III CZP 81/08

Uchwała z dnia 7 października 2008 r., III CZP 81/08 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "A.K. Janusz P." sp.j. w W. przeciwko 
Piotrowi Z. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w 
dniu 7 października 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2008 r.: 
"Czy w sprawie rozpoznanej z pominięciem przepisów o postępowaniu 
uproszczonym na podstawie art. 5057 zdanie 1 k.p.c. od apelacji pobiera się opłatę 
stałą, czy stosunkową?" 
podjął uchwałę: 
 
W sprawie rozpoznanej z pominięciem, na podstawie art. 5057 zdanie 
pierwsze k.p.c., przepisów o postępowaniu uproszczonym, od apelacji 
pobiera się opłatę stosunkową (art. 18 ust. 2 w związku z art. 13 ustawy z dnia 
28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, 
poz. 1398 ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2008 r. 
przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące wysokości opłaty 
pobieranej od apelacji w sprawie, która została rozpoznana z pominięciem 
przepisów o postępowaniu uproszczonym. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności należy rozważyć kwestię skutków procesowych – w 
szczególności w zakresie kosztów sądowych – rozpoznania sprawy z pominięciem 
przepisów o postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 5057 k.p.c., a 
następnie dokonać wykładni art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: 
"u.k.s.c."), który dotyczy opłaty od apelacji. 
Ustawodawca nałożył na przewodniczącego obowiązek dokonania wstępnej 
kwalifikacji sprawy (art. 201 § 1 k.p.c.); przewodniczący decyduje, czy sprawa 
winna być rozpoznana w procesie czy w postępowaniu nieprocesowym, a w razie 
skierowania sprawy na drogę procesu bada, czy sprawa nadaje się do rozpoznania 
według przepisów o postępowaniach odrębnych, w tym przepisów regulujących 
postępowanie uproszczone. Katalog spraw rozpoznawanych według przepisów o 
postępowaniu odrębnym uproszczonym ukształtowany został za pomocą dwóch 
kryteriów: przedmiotowego i wartościowego. Zgodnie z art. 5051 pkt 1 i 2 k.p.c., w 
postępowaniu uproszczonym rozpoznawane są sprawy o roszczenia wynikające z 
umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dziesięciu tysięcy złotych, a 
w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z 
niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli 
wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty, oraz sprawy o zapłatę 
czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu 
korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na 
wartość przedmiotu sporu. Gdy konkretna sprawa spełnia kryteria określone w art. 
5051 k.p.c., przewodniczący kwalifikuje ją jako sprawę, która podlega rozpoznaniu 
według przepisów o postępowaniu odrębnym uproszczonym. 
Pomimo prawidłowej kwalifikacji sprawy przez przewodniczącego, w toku 
postępowania może się jednak okazać, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej 
rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych (przeprowadzenia dowodu z opinii 
biegłego) i z tych względów nie nadaje się do rozpoznania według przepisów o 
postępowaniu uproszczonym. Na podstawie tych przesłanek sąd zgodnie z art. 
5057 k.p.c. może dokonać zmiany kwalifikacji sprawy i w dalszym ciągu rozpoznać 
ją z pominięciem przepisów regulujących postępowanie uproszczone. Przepis ten 
stanowi swoiste „zabezpieczenie" na wypadek, gdyby rygory obowiązujące w 
postępowaniu uproszczonym okazały się zbyt surowe i nie pozwoliły na szybkie, 
prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, co byłoby równoznaczne z niespełnieniem 
celów tego postępowania. Możliwość rozpoznania sprawy, na podstawie art. 5057 
k.p.c., z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym, stanowi środek 
mający na celu przeciwdziałać podejmowaniu przez sąd błędnych decyzji na skutek 

ograniczenia katalogu środków dowodowych i dopuszczalności dokonywania 
niektórych czynności procesowych. 
Należy podkreślić, że art. 5057 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której sprawa została 
prawidłowo zakwalifikowana przez przewodniczącego jako sprawa podlegająca 
rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, na podstawie kryteriów określonych w 
art. 5051 k.p.c. W tym przypadku sąd dokonuje zmiany kwalifikacji sprawy ze 
względów celowościowych. Warto zwrócić uwagę, że art. 5057 k.p.c. w sposób 
wyraźny różni się od art. 122 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o 
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zgodnie z 
którym sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę 
do rozpoznania na rozprawie. 
Wydając postanowienie w przedmiocie rozpoznania sprawy z pominięciem 
przepisów o postępowaniu uproszczonym sąd dokonuje zmiany kwalifikacji sprawy, 
która nie jest już rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, lecz w 
postępowaniu „zwykłym" przy ewentualnym zastosowaniu przepisów któregoś z 
pozostałych postępowań odrębnych. Zmiana kwalifikacji sprawy nie ma jednak 
wpływu na skuteczność czynności sądu i stron dokonanych w sprawie 
rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym; wszystkie te czynności pozostają w 
mocy, a strony nie mogą domagać się ich powtórzenia. Stwierdzenie to znajduje 
uzasadnienie w art. 201 § 2 k.p.c., według którego nawet w razie zmiany trybu 
postępowania z niewłaściwego na właściwy i przekazania sprawy sądowi 
właściwemu do jej rozpoznania w tym trybie, czynności dokonane w niewłaściwym 
sądzie i niewłaściwym trybie pozostają w mocy. Należy przyjąć, że reguła ciągłości 
postępowań nie dotyczy tylko postępowań toczących się w różnych trybach, ale 
także postępowań toczących się według przepisów o różnych postępowaniach 
odrębnych. W konsekwencji należy stwierdzić, że czynności dokonane w sprawie 
rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym dokonane przed zmianą kwalifikacji 
sprawy pozostają w mocy. 
Zmiana kwalifikacji sprawy może jednak prowadzić do potrzeby dokonania 
dodatkowych czynności, które – gdyby sprawa została wszczęta na gruncie 
przepisów o postępowaniu procesowym „zwykłym" – zostałyby wcześniej 
dokonane. W takiej sytuacji może np. powstać obowiązek uiszczenia lub 
uzupełnienia opłaty, na podstawie art. 1303 § 2 k.p.c. W przypadku zmiany 
kwalifikacji sprawy wszczętej i rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym 

obowiązek taki nie powstaje ze względu na wyraźne brzmienie art. 5057 zdanie 2 i 3 
k.p.c. Przepis ten akcentuje, że pobrana opłata od pozwu w postępowaniu 
uproszczonym pozostaje "aktualna" w dalszym postępowaniu i nie można jej 
uzupełnić do wysokości określonej w przepisie ogólnym, jej „aktualność" nie wpływa 
jednak na sposób obliczenia opłaty od apelacji w postępowaniu „zwykłym". 
Brzmienie tego przepisu jest jednoznaczne; dotyczy on tylko opłaty od pozwu, która 
pomimo zmiany kwalifikacji sprawy nie podlega uzupełnieniu. Przepis ten stanowi 
wyjątek od reguły (art. 1303 § 2 k.p.c.) i zgodnie z zasadą exceptiones non sunt 
extendendae nie powinien być wykładany w sposób rozszerzający. Pominięcie 
przepisów o postępowaniu uproszczonym oznacza, że sprawa rozpoznawana jest 
w postępowaniu „zwykłym" i do ustalenia wysokości ewentualnych opłat 
zastosowanie mają przepisy ogólne, nie zaś art. 28 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: 
"u.k.s.c."), który dotyczy opłat pobieranych w sprawach podlegającej rozpoznaniu w 
postępowaniu uproszczonym. 
Na "aktualność" opłaty od pozwu w dalszym postępowaniu, tj. po odstąpieniu 
od postępowania uproszczonego, jeżeli sprawa jest szczególnie zawiła lub jej 
rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w 
uzasadnieniu uchwały z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 91/06 (OSNC 2007, nr 9, 
poz. 127), podkreślając również wyłączność unormowania przewidzianego w art. 28 
u.k.s.c. dla postępowania uproszczonego. 
Zgodnie z art. 18 ust. 2 u.k.s.c., przepisy ustawy przewidujące pobranie opłaty 
od pozwu lub wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie stosuje się 
również do opłaty od apelacji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. 
Dokonując wykładni tego przepisu, w pierwszej kolejności należy sięgnąć po 
dyrektywy wykładni językowej. Artykuł 18 ust. 2 u.k.s.c. traktuje o „przepisach 
ustawy przewidujących pobranie opłaty od pozwu, nie zaś o przepisach ustawy, na 
podstawie których opłata od pozwu została pobrana. W konkretnej sprawie opłata 
od pozwu mogła nie zostać pobrana np. ze względu na zwolnienie strony od tego 
obowiązku przez sąd, nie ma więc żadnego znaczenia na podstawie jakich 
przepisów opłata od pozwu w rzeczywistości została pobrana. 
Nie bez znaczenia jest również to, że przytoczony przepis, zamieszczony w 
dziale 1 „Przepisy ogólne", tytule II „Opłaty", ma charakter ogólny; formułuje 
zasadę, na podstawie której oblicza się wysokość opłaty od apelacji, nie różnicując 

przy tym spraw rozpoznawanych w postępowaniu cywilnym. W konsekwencji, co do 
zasady, powinny mieć zastosowanie ogólne przepisy przewidujące pobranie opłaty 
od pozwu w sprawach o prawa majątkowe (art. 13 u.k.s.c.). Jest oczywiste, że gdy 
chodzi o sprawę rozpoznawaną w postępowaniu „zwykłym", to w celu ustalenia 
wysokości opłaty od apelacji w postępowaniu „zwykłym" należy sięgnąć do 
przepisów ustawy przewidujących pobranie opłaty od pozwu w postępowaniu 
„zwykłym". Przepis art. 28 u.k.s.c. jest przepisem szczególnym i nie może mieć 
zastosowania w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu „zwykłym". 
Za przyjęciem tego stanowiska przemawia również wykładnia funkcjonalna 
przepisów regulujących wysokość opłat w postępowaniu cywilnym. Jak zwrócił 
uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 
91/06, zamierzeniem ustawodawcy było wprowadzenie stosunkowo niskich opłat 
we wszystkich sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym w celu 
odformalizowania i przyśpieszenia postępowania sądowego. Zdaniem Sądu 
Najwyższego, niskie opłaty stałe mają ułatwiać opłacanie pozwu wnoszonego na 
urzędowym formularzu (art. 5052 k.p.c.) przez naklejanie na nim znaków opłaty 
sądowej o odpowiednim nominale, względy celowościowe nie mogą więc 
przemawiać za ustaleniem wysokości opłaty od apelacji na podstawie art. 28 
u.k.s.c. w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu „zwykłym". Jeżeli sprawa jest 
szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych i z tych 
względów sąd rezygnuje z rozpoznania jej w postępowaniu uproszczonym, to 
argumenty przemawiające za uproszczeniem i obniżeniem opłat w postępowaniu 
uproszczonym nie mogą znaleźć zastosowania w postępowaniu „zwykłym". 
Należy również podzielić argumentację Sądu Okręgowego, który powołując 
się na uchwałę Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2007 r., III CZP 11/07 (OSNC 
2008, nr 2, poz. 23), wskazał, że wydanie decyzji procesowej dotyczącej zmiany 
reguł postępowania na podstawie art. 5057 k.p.c. daje gwarancję ochrony praw 
stron procesu w poszczególnych rodzajach postępowań procesowych i z tych 
względów nie ma ryzyka, że strona nie dostosuje się do formalnych zasad 
aktualnego postępowania, także w zakresie kosztów sądowych. Odstępując od 
stosowania postępowania uproszczonego, sąd wydaje w tym przedmiocie 
postanowienie, co ma duże znaczenie praktyczne, stanowi bowiem sygnał dla 
stron, że reguły postępowania ulegają zmianie oraz znak dla sądu drugiej instancji, 

który uniknie niepewności co do tego, czy wdrożyć postępowanie apelacyjne 
uproszczone, czy „zwykłe". 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 
k.p.c.).