III CZP 82/08

Uchwała z dnia 17 września 2008 r., III CZP 82/08 
 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Centrum Ortopedii i 
Rehabilitacji Narządu Ruchu im. R. w Ł. przeciwko Narodowemu Funduszowi 
Zdrowia, Ł. Oddziałowi Wojewódzkiemu w Ł. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 września 2008 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 15 maja 
2008 r.: 
"Czy do roszczeń samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 
wobec Narodowego Funduszu Zdrowia o zwrot kosztów zwiększonego 
wynagrodzenia pracowników, powstałych wskutek realizacji ustawowego 
obowiązku, nałożonego przepisem art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o 
negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców 
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) stosuje się 
szczególny dwuletni termin przedawnienia z art. 751 pkt 1 k.c., czy też ogólny 
termin przedawnienia z art. 118 k.c., oraz kiedy powstaje wymagalność tegoż 
roszczenia?" 
podjął uchwałę: 
 
Do roszczeń samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej 
wobec Narodowego Funduszu Zdrowia o zwrot kosztów zwiększonego 
wynagrodzenia pracowników, należnego na podstawie art. 4a ustawy z dnia 
16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu 
przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz zmianie niektórych ustaw 
(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.), stosuje się trzyletni termin przedawnienia 
przewidziany w art. 118 k.c. do roszczeń związanych z prowadzeniem 
działalności gospodarczej. Wymagalność takich roszczeń wyznaczają zasady 
rozliczeń przyjęte w umowie o udzielanie świadczeń medycznych 

obowiązującej w okresie, za który pracownikom przysługiwało zwiększone 
wynagrodzenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Apelacyjny w Łodzi przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie 
prawne, które powstało przy rozpoznawaniu apelacji powodowego Centrum 
Ortopedii i Rehabilitacji Narządu Ruchu im. R. w Ł. Powództwo tego samodzielnego 
publicznego zakładu opieki zdrowotnej skierowane przeciwko Narodowemu 
Funduszowi Zdrowia –  Ł. Oddziałowi Wojewódzkiemu w Ł. o zapłatę kwoty 
94 288,18 zł Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił wyrokiem z dnia 28 grudnia 2007 r. 
Przedmiotem sporu była suma, którą strona powodowa wypłaciła w 2001 r. swoim 
pracownikom na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o 
negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u 
przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze 
zm. – dalej: „u.n.s.”), wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie 
ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u 
przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki 
zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45). Sąd ustalił, że strony łączyły dwie 
umowy o udzielanie świadczeń medycznych na okres od dnia 1 stycznia 2001 r. do 
dnia 30 czerwca 2001 r. i od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. 
W związku z obowiązkiem podwyższenia wynagrodzeń za pracę wynikającym z art. 
4a u.n.s. od września 2001 r. powód zaczął wypłacać 86 pracownikom podwyżkę w 
wysokości 203 zł i do grudnia 2001 r. wypłacił z tego tytułu kwotę 94 288,18 zł. 
Nieplanowane wydatki spowodowały konieczność zaciągnięcia pożyczki. 
W lipcu 2003 r. powód wezwał pozwanego do uznania jego prawa do środków 
finansowych na uregulowanie zobowiązań wobec pracowników z tytułu ustawowych 
podwyżek w 2001 i 2002 r., a następnie w lipcu 2006 r. zażądał zapłaty 
2 940 565,20 zł z tytułu zwrotu kosztów zwiększonego wynagrodzenia 
pracowników, po czym dnia 2 maja 2007 r. wystąpił z powództwem. Sąd pierwszej 
instancji uznał, że zgłoszone roszczenie jest usprawiedliwione co do zasady, oddalił 
je jednak jako przedawnione. Przyjął, że powód żądał wykonania umowy o 
świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o umowie zlecenia 
(art. 734-751 k.c.). Przedawnienie roszczeń wynikających z takiej umowy reguluje 

art. 751 k.c., ustanawiający dwuletni termin przedawnienia roszczeń o 
wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków 
przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa 
trudnią się czynnościami danego rodzaju. 
Sąd Okręgowy określił początek biegu przedawnienia, z powołaniem się na 
art. 120 § 1 k.c., na dzień 1 stycznia 2002 r., stanowiący datę wykonania i 
wzajemnego rozliczenia dwóch zawartych przez strony umów. 
Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, które ujął w 
zagadnieniu przedstawionym do rozstrzygnięcia. (...)  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczy dwóch 
problemów: długości terminu przedawnienia dochodzonego przez powoda 
roszczenia o zwrot kosztów ustawowo podwyższonego wynagrodzenia 
pracowników oraz chwili wymagalności tego roszczenia. Udzielenie odpowiedzi 
wymaga zatem rozważenia charakteru prawnego roszczenia, o którym ma orzekać 
Sąd Apelacyjny. Problem ten budził wiele kontrowersji i wywołał rozbieżności w 
orzecznictwie, także w rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. W wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 24 września 2003 r., I CK 143/03 (OSNC 2004, nr 11, poz. 
179) wykluczono roszczenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej 
wobec Narodowego Funduszu Zdrowia jako następcy prawnego Kas Chorych o 
zwrot równowartości podwyżki wynagrodzeń pracowniczych, wypłaconej na 
podstawie art. 4a u.n.s., a w wyroku z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04 (OSNC 
2006, nr 2, poz. 36) uznano art. 4a u.n.s. za podstawę roszczenia zakładu opieki 
zdrowotnej w stosunku do Narodowego Funduszu Zdrowia.  
Kwestię tę rozstrzygnęła uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 177), gdyż od 
czasu jej podjęcia można uznać za ustabilizowany przyjęty w niej pogląd, że artykuł 
4a u.n.s. stanowi – w związku z art. 56 k.c. – podstawę roszczenia samodzielnego 
publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do Narodowego Funduszu 
Zdrowia o zwrot zwiększonego wynagrodzenia pracowników, jeżeli zakład ten, 
mimo prawidłowego gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie umowy o 
udzielanie świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów pokryć w całości lub w 
części. Przyjmując to stanowisko za podstawę rozważań należy stwierdzić, że 
ustawowo narzucona samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej 

podwyżka wynagrodzeń pracowników w latach 2001 i 2002 stała się jednym ze 
skutków, jakie na podstawie art. 56 k.c. wywołały zawarte na ten okres umowy o 
udzielenie ubezpieczonym świadczeń zdrowotnych i umożliwia dochodzenie kwot 
niezbędnych do pokrycia kosztów związanych z realizacją wypłaty podwyższonej 
części wynagrodzeń, jako części umownego świadczenia pieniężnego. Tylko takie 
rozumienie art. 4a u.n.s. pozwala wpleść go w system umów o udzielanie 
świadczeń zdrowotnych, stanowiących podstawę stosunków prawnych pomiędzy 
Narodowym Funduszem Zdrowia a zakładami opieki zdrowotnej. 
Konsekwencją przytoczonego stanowiska jest konieczność rozpatrywania 
roszczenia strony powodowej w ramach umów o udzielanie świadczeń medycznych 
w 2001 r., a nie w oderwaniu od tej umowy. Wymagalność tego roszczenia 
oceniana więc musi być w nawiązaniu do treści umów, z których roszczenie jest 
wywodzone, zgodnie bowiem z postanowieniem art. 53 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 6 
lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującym w 
okresie, którego dotyczy spór, umowy między kasą chorych a świadczeniodawcami 
powinny określać m.in. zasady rozliczeń ze świadczeniodawcami, w których mieści 
się oznaczenie sposobu i terminów realizacji wypłat oraz reguł ustalania ich 
wysokości. 
Sąd Apelacyjny powołał się na specyfikę roszczenia stanowiącego przedmiot 
sporu, która wynikała z niedoskonałości regulacji prawnej i związanych z tym 
niejasności dotyczących przysługiwania samodzielnym publicznym zakładom opieki 
zdrowotnej roszczenia o sfinansowanie kosztów narzuconej ustawowo podwyżki i 
adresata tych roszczeń. Te okoliczności nie mogą jednak stanowić przesłanek 
uzasadniających wprowadzenie odmiennych reguł wymagalności roszczenia 
wpisanego ostatecznie w regulacje umowne, leżą one bowiem poza stosunkiem 
prawnym, z którego wynika roszczenie i mogą jedynie podlegać ocenie pod kątem 
nadużycia prawa w wypadku podniesienia zarzutu przedawnienia. 
Zważywszy, że wydatki na podwyższenie wynagrodzeń pracowników nie 
mieściły się w preliminarzach stanowiących podstawę zawieranych umów, 
zazwyczaj wymagalność roszczenia z tego tytułu łączy się z terminem końcowego 
rozliczenia umowy. Jest tak nawet wówczas, gdy wypłata podwyżek nastąpiła 
później – dobrowolnie lub na skutek realizacji orzeczeń sądowych wydanych na 
korzyść pracowników – zobowiązanie bowiem do spełnienia tych świadczeń ciążyło 
na zakładach opieki zdrowotnej już w okresie, za który podwyżka wynagrodzeń 

obowiązywała. Skoro zatem wymagalność roszczenia jest stanem, w którym 
wierzyciel może domagać się wykonania zobowiązania przez dłużnika, decydujące 
znaczenie dla ustalenia momentu wymagalności ma, zgodnie z art. 455 k.c., termin 
realizacji obowiązku zapłaty przez kasę chorych, określony w umowie jako 
ustawowo oznaczony konieczny jej element. 
Przechodząc do zagadnienia, czy termin przedawnienia takiego roszczenia 
podlega ocenie według art. 118 k.c., czy też ma do niego zastosowanie art. 751 pkt 
1 k.c., należy się skupić na problemie, czy umowa o udzielenie ubezpieczonym 
świadczeń zdrowotnych stanowi – jak zgodnie stwierdziły Sądy obu instancji –  
umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. 
To zagadnienie było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W 
uzasadnieniu wyroku z dnia 10 grudnia 2004 r., III CK 134/04 (OSP 2005, nr 6, poz. 
79) Sąd Najwyższy zaznaczył, że przed wejściem w życie ustawy o powszechnym 
ubezpieczeniu zdrowotnym przyjmowano, iż umowy o świadczenie usług 
medycznych należały do umów o świadczenie usług, nieuregulowanych odrębnymi 
przepisami. W rezultacie, na podstawie art. 750 k.c. stosowało się do nich 
odpowiednio przepisy o zleceniu, jednak ustawa o powszechnym ubezpieczeniu 
zdrowotnym wprowadziła nową umowę szczególnego rodzaju, określaną jako 
umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych, zawieraną przez kasy chorych ze 
świadczeniodawcami. Ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady 
Ministrów z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wymagań i kryteriów, jakim 
powinni odpowiadać świadczeniodawcy, oraz zasad i trybu zawierania umów ze 
świadczeniodawcami na pierwszy rok działalności Kas Chorych (Dz.U. Nr 134, poz. 
873 ze zm.) sprecyzowała przedmiot i tryb zawierania tej umowy oraz jej strony. 
Różni się ona zdecydowanie od dotychczas znanych umów o świadczenie usług 
medycznych, reguluje bowiem problematykę udzielania świadczeń na rzecz osób 
trzecich – ubezpieczonych. Jej celem jest zobowiązanie świadczeniodawcy do 
spełnienia określonych świadczeń wobec ubezpieczonych, a dopiero realizacją tego 
obowiązku jest pełnienie opieki zdrowotnej przez świadczeniodawcę na rzecz 
ubezpieczonych. Omawiana umowa w powołanych aktach prawnych 
konsekwentnie określana jest jako umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych. 
Konstrukcyjna odrębność tej umowy spowodowała, że Sąd Najwyższy, podzielając 
stanowisko wyrażane także w piśmiennictwie prawniczym, uznał, iż jest to odrębna 
umowa ukształtowana w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, 

stanowiąca umowę szczególną, uregulowaną innymi przepisami w rozumieniu art. 
750 k.c., co wyłącza możliwość odpowiedniego stosowania do niej przepisów o 
zleceniu. 
Przytoczone stanowisko jest przekonujące, a umowę o udzielanie świadczeń 
zdrowotnych należy uznać za odrębny typ umowy nazwanej. Niewątpliwie 
unormowanie tej umowy w przepisach ustawy o powszechnym ubezpieczeniu 
zdrowotnym i przepisach wykonawczych nie było wyczerpujące, co potwierdza treść 
§ 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 października 1998 r., nakazującego w 
sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu stosować – m.in. do umów – 
przepisy kodeksu cywilnego. Jednak uzupełnienie jej treści normatywnej nie 
powinno następować przez odwołanie się do przepisów o zleceniu, gdyż takiej 
możliwości nie wprowadza § 8 rozporządzenia, a wyłącza ją art. 750 k.c. W 
rezultacie przy ocenie roszczeń wynikających z tej umowy nie można stosować art. 
751 k.c.; przedawnienie takich roszczeń podlega regułom ogólnym przewidzianym 
w art. 118 k.c. 
Artykuł 118 k.c. przewiduje jednak dwa terminy przedawnienia – 
dziesięcioletni oraz trzyletni; termin krótszy ma zastosowanie do roszczeń o 
świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności 
gospodarczej, a termin dłuższy do pozostałych roszczeń. Strony sporu pozostawały 
w przekonaniu, że właściwy jest termin trzyletni, nie były jednak zgodne co do 
podstaw jego zastosowania, tzn. co do tego, czy powództwo obejmuje roszczenie 
okresowe, czy też roszczenie związane z prowadzeniem działalności 
gospodarczej. (...) 
Ze względu  na sposób ujęcia hipotezy art. 118 k.c. analizę trzeba rozpocząć 
od rozważenia możliwości zastosowania trzyletniego terminu przedawnienia, a 
zatem rozważyć, czy roszczenie o zwrot kosztów wypłaty podwyższonego 
wynagrodzenia może być zakwalifikowane jako roszczenie okresowe lub jako 
roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. 
Roszczenia okresowe, czyli powtarzające się, wyróżniane są ze względu na 
czynnik czasu, który wpływa na wielkość należności, a jednocześnie porządkuje 
wymagalne świadczenia w ten sposób, że następują one kolejno po sobie, w 
równych odstępach i układają się w szereg, lecz każde z nich jest przedmiotem 
odrębnego roszczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 
dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 149). Takich cech 

nie wykazuje roszczenie o zwrot kosztów zwiększonego wynagrodzenia 
pracowników. Okresowy charakter mają wprawdzie leżące u jego podstaw 
roszczenia pracownicze o wynagrodzenie, jednak sposób rozliczeń umów o 
udzielanie świadczeń zdrowotnych nie jest bezpośrednio powiązany z terminami 
wypłat dla pracowników lecz następuje według reguł ustalonych w umowach między 
kasami chorych a świadczeniodawcami, z reguły według zasad ratalnych, mających 
na celu zapewnienie świadczeniodawcom dopływu środków umożliwiającego 
racjonalne gospodarowanie w okresie, na który zawierana jest umowa. Skoro 
umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych musiały określać maksymalną kwotę 
zobowiązania kasy chorych wobec świadczeniodawcy (art. 53 ust. 4 pkt 4 ustawy o 
powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), to trudno znaleźć argumenty 
przemawiające za okresowym charakterem ratalnej (częściowej) wypłaty należności 
przez kasy chorych. 
Drugim rodzajem roszczeń, do których stosuje się trzyletni termin 
przedawnienia przewidziany w art. 118 k.c., są roszczenie związane z 
prowadzeniem działalności gospodarczej, konieczne jest zatem ustalenie, czy 
sporne roszczenie jest związane z prowadzeniem takiej działalności, co wymaga 
rozważenia, czy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej prowadzą 
działalność gospodarczą. (...) 
Ten aspekt aktywności samodzielnych publicznych zakładów opieki 
zdrowotnej Sąd Najwyższy poddał ocenie w uchwale z dnia 11 maja 2005 r., III CZP 
11/05 (OSNC 2006, nr 3, poz. 48), wskazując, że (...) zadaniem samodzielnych 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest udzielanie świadczeń i promocja 
zdrowia. Działalność ta prowadzona jest stale, w sposób zawodowy, zorganizowany 
i planowy, realizowana jest na własny rachunek i we własnym imieniu. Nie jest to 
wprawdzie działalność nastawiona na zysk, niemniej jej racjonalizację zapewnia 
poddanie jej zasadom rachunku ekonomicznego (art. 34, 35b ust. 1 i 2, art. 50, 53, 
54 i 55 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej), co w innych wypadkach uznawano 
w orzecznictwie za kryterium wystarczające do przypisania działalności cech 
gospodarczych (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r., III 
CZP 156/92, OSNCP 1993, nr 9, poz. 152). Sąd Najwyższy w omawianej uchwale 
zaznaczył także, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczy w 
obrocie gospodarczym przez realizację odpłatnych, ekwiwalentnych świadczeń 
wzajemnych, głównie finansowanych ze środków publicznych, które powinny 

stanowić z założenia należytą zapłatę za wykonane usługi medyczne. Może też 
zawierać umowy cywilnoprawne z innymi przedsiębiorcami. 
Uznając przytoczoną argumentację za aktualną także w odniesieniu do 
sytuacji prawnej i ekonomicznej powoda, należy podzielić wniosek Sądu 
Najwyższego, że działalność samodzielnych publicznych zakładów opieki 
zdrowotnej, oceniana według reguł stosowanych w obrocie, jest działalnością 
gospodarczą, co nie sprzeciwia się konkluzji, że jako jednostki organizacyjne 
będące ogniwem wykonującym zadania państwa w zakresie zapewnienia 
obywatelom opieki zdrowotnej są silnie uzależnione ekonomicznie od systemu w 
którym funkcjonują. Uzależnienie to jednak nie rzutuje na samodzielność, 
profesjonalizm, stałość czy organizacyjną stabilność funkcjonowania, lecz jedynie 
na jej opłacalność. Brak zysku z prowadzonej działalności nie wyklucza jednak jej 
gospodarczego charakteru. 
Roszczenie o zwrot kosztów podwyższonych wynagrodzeń pracowniczych 
stanowi jeden z elementów należnej samodzielnemu publicznemu zakładowi opieki 
zdrowotnej ekwiwalentnej zapłaty za jego świadczenia, mieści się zatem w pojęciu 
roszczenia związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przesądza to 
konieczność stosowania do takiego roszczenia trzyletniego terminu przedawnienia 
właściwego dla roszczeń związanych prowadzeniem działalności gospodarczej. 
Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi, jak w uchwale.