III CZP 81/09

Uchwała z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 81/09 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
Sędzia SA Barbara Trębska 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Krystyny N. przy uczestnictwie Zbigniewa 
M. i m.st. W. o podział majątku wspólnego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 17 listopada 2009 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie 
postanowieniem z dnia 23 stycznia 2009 r.: 
"Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, do ustalenia wartości 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu – jeżeli lokal został zbudowany z 
udziałem środków z Krajowego Funduszu Mieszkaniowego i stosownie do art. 121 
ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) niedopuszczalne jest przeniesienie 
przez spółdzielnię mieszkaniową na inną osobę własności takiego lokalu – mają 
zastosowanie przepisy art. 11 ust. 21 i art. 11 ust. 22 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 
r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 
ze zm.) bądź też według jakich innych kryteriów należy ustalić wartość tego prawa?" 
podjął uchwałę: 
 
W sprawie o podział majątku wspólnego wartość lokatorskiego prawa do 
lokalu mieszkalnego wybudowanego z udziałem środków z Krajowego 
Funduszu Mieszkaniowego (art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o 
spółdzielniach mieszkaniowych, jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 
ze zm.) – ustalaną po dniu 31 lipca 2007 r. – stanowi kwota wkładu 
mieszkaniowego jaką zobowiązany byłby wnieść członek spółdzielni 
zawierający w chwili podziału umowę o ustanowienie spółdzielczego 
lokatorskiego prawa do tego lokalu. Wartość ta może być podwyższona lub 
obniżona stosownie do szczególnych okoliczności. 
 

Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało w sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków, w skład 
którego wchodzi m.in. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego 
przydzielone wnioskodawczyni jako członkowi spółdzielni w dniu 27 marca 2001 r. 
Mieszkanie to zbudowane zostało ze środków Krajowego Funduszu 
Mieszkaniowego; małżonkowie w chwili przydziału uiścili wymaganą część wkładu 
mieszkaniowego w kwocie 61 326,30 zł, a zadłużenie z tytułu kredytu wynosiło 
wówczas 143 098,70 zł i powinno być spłacone w ratach do 2048 r. Spółdzielcze 
lokatorskie prawo do tego lokalu nie może być przekształcone w spółdzielcze 
własnościowe prawo do lokalu ani w odrębną własność, co sprawia, że spółdzielnia 
nie może go zbyć. Sąd Rejonowy uznał, że ponieważ do ustalenia wartości 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w sprawie o podział majątku 
wspólnego przyjmuje się w judykaturze zasady obowiązujące w rozliczeniach 
między spółdzielnią a członkiem po wygaśnięciu takiego prawa, w rozpoznawanej 
sprawie ma zastosowanie art. 11 ust. 21 i 22 ustawy z dnia15 grudnia 2000 r. o 
spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze 
zm. – dalej: "u.s.m.") w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 lipca 2007 r., 
ustalonym ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach 
mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873). 
Z tego względu wartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszalnego 
przysługującego byłym małżonkom powinna być ustalona na kwotę odpowiadającą 
wartości rynkowej tego lokalu, od której należy odliczyć ciążący na mieszkaniu 
niespłacony kredyt. 
Sąd Rejonowy wskazał, że art. 11 ust. 21 u.s.m. nie przewiduje wyjątków co do 
sposobu rozliczeń między uprawnionym a spółdzielnią po wygaśnięciu 
lokatorskiego prawa do lokalu, nawet jeżeli lokal został zbudowany ze środków 
Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, a zatem także wówczas uprawnionemu 
należy się zwrot wartości rynkowej lokalu, po odliczeniu obciążeń, o których mowa 
w art. 11 ust. 22 u.s.m. Z tych przyczyn Sąd Rejonowy, ustalając skład i wartość 
majątku wspólnego Krystyny N. i Zbigniewa M., stwierdził, że w skład tego majątku 
wchodzi m.in. spółdzielcze lokatorskie prawo do określonego lokalu mieszkalnego o 
wartości 288 624,37 zł, wyliczonej jako różnica między wartością rynkową lokalu 

(430 700 zł) a niespłaconym kredytem mieszkaniowym (142 075,63 zł). W wyniku 
podziału majątku wspólnego prawo to przyznał wnioskodawczyni i po dokonaniu 
podziału pozostałych składników oraz rozliczeniu nakładów z osobistego na 
majątek wspólny zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika spłatę w 
wysokości 124 234,79 zł. 
Przy rozpoznawaniu apelacji wnioskodawczyni, kwestionującej ustalenie 
wartości prawa do lokalu odpowiadającej jego wartości rynkowej, mimo 
niedopuszczalności przekształcenia i zbycia tego prawa, Sąd Okręgowy powziął 
poważną wątpliwość, wyrażoną w przedstawionym zagadnieniu prawnym, 
sprowadzającą się do kwestionowania zasadności stosowania art. 11 ust. 21 u.s.m. 
przy ustalaniu wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 
mieszkalnego, które w świetle art. 121 ust. 2 u.s.m. nie może być przekształcone ani 
przeniesione na inną osobę, a zatem nie ma realnej wartości rynkowej. Stwierdził, 
że przyjęcie wartości rynkowej takiego lokalu w sprawie o podział majątku 
wspólnego może być krzywdzące dla małżonka, który otrzymał prawo do lokalu w 
wyniku podziału, ponieważ ani on, ani spółdzielnia nie mogą lokalu zbyć, a art. 5 
k.c. nie może stanowić podstawy obniżenia spłaty lub dopłaty należnej od 
małżonka, któremu lokal przyznano. Wskazał, że w takiej sytuacji stosowniejsze jest 
ustalenie wartości spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu według 
dotychczasowych zasad, tj. jako wartości zwaloryzowanego wkładu 
mieszkaniowego lub według kryteriów przyjmowanych przy ustalaniu wartości 
prawa najmu lokalu, przy czym – w ocenie Sądu Okręgowego – w stanie 
faktycznym sprawy to kryterium jest najbardziej odpowiednie ze względu na 
niezbywalność prawa, co sprawia, że jego charakter staje się zbliżony do umowy 
najmu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Żaden przepis prawa nie wskazywał ani nie wskazuje wprost, w jaki sposób 
należy ustalić wartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego 
w sprawie o podział majątku wspólnego; kryteria wyceny musi określić sąd 
orzekający. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, poczynając od uchwały pełnego 
składu Izby Cywilnej z dnia 20 listopada 1974 r., III CZP 1/74 (OSNCP 1975, nr 3, 
poz. 37), zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w 
zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w 
wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, zawsze 

odwoływało się do zasad przyjętych w kolejnych ustawach regulujących 
spółdzielcze prawa do lokalu jako przewidujących najbardziej adekwatne kryteria 
rozliczeń dla tego rodzaju prawa. Wraz ze zmianą tych przepisów zmieniały się 
także, przyjmowane w orzecznictwie, zasady ustalania wartości spółdzielczego 
lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na potrzeby sprawy o podział majątku 
wspólnego. Zawsze były to zasady wynikające z Prawa spółdzielczego, a ściślej z 
określonych w tym Prawie zasad rozliczeń między spółdzielnią a byłym członkiem, 
w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Z tego 
względu nie jest przekonująca koncepcja Sądu Okręgowego, aby obecnie, po 
kolejnej zmianie przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, do wyceny 
lokatorskiego prawa do lokalu niepodlegającego przekształceniu, stosować w 
drodze analogii reguły dotyczące ustalania wartości prawa najmu lokalu 
mieszkalnego. Kryteriów ustalania tej wartości należy nadal poszukiwać w ustawie, 
która reguluje to prawo. 
Także pod rządami ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich 
związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) Sąd Najwyższy stwierdził, że ponieważ 
lokatorskie prawo do lokalu jest niezbywalne, nie wchodzi w grę, jako jego 
równowartość, wartość rynkowa, a zatem w sprawie o podział majątku wspólnego 
wartość tego prawa powinna stanowić suma wkładu mieszkaniowego, w wypadku 
bowiem wygaśnięcia prawa taką kwotę uprawniony otrzymywał od spółdzielni jako 
równowartość lokatorskiego prawa do lokalu. Jednocześnie Sąd Najwyższy 
dopuścił możliwość odpowiedniego podwyższenia tej wartości ze względu na 
szczególne okoliczności dotyczące konkretnego lokalu, jego wielkości, stanu lub 
standardu oraz prawdopodobieństwa przekształcenia tego prawa w prawo 
własnościowe. 
Po wejściu w życie ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze 
(Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm., jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. 
– dalej: "Pr.spółdz.") Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 października 1983 r., III 
CZP 50/83 (OSNCP 1984, nr 5, poz. 72) oraz w postanowieniu z dnia 26 kwietnia 
1985 r., I CZ 42/85 (OSNCP 1986, nr 3, poz. 28) przyjął, że w sprawie o podział 
majątku wspólnego równowartość spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
stanowi suma odpowiadająca wkładowi mieszkaniowemu, jaki w chwili podziału 
obowiązany byłby wnieść członek spółdzielni ubiegający się o przydział 
nowobudowanego lokalu mieszkalnego tej samej wielkości i o zbliżonym 

standardzie. Odwołał się przy tym do stanowiska zajętego uprzednio w wytycznych 
oraz do nowej regulacji dotyczącej rozliczeń między członkiem a spółdzielnią po 
wygaśnięciu lokatorskiego prawa do lokalu, zawartej w art. 218 § 4 Pr.spółdz., z 
której wynikało, że członek powinien otrzymać wkład mieszkaniowy, a należność z 
tego tytułu powinna odpowiadać wkładowi mieszkaniowemu, który obowiązany jest 
wnieść członek ubiegający się o przydział nowo wybudowanego lokalu tej samej 
wielkości i o zbliżonym wyposażeniu. Kryteria ustalenia wartości lokatorskiego 
prawa do lokalu w sprawie o podział majątku wspólnego były zatem takie same jak 
poprzednio. Przyjęto także możliwość podwyższenia tej wartości wskazując 
przykładowo okoliczności, w których może to nastąpić. Podobne stanowisko zajął 
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 lipca 1983 r., III CZP 28/83 (OSNCP 1984, nr 
2-3, poz. 25). 
Później, gdy spółdzielnie mieszkaniowe przestały przydzielać mieszkania 
lokatorskie, Sąd Najwyższy uznał, że przy ustalaniu wartości lokatorskiego prawa 
do lokalu w sprawie o podział majątku wspólnego należy stosować kryteria zawarte 
w art. 219 w związku z art. 218 § 4 Pr.spółdz., a więc przyjąć, że wartość tego 
lokalu odpowiada kwocie wkładu mieszkaniowego, jaka w chwili podziału 
podlegałaby zaliczeniu na poczet wkładu budowlanego przy przekształceniu prawa 
do tego lokalu w prawo własnościowe (m.in. uchwała z dnia 26 marca 1993 r., III 
CZP 154/92, OSNCP 1993, nr 7-8, poz.137 oraz z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 
93/93, OSNC 1994, nr 1, poz. 18). W istocie było to to samo kryterium, zaliczeniu 
bowiem podlegała kwota, jaką spółdzielnia powinna wypłacić członkowi w razie 
wygaśnięcia jego prawa do lokalu. We wszystkich tych orzeczeniach przyjęto 
możliwość nie tylko podwyższenia, ale też obniżenia tej wartości ze względu na 
szczególne okoliczności dotyczące nie tylko lokalu, lecz również sytuacji materialnej 
i życiowej byłych małżonków. 
Po nowelizacji Prawa spółdzielczego na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 
r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 
90, poz. 419), gdy art. 218 § 4 otrzymał nowe brzmienie i przewidywał waloryzację 
wkładu mieszkaniowego zwracanego osobie uprawnionej po wygaśnięciu 
lokatorskiego prawa do lokalu, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 
października 1997 r., III CKU 47/97 (OSNC 1998, nr 3, poz. 48) stwierdził, że 
ponownie stało się możliwe, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stosowanie przy 
określaniu wartości lokatorskiego prawa do lokalu w sprawie o podział majątku 

wspólnego wskazówek zawartych w tym przepisie. W rezultacie przyjęto, że 
wartość tego prawa powinna stanowić kwota obliczona w sposób przewidziany w 
art. 218 § 4 Pr.spółdz. W postanowieniu z dnia 29 listopada 2001 r., V CKN 482/00 
(nie publ.) Sąd Najwyższy podkreślił, że wartość lokatorskiego prawa do lokalu 
ustalana na potrzeby podziału majątku wspólnego nie musi ściśle odpowiadać 
zasadom obliczania równowartości zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego 
określonym w art. 218 § 4, który stanowi tylko pewną podstawę określenia zasad jej 
wyliczenia. Jednocześnie Sąd Najwyższy nadal dopuszczał możliwość 
podwyższenia lub obniżenia tak ustalonej wartości tego prawa, stosownie do 
szczególnych okoliczności, z tym że w postanowieniu z dnia 9 września 1997 r., 
I CKN 141/97 (OSNC 1998, nr 2, poz. 28) uznał, iż mogą o tym decydować tylko 
szczególne okoliczności wpływające na rzeczywistą wartość lokatorskiego prawa do 
lokalu. Na wartość tę nie mają wpływu okoliczności związane z sytuacją życiową lub 
materialną byłych małżonków, nie ma podstaw do ich uwzględniania jako 
okoliczności mogących powodować podwyższenie lub obniżenie wartości 
lokatorskiego prawa do lokalu podlegającego podziałowi. 
Po wejściu w życie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych problematyka 
rozliczenia z osobą uprawnioną po wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa 
do lokalu została uregulowana w art. 11 ust. 2, który przewidywał do chwili wejścia 
w życie w dniu 31 lipca 2007 r. nowelizacji dokonanej przez wskazaną wyżej 
ustawę z dnia 14 czerwca 2007 r., że w takiej sytuacji spółdzielnia zwraca osobie 
uprawnionej – zgodnie z postanowieniami statutu – wkład mieszkaniowy albo jego 
wniesioną część, zwaloryzowane według wartości rynkowej lokalu. Tej regulacji 
odpowiadał art. 10 ust. 3, przewidujący, że członek, który otrzymuje spółdzielcze 
lokatorskie prawo do lokalu, do którego wygasło prawo innego członka, wnosi wkład 
mieszkaniowy odpowiadający wysokości wkładu wypłaconego członkowi, którego 
prawo wygasło oraz zobowiązuje się spłacić kredyt obciążający lokal. Chociaż na 
gruncie tych przepisów brak wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczących określania 
wartości spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w sprawie o podział majątku 
wspólnego, to niewątpliwie art. 11 ust. 2 u.s.m. stanowił podstawę do określenia tej 
wartości, przyjęte bowiem w nim zasady nie odbiegały od dotychczasowych i mogły 
stanowić odpowiednie kryterium. 
Sytuacja uległa istotnej zmianie po wejściu w życie wskazanej wyżej 
nowelizacji. Obecnie kwestia rozliczeń w razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do 

lokalu uregulowana jest w art. 11 ust. 2, 21 i 22 u.s.m. Przewidują one, że w takiej 
sytuacji spółdzielnia obowiązana jest, z zastrzeżeniem art. 15, ogłosić przetarg na 
ustanowienie odrębnej własności tego lokalu, w którym pierwszeństwo nabycia 
mają członkowie spółdzielni, a warunkiem przeniesienia odrębnej własności lokalu 
jest wpłata przez nabywcę wartości rynkowej lokalu. Spółdzielnia wypłaca osobie 
uprawnionej wartość rynkową tego lokalu, która nie może być wyższa od kwoty, 
jaką spółdzielnia uzyska od osoby obejmującej lokal w wyniku przeprowadzonego 
przetargu. Z wartości rynkowej lokalu potrąca się przypadającą na ten lokal część 
zobowiązań spółdzielni związanych z budową, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 
1, a jeżeli spółdzielnia skorzystała z pomocy uzyskanej ze środków publicznych lub 
innych środków, potrąca się również nominalną kwotę umorzenia kredytu lub 
dotacji. 
Nie przesądzając, czy zasady te mogą stanowić podstawę ustalenia wartości 
lokatorskiego prawa do lokalu w sprawie o podział majątku wspólnego, nie jest to 
bowiem przedmiotem przedstawionego zagadnienia prawnego, trzeba stwierdzić, 
że odnoszą się one tylko do spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
mieszkalnego, które może być przekształcone w odrębną własność i zbyte jako 
takie prawo. W rozpoznawanej sprawie oraz w zagadnieniu prawnym chodzi o 
lokatorskie prawo do lokalu wybudowanego z udziałem środków Krajowego 
Funduszu Mieszkaniowego, które zgodnie z art. 121 ust. 2 u.s.m. oraz art. 15e 
ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania 
budownictwa mieszkaniowego (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1070 ze 
zm.), nie może być przekształcone w prawo własnościowe ani w odrębną własność, 
a zatem nie może także być przedmiotem przetargu. Z tych względów, w razie 
wygaśnięcia takiego prawa, spółdzielnia nie może zbyć go w trybie przetargu, a tym 
samym uzyskać za nie kwoty odpowiadającej wartości rynkowej. Do rozliczeń z 
byłym członkiem nie mogą więc mieć zastosowania zasady określone w art. 11 ust. 
2, 21 i 22 u.s.m. i spółdzielnia nie może wypłacić mu wartości rynkowej lokalu, której 
nie uzyskała, gdyż nie ma źródeł, z których wypłaty takiej mogłaby dokonać. 
W ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych brak przepisów określających 
zasady rozliczeń z członkiem, którego lokatorskie prawo do lokalu wygasło, a lokal, 
jako zbudowany ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego lub objęty 
regulacją art. 15, nie może być zbyty w przetargu. Jedynie z art. 15 ust. 6 u.s.m. 
wynika a contrario, że gdy są osoby bliskie, którym przysługuje roszczenie 

przewidziane w tym przepisie, spółdzielnia nie wypłaca byłemu członkowi wartości 
rynkowej lokalu. Należy to odnieść także do sytuacji określonej w art. 121 ust. 2 
u.s.m., brak jednak przepisu wskazującego, jak spółdzielnia rozlicza się wówczas z 
byłym członkiem i jakie kwoty wypłaca mu z tytułu utraty lokatorskiego prawa do 
lokalu. (...) 
Należy rozważyć, co dzieje się z lokalem zbudowanym ze środków Krajowego 
Funduszu Mieszkaniowego w razie wygaśnięcia prawa członka do tego lokalu. 
Zgodnie z art. 121 ust. 2 u.s.m., spółdzielnia nie może przekształcić tego prawa ani 
zbyć lokalu, pozostaje zatem jedynie możliwość przyznania go innemu członkowi w 
wyniku zawarcia umowy o ustanowieniu lokatorskiego prawa do tego lokalu, przy 
odpowiednim zastosowaniu zasad określonych w art. 9 i 10 u.s.m. W szczególności 
odpowiednie stosowanie tych zasad oznacza, że nowy członek powinien wpłacić 
wkład mieszkaniowy określony w art. 10 ust. 2, przy uwzględnieniu, że chodzi o 
lokal używany, do którego wygasło prawo innego członka. Kwota wkładu 
mieszkaniowego, jaką zobowiązany byłby wnieść członek spółdzielni zawierający 
umowę o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu jest 
odpowiednim miernikiem ustalenia wartości spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu w sprawie o podział majątku wspólnego, gdy prawo to, w świetle z art. 121 
ust. 2 u.s.m., nie podlega przekształceniu ani zbyciu. Kwotę taką musiałby za nie 
zapłacić nabywca ubiegający się to prawo, w tym także każdy z byłych małżonków, 
a więc może być ona uznana za wartość tego prawa. Wartość tę należy ustalić w 
chwili podziału majątku wspólnego, zgodnie z art. 684 w związku z art. 567 § 3 
k.p.c. oraz stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w uchwale pełnego składu 
Izby Cywilnej z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69 (OSNCP 1970, nr 3, poz. 39), 
uchwale z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74 (OSNCP 1975, nr 6, poz. 90) 
oraz w postanowieniu z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07 (nie publ.). 
Oznacza to konieczność ustalenia, na podstawie informacji spółdzielni 
mieszkaniowej wydanej przy odpowiednim zastosowaniu zasad określonych w art. 
10 ust. 2 u.s.m., jaką kwotę wkładu mieszkaniowego zobowiązany byłby wnieść 
członek spółdzielni zawierający w chwili podziału majątku wspólnego umowę o 
ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu wchodzącego w skład 
majątku podlegającego podziałowi. 

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, tak ustalona wartość 
może być podwyższona lub obniżona stosownie do szczególnych okoliczności, 
wskazanych przykładowo w przytoczonych orzeczeniach. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale.