III CZP 83/08

Uchwała z dnia 7 października 2008 r., III CZP 83/08 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Erwina H. przy uczestnictwie Graźiny H. 
o zmianę wyroku orzekającego rozwód w zakresie wykonywania władzy 
rodzicielskiej nad małoletnią Kamilą H., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 7 października 2008 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 15 
maja 2008 r.: 
"Czy zarządzenia wydane na podstawie art. 569 § 2 k.p.c. a niekończące 
postępowania podlegają zaskarżeniu i z mocy którego z przepisów postępowania?" 
podjął uchwałę: 
 
Na postanowienie sądu opiekuńczego zawierające zarządzenie, o którym 
mowa w art. 569 § 2 k.p.c., wydane w sprawie "na czas toczącego się 
postępowania", przysługuje zażalenie na podstawie art. 741 k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
W toku rozpoznawanie sprawy z wniosku Erwina H. o zmianę orzeczenia w 
przedmiocie władzy rodzicielskiej zawartego w wyroku rozwodowym Sąd Rejonowy 
w Środzie Śląskiej postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r. zarządził „na czas 
toczącego się postępowania, na podstawie art. 569 § 2 k.p.c.” natychmiastowe 
powierzenie sprawowania opieki nad małoletnią Kamilą H. wnioskodawcy i ustalił 
miejsce pobytu małoletniej w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Przy 
rozpoznawaniu zażalenia uczestniczki powstało zagadnienie prawne budzące 
poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy we Wrocławiu przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Przepis art. 569 § 2 k.p.c. przewiduje możliwość wydania z urzędu w 
wypadkach nagłych wszelkich potrzebnych zarządzeń nawet w stosunku do osób, 
które nie podlegają jego właściwości miejscowej i zawiadomienia o tym sądu 
opiekuńczego miejscowo właściwego. Jak się przyjmuje, podstawę 
materialnoprawną takich zarządzeń stanowi art. 109 k.r.o., a ich formą jest 
postanowienie; są one skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia, a gdy ogłoszenia 
nie było, z chwilą wydania (art. 578 k.p.c.). Takie uregulowanie stanowi dopełnienie 
zakresu różnorodnych środków działania sądu opiekuńczego. Umożliwia 
wypełnienie przez ten sąd zadań wynikających z ustawy, zmierzających do ochrony 
fizycznego i duchowego rozwoju dziecka i pozwala na bezzwłoczną interwencję 
sądu opiekuńczego we wszystkich wypadkach uzasadniających taką interwencję, 
nawet w stosunku do osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej 
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 lutego 1996 r., III CZP 12/96, OSNC 1996, 
nr 5, poz. 70). Jak się podkreśla w doktrynie, takie uregulowanie stanowi elastyczną 
podstawę działania dla sądu opiekuńczego, gdyż umożliwia mu wydanie orzeczenia 
dostosowanego do konkretnej, czasem nietypowej sytuacji. 
Zarządzenie, o którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c., może być wydane, gdy nie 
toczy się żadna sprawa rodzinna lub opiekuńcza w stosunku do małoletniego 
(osoby podlegającej opiece), jak i w ramach toczącego się postępowania w takiej 
sprawie.  Postanowienie zawierające zarządzenie wydane na podstawie art. 569 § 
2 k.p.c. nie jest w tej sytuacji postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, od 
postanowienia tego zatem nie przysługuje apelacja (art. 518 zdanie pierwsze 
k.p.c.). W myśl art. 518 zdanie drugie k.p.c. do przyjęcia, że na postanowienie to 
przysługuje zażalenie, niezbędny jest stanowiący o tym przepis ustawy. Przepisu, 
który wprost stanowi, że na postanowienie zawierające zarządzenie, o którym 
mowa w art. 569 § 2 k.p.c., przysługuje zażalenie, nie ma. W szczególności nie ma 
takiego przepisu ani wśród przepisów kodeksu postępowania cywilnego 
regulujących postępowanie nieprocesowe w innych, poza małżeńskimi, sprawach z 
zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (art. 568-5781), ani nie zawiera 
go art. 394 § 1 k.p.c., mający odpowiednie zastosowanie do spraw rozpoznawanych 
w trybie nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.). Trzeba jednak zauważyć, że 
postanowienie zawierające zarządzenie, o którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c., 
wydane w ramach toczącej się sprawy rodzinnej lub opiekuńczej, zwłaszcza gdy 
wydane zostało „na czas toczącego się postępowania” – jak miało to miejsce w 

rozpatrywanym przypadku – spełnia funkcję postanowienia o udzieleniu 
zabezpieczenia (art. 730 k.p.c.). Uzasadnia to przyjęcie, że skoro na postanowienie 
sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie (art. 
741 k.p.c.), to na postanowienie zawierające zarządzenie, o którym mowa w art. 
569 § 2 k.p.c., wydane w sprawie „na czas toczącego się postępowania” 
przysługuje zażalenie, czego podstawę stanowi art. 741 k.p.c. 
Postanowienia zawierające zarządzenia wydane na podstawie art. 569 § 2 
k.p.c., jako ingerujące w wykonywanie władzy rodzicielskiej i decydujące o osobie 
małoletniego (pozostającego pod opieką), mają z reguły znaczną doniosłość. 
Wydane w wypadkach nagłych, siłą rzeczy narażone są na ryzyko błędu, trudno 
więc akceptować brak możliwości poddania ich kontroli przez sąd wyższej instancji. 
Na marginesie należy dodać, że postanowienie zawierające zarządzenie, o 
którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c., wydane gdy nie toczy się żadna inna sprawa 
rodzinna lub opiekuńcza w stosunku do małoletniego (osoby podlegającej opiece), 
jest postanowieniem wydanym „w sprawie”, której przedmiotem jest wydanie 
takiego zarządzenia. Jest zatem postanowieniem orzekającym co do istoty tej 
sprawy, a więc orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie 
pierwsze k.p.c. Na postanowienie takie przysługuje zatem apelacja. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.