traci on interes prawny i legitymację do prowadzenia sprawy, co skutkuje oddaleniem powództwa. Jednakże, utrata zdolności sądowej przez spółkę, która nie jest stroną postępowania, nie jest podstawą do umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wyrokowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, wykreślenie spółki z KRS po wytoczeniu przez wspólnika powództwa na jej rzecz na podstawie art. 295 k.s.h. nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wspólnik posiada legitymację materialną do dochodzenia roszczeń na rzecz spółki, a utrata przez spółkę zdolności sądowej w wyniku wykreślenia z rejestru, gdy nie jest ona stroną postępowania, nie powoduje niedopuszczalności wydania wyroku. Podkreślono, że interes prawny wspólnika w ochronie praw spółki jest chroniony, a wykreślenie spółki nie jest równoznaczne z brakiem możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchwała
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. K. | osoba_fizyczna | powód |
| R. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| T. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. sp. z o.o. | spółka | pozwana |
| Spółka N. | spółka | podmiot, na rzecz którego wytoczono powództwo |
Przepisy (6)
Główne
k.s.h. art. 295 § 1
Kodeks spółek handlowych
Prawo żądania przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością naprawienia szkody wyrządzonej spółce (actio pro socio) stanowi jego uprawnienie organizacyjne współtworzące udział. Wspólnik posiada legitymację materialną i procesową do wytoczenia powództwa na rzecz spółki.
Pomocnicze
k.p.c. art. 182 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa umorzenia postępowania w stosunku do pozwanej Spółki M. z uwagi na ogłoszenie jej upadłości po wytoczeniu powództwa.
k.p.c. art. 355 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa umorzenia postępowania w pozostałym zakresie z uwagi na niedopuszczalność wyrokowania.
k.p.c. art. 199 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowany w drodze analogii przepis dotyczący odrzucenia pozwu w przypadku braku legitymacji procesowej.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd przy orzekaniu jest związany stanem rzeczy istniejącym w dacie zamknięcia rozprawy.
p.u.n. art. 144 § 1
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
Legitymacja do dochodzenia roszczeń na rzecz spółki w upadłości przysługuje wyłącznie syndykowi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wykreślenie spółki z KRS po wytoczeniu powództwa na jej rzecz nie czyni wydania wyroku niedopuszczalnym. Wspólnik posiada legitymację materialną do dochodzenia roszczeń na rzecz spółki na podstawie art. 295 k.s.h. Utrata zdolności sądowej przez spółkę, która nie jest stroną postępowania, nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wyrokowania.
Odrzucone argumenty
Wykreślenie spółki z KRS po wytoczeniu powództwa na jej rzecz czyni wydanie wyroku niedopuszczalnym i uzasadnia umorzenie postępowania. Utrata przez spółkę zdolności sądowej w wyniku wykreślenia z rejestru powoduje niedopuszczalność wyrokowania.
Godne uwagi sformułowania
Prawo żądania przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 295 § 1 k.s.h. naprawienia szkody wyrządzonej spółce (actio pro socio) stanowi jego uprawnienie organizacyjne współtworzące udział. Wspólnik nie reprezentuje w procesie spółki. Każdy wspólnik ma interes prawny w uzyskaniu orzeczenia zasądzającego odszkodowanie, które zrekompensuje uszczerbek w majątku spółki, a tym samym chroniony jest także interes prawny wszystkich wspólników, gdyż chronione są ich prawa spółkowe. Nie jest to więc jedynie legitymacja procesowa zmierzająca do ochrony praw cudzych. Rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jako podmiotu prawa, do którego dochodzi z chwilą wykreślenia spółki z rejestru, powoduje definitywną utratę wszelkich praw i obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa przez obie jego strony.
Skład orzekający
Katarzyna Tyczka-Rote
przewodniczący
Iwona Koper
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie skutków prawnych wykreślenia spółki z KRS w kontekście postępowań zainicjowanych na podstawie art. 295 k.s.h. oraz interpretacja legitymacji procesowej wspólnika w takich sprawach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wytoczenia powództwa na podstawie art. 295 k.s.h. oraz wykreślenia spółki z rejestru. Nie dotyczy sytuacji, gdy powód utracił status wspólnika w trakcie postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego związanego z prawem spółek, które może mieć praktyczne implikacje dla wspólników i spółek. Wyjaśnia, jak sąd podchodzi do sytuacji, gdy spółka przestaje istnieć w trakcie postępowania.
“Czy wykreślenie spółki z KRS przekreśla szanse na odzyskanie pieniędzy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
prawo spółek
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III CZP 83/12 UCHWAŁA Dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Protokolant Iwona Budzik w sprawie z powództwa K. K. przeciwko R. K., D. K., T. T. i M. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 grudnia 2012 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 21 września 2012 r., „Czy wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na rzecz której wspólnik tej spółki wytoczył powództwo, o którym mowa w art. 295 k.s.h. czyni wydanie wyroku niedopuszczalnym, a tym samym uzasadnia umorzenie postępowania?” podjął uchwałę: 2 Wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego po wytoczeniu przez wspólnika na jej rzecz powództwa na podstawie art. 295 k.s.h. nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. Uzasadnienie 3 Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało przy rozpoznaniu przez Sąd Apelacyjny zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego umarzające postępowanie w sprawie z powództwa K. K. wspólnika spółki z o.o. N., wytoczonego w dniu 18 kwietnia 2008 r. na rzecz tej spółki przeciwko R. K., D. K., T. T. i M. sp. z o.o., na podstawie art. 295 k.s.h. Podstawą umorzenia postępowania w stosunku do pozwanej Spółki M. był art. 1821 k.p.c., z uwagi na ogłoszenie po wtoczeniu powództwa jej upadłości obejmującej likwidację majątku. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy umorzył postępowanie na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. w związku z niedopuszczalnością wyrokowania w następstwie utraty zdolności sądowej przez Spółkę N. po jej wykreśleniu z KRS w dniu 28 kwietnia 2011 r. i braku następców prawnych, którymi w zakresie dochodzonego roszczenia nie są wspólnicy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że samo przesądzenie kwestii braku następców prawnych spółki, na rzecz której powódka wytoczyła powództwo nie przesądza o zasadności postanowienia o umorzeniu postępowania. Rozstrzygnięcia wymaga bowiem kwestia, czy utrata zdolności prawej przez tę spółkę, która nie jest stroną postępowania, czyni wydanie wyroku niedopuszczalnym i czy wyłączone jest bezpośrednie stosowanie przepisów o skutkach zajścia okoliczności powodujących nie dający się usunąć brak jednej z bezwzględnych przesłanek procesowych (art. 199 § 1 i 2 lub 1099 i 1113 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył co następuje: Prawo żądania przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 295 § 1 k.s.h. naprawienia szkody wyrządzonej spółce (actio pro socio) stanowi jego uprawnienie organizacyjne współtworzące udział. W procesie wytaczanym na podstawie art. 295 k.s.h. powodem jest wspólnik, mimo że działa on na rzecz spółki. Wspólnik nie reprezentuje w procesie spółki. Kwestia charakteru legitymacji wspólnika występującego z actio pro socio rozstrzygana jest w piśmiennictwie niejednolicie. Prezentowany jest pogląd, że wspólnicy zostali wyposażeni jedynie w legitymację procesową (formalną) polegającą na uprawnieniu do wytoczenia powództwa i popierania go w celu uzyskania ochrony praw podmiotowych spółki. Zgodnie z odmiennym 4 zapatrywaniem w przypadku actio pro socio ustawa przyznaje wspólnikowi jednocześnie legitymację formalną i materialną. Legitymowany w ten sposób podmiot, nie będąc strona stosunku prawnego, którego dotyczy proces może żądać jego ochrony, ustalenia lub ukształtowania niezależnie od uprawnień strony tego stosunku, gdyż ma własny interes prawny w jego szeroko rozumianej ochronie. Taką legitymacją dysponuje wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wnoszący powództwo na podstawie art. 295 § 1 k.s.h., bowiem z uwagi na łączący go ze spółką stosunek członkostwa ma własny interes prawny w domaganiu się ochrony sądowej praw podmiotowych przysługujących spółce. W judykaturze Sądu Najwyższego, w której przyjęte jest rozróżnienie strony procesowej w znaczeniu formalnym i materialnym (wyrok z dnia 4 maja 1966 r., II CR 103/66, OSNCP 1967, nr 2, poz. 25) zaakceptowany został drugi z tych poglądów, podzielany także przez skład obecnie orzekający. W uchwale z dnia 23 lutego 2005 r., III CZP 89/04 (OSNC 2006, nr 1, poz. 6) Sąd Najwyższy odwołał się do ratio legis uregulowań zawartych w art. 295 § 1 k.s.h., a uprzednio w art. 294 § 1 k.h., wprowadzonych w celu ochrony interesów wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przed nieuczciwym postępowaniem organów spółki, które z różnych powodów mogą zachowywać bezczynność w przypadku wyrządzenia szkody w majątku spółki. Wskazał, że każdy wspólnik ma interes prawny w uzyskaniu orzeczenia zasądzającego odszkodowanie, które zrekompensuje uszczerbek w majątku spółki, a tym samym chroniony jest także interes prawny wszystkich wspólników, gdyż chronione są ich prawa spółkowe. Nie jest to więc jedynie legitymacja procesowa zmierzająca do ochrony praw cudzych. Do skutecznego dochodzenia roszczeń na rzecz spółki w oparciu o art. 295 k.s.h. konieczne jest posiadanie statusu wspólnika zarówno w momencie wniesienia pozwu jak i chwili zamknięcia rozprawy. Sąd przy orzekaniu jest bowiem, zgodnie z art. 316 k.p.c., związany stanem rzeczy istniejącym w tej dacie. Rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jako podmiotu prawa, do którego dochodzi z chwilą wykreślenia spółki z rejestru, powoduje definitywną utratę wszelkich praw i obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa przez obie jego strony. Ustanie spółki oznacza, że przestaje istnieć jedna ze stron tego 5 stosunku, przestaje tym samym istnieć warunkowany jej istnieniem stosunek członkostwa. Utrata przez powoda w trakcie postępowania statusu wspólnika powoduje, że traci on interes prawny w dochodzeniu odszkodowania na rzecz spółki na podstawie art. 295 § 1 k.s.h., a w konsekwencji traci legitymację do prowadzenia tego postępowania. Legitymacja materialna, a więc posiadanie prawa podmiotowego lub interesu prawnego stanowi przesłankę materialną powództwa, a jej brak stoi na przeszkodzie udzieleniu ochrony prawnej. Brak legitymacji materialnej (czynnej lub biernej) skutkuje co do zasady oddaleniem powództwa. W sytuacji, gdy legitymacja materialna i procesowa zespalają się, oddalenie powództwa następuje w istocie z braku legitymacji materialnej, którego rezultatem jest także brak legitymacji procesowej, będący wtórną przyczyną oddalenia powództwa. Powództwo wytoczone przez wspólnika na podstawie art. 245 k.s.h. na rzecz spółki z o.o., po jej wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców, podlega więc oddaleniu. Odmiennie ocenić natomiast należy skutki braku legitymacji procesowej podmiotu, któremu nie służy jednocześnie legitymacja materialna. W sytuacji, gdy legitymacja materialna istnieje i służy innej, niż ten podmiot osobie, na rzecz której zostało wytoczone powództwo, brak legitymacji procesowej nie może uzasadniać oddalenia powództwa. Trafnie wskazuje się w piśmiennictwie, że wówczas pozew podlega odrzuceniu na podstawie stosowanego w drodze analogii przepisu art. 199 k.p.c., a przypadku gdy utrata legitymacji procesowej nastąpiła w toku postępowania podlega ono umorzeniu stosownie do art. 355 § 1 k.p.c., z uwagi na niedopuszczalność wyrokowania. Umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. nie uzasadnia natomiast utrata zdolności sądowej przez nie będąca stroną postępowania spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, na rzecz której wspólnik wytoczył powództwo, na skutek jej późniejszego wykreślenia z rejestru przedsiębiorców. Ubocznie wskazać trzeba, co w okolicznościach sprawy uszło uwagi Sądu Apelacyjnego, że wykluczone jest dochodzenie przez wspólnika na podstawie art. 6 245 § 1 k.s.h. roszczeń odszkodowawczych na rzecz spółki w upadłości. Legitymacja w tym zakresie przysługuje, zgodnie z art. 144 ust. 1 p.u.n. wyłącznie syndykowi. Z tych względów podjęto uchwałę jak na wstępie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI