III CZP 81/10

Uchwała z dnia 25 listopada 2010 r., III CZP 81/10 
 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący) 
Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Urszuli Ł. przeciwko "Z.W.K.", sp. z 
o.o. w S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 25 listopada 2010 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 22 
kwietnia 2010 r.: 
"Czy użytkownikowi wieczystemu nieruchomości przysługuje roszczenie z art. 
124 ust. 5 u.g.n. w sytuacji, gdy tylko część oddanego w użytkowanie gruntu została 
zajęta pod budowę infrastruktury technicznej, wykluczającej dotychczasowe 
użytkowanie nieruchomości, a w przypadku odpowiedzi pozytywnej czy Skarb 
Państwa jest uczestnikiem koniecznym takiego postępowania ze względu na fakt, 
że na jego rzecz następuje nabycie prawa, nawet wówczas, gdy jest on 
właścicielem nieruchomości?" 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie przewidziane w art. 124 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 
r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 
651 ze zm.) przysługuje użytkownikowi wieczystemu także wtedy, gdy tylko 
część oddanego w użytkowanie gruntu została zajęta pod budowę 
infrastruktury technicznej, wykluczającej jego dotychczasowe użytkowanie; 
roszczenie to może być dochodzone jedynie przeciwko Skarbowi Państwa. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy 
rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie apelacji powódki od wyroku 
Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2009 r., którym oddalono 

powództwo wytoczone na podstawie art. 124 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 
r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze 
zm.) o nabycie użytkowania wieczystego bliżej określonego gruntu. Wątpliwość 
Sądu Apelacyjnego powstała w związku z możliwością żądania nabycia tylko części 
oddanego w użytkowanie wieczyste gruntu zajętego pod budowę infrastruktury 
technicznej, wykluczającego jej użytkowanie w sposób dotychczasowy, a nie 
użytkowanie całej nieruchomości. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepis art. 124 ust. 5 u.g.n. przewiduje roszczenie o złożenie przez 
pozwanego odpowiedniego oświadczenia woli co do nabycia własności 
nieruchomości (wieczystego użytkowania), z której dalsze prawidłowe korzystanie 
przez właściciela (użytkownika wieczystego) staje się niemożliwe z powodu 
zainstalowanych na tej nieruchomości urządzeń przesyłowych. Użycie w tym 
przepisie terminu „nieruchomość” nie uprawnia do sugerowanego przez Sąd 
Apelacyjny poglądu, że chodzi w nim jedynie o możliwość nabycia całej 
nieruchomości, a nie jej części, na której znajdują się urządzenia przesyłowe. 
Przeciwko temu poglądowi przemawia ratio legis tego przepisu, gdyż urządzenia 
przesyłowe z reguły nie zajmują wiele miejsca na nieruchomości. Z tego względu 
bezcelowe jest zmuszanie do nabywania całej nieruchomości, jeżeli urządzenia 
przesyłowe zajmują tylko znikomą jej część, a korzystanie z pozostałej części jest 
niezakłócone i spełnia swoje funkcje. Poza tym, wnioskując a fortiori z art. 124 ust. 
5 u.g.n., należy stwierdzić, że skoro można żądać nabycia całej nieruchomości 
(użytkowania wieczystego), to tym bardziej jej części. 
Należy dodatkowo wskazać, że zgodnie z art. 95 pkt 4 u.g.n., niezależnie od 
ustaleń planu miejscowego, podział nieruchomości może nastąpić w celu realizacji 
roszczeń co do części nieruchomości wynikających z przepisów ustawy o 
gospodarce nieruchomościami lub z odrębnych ustaw. Przepis ten nawiązuje także 
do roszczenia przewidzianego w art. 124 ust. 5 u.g.n., a więc przemawia za 
poglądem, że przewiduje on możliwość żądania wykupienia przez Skarb Państwa 
tylko części nieruchomości lub użytkowania wieczystego. 
Należy zauważyć, że art. 172 § 1 k.c. posługuje się również terminem 
„nieruchomość”, a możliwe jest nabycie w drodze zasiedzenia jej części (por. 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r., III CZP 106/68, OSNCP 
1969, nr 6, poz. 108, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1970 r., III CZP 

42/70, OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 125, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 
stycznia 1972 r., II CR 534/71, nie publ., z dnia 6 czerwca 1973 r., I CR 413/73, nie 
publ. oraz z dnia 14 stycznia 1977 r., III CRN 309/76, OSNCP 1977, nr 11, poz. 
214). Oczywiście, z chwilą zasiedzenia powstaje nowa, odrębna nieruchomość 
gruntowa. Także na podstawie art. 151 k.c. można żądać wykupienia jedynie części 
gruntu zajętej przez przekroczenie granicy nieruchomości oraz tej, która straciła dla 
właściciela wskutek przekroczenia znaczenie gospodarcze. Przepis ten, mający 
zastosowanie per analogiam do roszczenia właściciela przewidzianego w art. 231 § 
2 k.c., nie nakazuje więc nabycia całej nieruchomości. 
Sąd Apelacyjny podniósł też wątpliwość, czy roszczenie wynikające z art. 124 
ust. 5 u.g.n. jest dopuszczalne „w sytuacji braku wyodrębnienia części 
nieruchomości stosownie do treści art. 95 pkt 4 u.g.n.”. Odnosząc się do tej kwestii 
wystarczy stwierdzić, że jeżeli realizacja roszczenia przewidzianego w art. 124 ust. 
5 u.g.n. następuje w drodze umowy, to część nieruchomości (użytkowania 
wieczystego) objętej tym roszczeniem należy uprzednio wyodrębnić w 
postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 95 pkt 4 u.g.n. Gdy to roszczenie 
jest dochodzone na drodze postępowania sądowego na podstawie art. 64 k.c. w 
związku z art. 1047 k.p.c., uprzednie wyodrębnienie jest zbędne; wydając wyrok 
zastępujący oświadczenie woli współtworzące umowę, opiera się na określonym w 
żądaniu pozwu przedmiocie, tj. oznaczonej geodezyjnie działce, której wykupienia 
przez Skarb Państwa żąda powód. 
Osobnym problemem wymagającym rozstrzygnięcia w związku z 
przedstawionym zagadnieniem prawnym jest kwestia legitymacji biernej w sprawie 
z powództwa wytoczonego na podstawie art. 124 ust. 5 u.g.n. Według tego 
przepisu, nabywcą może być tylko Skarb Państwa, zatem tylko on jest 
legitymowany biernie w sprawie o wykup nieruchomości lub użytkowania 
wieczystego, choć może być reprezentowany przez różne podmioty. Powództwo o 
realizację roszczenia przewidzianego w art. 124 ust. 5 u.g.n. musi więc być 
skierowane przeciwko Skarbowi Państwa, niezależnie od tego, czy chodzi o wykup 
własności nieruchomości czy użytkowania wieczystego oraz niezależnie od tego, 
kto reprezentuje go w sprawie (starosta czy osoby i jednostki organizacyjne 
wymienione w art. 124 ust. 2 i 5 u.g.n.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.