I Ca 242/16

Sygn. akt I Ca 242/16 POSTANOWIENIE Dnia 7 września 2016 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Tomasz Sagała Sędziowie: SO Grażyna Szymańska-Pasek SO Monika Strzyżewska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Chaberek po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. w Ostrołęce na rozprawie sprawy z wniosku S. P. i H. P. z udziałem (...) S.A. w L. , Skarbu Państwa - Starosty (...) o zasiedzenie na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I Ns 570/14 postanawia: 1. oddalić apelację; 2. zasądzić od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania (...) S.A. w L. kwotę 600 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. Monika Strzyżewska Tomasz Sagała Grażyna Szymańska-Pasek I Ca 242/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 marca 2016r Sad rejonowy w Ostrołęce po ostatecznym sprecyzowaniu oddalił wniosek S. i H. małżonków P. o zasiedzenie prawa własności nieruchomości, położonej w D. , oznaczonej nr (...) o pow.0,1259 ha zgodnie z mapą sytuacyjną podziału działki (...) sporządzonej przez biegłego geodetę na potrzeby sprawy oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania. W uzasadnieniu stanowiska Sąd I Instancji wskazał, że o ile wnioskodawcy posiadali sporną nieruchomość przez okres wymagany do zasiedzenia, to posiadanie to nie mogło doprowadzić do zasiedzenia prawa własności . Sąd Rejonowy wskazał, że w okresie od 01.01.1965 roku do 30.09.1990 roku obowiązywał art. 177 kc , co wykluczało zasiedzenie nieruchomości państwowej. Było ono możliwe dopiero od 01.10.1990 roku. Poprzednio wymagany okres 20-tu lat posiadania nieruchomości liczony od 1972 roku upływał w 1992 roku. Zasiedzenie nie zakończyłoby się przed więc przed 01.10.1990 roku ( przed zmianą przepisów wydłużających terminy zasiedzenia). W niniejszej sprawie ma więc zastosowanie 30 letni okres zasiedzenia w złej wierze, który upływałby wnioskodawcom dopiero w dniu 01.10.2020 roku. Po skróceniu tego okresu o maksymalny okres wynoszący ½ (tj. 15 lat, skoro stan rzeczy objęty zakazem zasiedzenia istniał 18 lat: od 1972 do 1990) termin zasiedzenia upływał wnioskodawcom w dniu 01.10.2005 roku. Tyle, że w przedmiotowej sprawie w czasie biegu zasiedzenia (już po uchyleniu art. 177 kc ) z dniem 05.12.1990 roku nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego z mocy samego prawa poprzednika prawnego uczestnika (...) S.A. w L. na mocy decyzji administracyjnej z dnia 15.10.1993 roku, która stwierdzała jedynie stan rzeczy wynikający z przepisów prawa. Ta okoliczność determinowała przedmiot spawy. Posiadanie wnioskodawców obejmowało bowiem od 05.12.1990 roku prawo użytkowania wieczystego. Sąd powołał się na ugruntowane i jednoznaczne orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do sytuacji ustanowienia użytkowania wieczystego i skutków decyzji, który w postanowieniu z dnia 14.03.2012, sygn. akt II CSK 127/11 nadał tym decyzjom zasadnicze znaczenie w odniesieniu do relacji między właścicielem gruntu i użytkownikiem wieczystym, a osobami trzecimi. Wskazał, że rzutują one także na interpretację przepisów o zasiedzeniu. Odwołując się do funkcji i charakteru użytkowania wieczystego jako instytucji, która pozwala Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego na scedowanie uprawnień właścicielskich bez wyzbycia się prawa własności, zwrócono uwagę, że z chwilą oddania gruntu w użytkowanie wieczyste w relacje prawnorzeczowe z osobami trzecimi wchodzi tylko użytkownik wieczysty. Właściciel nie ma możliwości na bieżąco śledzić losów nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, kontrolować stanu posiadania, czy władztwa osoby trzeciej. Zaistnienie takiej sytuacji nie może być podstawą rozwiązania użytkowania wieczystego. Oznacza to, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste wpływa także na relacje prawne między właścicielem nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste a osobami trzecimi. Dlatego samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste nie może nabyć własności, lecz, co najwyżej, użytkowanie wieczyste. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste spowodowało zmianę statusu prawnego, co skutkowało utratą zasadniczych uprawnień właścicielskich na rzecz użytkownika wieczystego. Judykatura, odnosząc się do takich nieruchomości, w reakcji na potrzeby posiadaczy tego rodzaju gruntów, dopuszcza możliwość nabycia przez zasiedzenie, ale prawa użytkowania wieczystego a nie prawa własności. Wyłączenie możliwości skierowania prawa posiadacza przeciwko prawu własności uzasadnione jest stosunkiem pomiędzy użytkownikiem a właścicielem ograniczonym możliwościami reagowania na wszelkie naruszenia na gruncie, które zostały scedowane na użytkownika wieczystego. Kwestie tę szczegółowo omówił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28.10.2003 r., sygn. akt P 3/03 oraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 07.10.2010 r., sygn. akt IV CSK 152/10 słusznie podkreślając, iż skoro zasiedzenie jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady nienaruszalności prawa własności, to wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności, a nie odwrotnie, gdyż Konstytucja nie gwarantuje prawa osób znajdujących się w sytuacji faktycznej prowadzącej do zasiedzenia. Jeśli więc z chwilą oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste, sytuacja prawna właściciela uległa zmianie w wyniku powstania określonej relacji zobowiązaniowej pomiędzy użytkownikiem a właścicielem, to tym bardziej winna ona odnieść skutek w odniesieniu do posiadacza, jako osoby trzeciej. To stan prawny nieruchomości determinuje bowiem wszelkie uprawnienia i stosunki: wobec osób trzecich, osób posiadających prawa rzeczowe , a nawet właściciela. Jeśli ustanowienie użytkowania wieczystego na nowo zdefiniowała prawa i obowiązki osób posiadających tytuł prawny, to przez pryzmat tych zmian ocenić należy także prawa posiadacza. Nie można bowiem uznać, że skoro oddając nieruchomość w użytkowanie wieczyste (w ramach korzystania ze swoich uprawnień właścicielskich), właściciel traci część swoich uprawnień, w tym możliwość ochrony przed skierowanym przeciwko niemu posiadaniem, to dzieje się to z korzyścią osoby władającej gruntem bez żadnych uprawnień. Podkreślić przy tym należy, że oddanie gruntu w użytkowanie jest sytuacją wyjątkową – powierzenie posiadania w ramach jakiegokolwiek innego stosunku prawnego nie wywołuje takich skutków. W oparciu o przytoczoną argumentacje Sąd I instancji oddalił wniosek o zasiedzenie prawa własności nieruchomości szczegółowo określonej w petitum żądania i rozliczył koszty postępowania. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiedli wnioskodawcy zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie prawa materialnego tj. art.172§1 i 2 kc , poprzez błędną jego wykładnię polegająca na uznaniu, że oddanie w użytkowanie wieczyste w czasie biegu terminu zasiedzenia powoduje zmianę jej stanu prawnego skutkującą utratą zasadniczych uprawnień właścicielskich na rzecz użytkownika wieczystego i tym samym uniemożliwienia dalszego biegu terminu zasiedzenia, co zdaniem skarżącego jest okolicznością irrelewantną. - naruszenie art.175 kc w zw. z art.123 kc polegającą na niewłaściwym zastosowaniu i tym samym uznaniu, że ustanowienie użytkowania wieczystego w czasie biegu terminu zasiedzenia na rzecz podmiotu niebędącego jej posiadaczem automatycznie przerywa bieg zasiedzenia, w sytuacji gdy użytkowanie wieczyste było nadane z mocy prawa, a zdarzenie te nie jest wynikiem działania właściciela stanowiącego jego akcję zaczepna skierowaną przeciwko konkretnym posiadaczom i zmierzająca bezpośrednio do przerwania ich władztwa nad rzeczą, a ponadto nadanie użytkowania wieczystego nie było objęte treścią art.123 kc. Apelujący pełnomocnik wnioskodawców podniósł także naruszenie art.328§2 kpc mające wpływ na treść rozstrzygnięcia polegającą na pominięciu w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa, co znacznie utrudniło ustosunkowanie się w apelacji do rozstrzygnięcia w zakresie prawa materialnego. Wobec powyższego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie zasiedzenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości zgodzie z wnioskiem z dnia 3 lipca 2014r. oraz o zasądzenie kosztów postepowania na rzecz wnioskodawców od uczestnika (...) S.A w L. . Wniósł także o zwrócenie się z pytaniem prawnym do sądu Najwyższego w trybie art.390 kpc , z którego wycofał się na rozprawie apelacyjnej. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Zarzuty podniesione przez skarżącego są całkowicie chybione tak w warstwie merytorycznej jak i procesowej. Nadto co do zarzutu naruszenia prawa procesowego tj. art.328§2kpc należy dodatkowo podkreślić, że jest on niezrozumiały w świetle treści uzasadnienia Sądu Rejonowego, który w sposób klarowny i wszechstronny dokonał logicznego wywodu prawnego z powołaniem wszystkich podstaw prawa materialnego, popartych judykaturą i doktryną, by przekonać strony o słuszności oddalenia wniosku, pomimo niespornego stanu faktycznego. Z analizy akt wynika nadto, że Sąd wielokrotnie stwarzał szansę na zmianę treści wniosku, co w zderzeniu z nieprzejednanym stanowiskiem pełnomocnika profesjonalisty, nie mogło doprowadzić do innego rozstrzygnięcia, które było jedynie konsekwencją tak przyjętej logiki strony inicjującej proces. Sąd apelacyjny w pełni podziela niesporny pomiędzy stronami stan faktyczny oparty o ustalenia, że wnioskodawcy na przełomie 1971- 1972 roku weszli w posiadanie działki o aktualnym numerze geodezyjnym (...) , którą sprzedał im S. B. , przy czym zapłatę otrzymał w latach 1973-1974. Razem z posiadaniem wymienionej wyżej działki otrzymali również klin stanowiący działki (...) , który zagospodarowali. Na działce (...) w 1972 roku wybudowali budynek gospodarczy, a po jego wybudowaniu zajęli część działki nr (...) znajdującej się pomiędzy nabytymi przez nich działkami i której dotyczy wniosek. Sprzedający poprzednik prawny S. B. podczas przekazywania władztwa nad działkami (...) wskazał grunt w takim zakresie jak on sam korzystał. Wnioskodawcy korzystali z działki nr (...) podczas budowy budynków, przechodząc i przejeżdżając oraz wypasając bydło . W budynku gospodarczym wykonali tylne drzwi zakładając korzystanie z działki (...) . W pozostałym zakresie działka służyła jako pastwisko, a następnie do uprawy zboża, ziemniaków. Od zawsze zapewniała ona dojazd i dostęp do budynku gospodarczego. Zajętą część ogrodzili kołkami i drutem, usypali drogę zapewniając dojazd dla cysterny do odbioru mleka. Pobudowali kolejne drewniane budynki gospodarcze pełniące funkcję magazynów, garaży i szklarni. Nie było żadnych sporów granicznych, wydobywczych ani posesoryjnych. Nie uiszczali żadnych danin. Według dokumentów działka znajduje się w użytkowaniu wieczystym (...) S.A. w L. (następca prawny Zakładu (...) ) i stanowi własność Skarbu Państwa. Znajduje się na niej stacja (...) . Użytkowanie wieczyste powstało z mocy samego prawa w szczególnym trybie przewidzianym przez przepis art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29.09.1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 roku, nr 79, poz. 464) i było następstwem pozostawania spornej nieruchomości na dzień 05.12.1990 roku w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...) , które w dniu 12.07.1993 roku Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Przemysłu i Handlu aktem notarialnym nr Rep. A nr (...) przekształcił w przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakład (...) z siedzibą w W. jako jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Umową z dnia 30.06.2007 roku przeniesienia przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 ( 1) kodeksu cywilnego w wykonaniu uchwały w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (akt notarialny – rep. A nr (...) ) wniesiono przedsiębiorstwo Zakład (...) ” spółkę akcyjną z siedzibą w W. (wraz ze stanowiącymi składniki tego przedsiębiorstwa prawami własności i prawami użytkowania wieczystego wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami i urządzeniami należącymi do Spółki Zakład (...) S.A. ) jako wkład niepieniężny do spółki (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na pokrycie udziałów w podwyższonym kapitale spółki (...) z o.o. Następnie (...) Sp z o.o zmieniła firmę pod którą działa spółka na (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością , po czym w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh nastąpiło przejęcie m.in. (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. (spółka przejmowana) na rzecz (...) S.A. z siedzibą w L. (spółka przejmująca). Działka (...) o pow. 0.24 ha położona w miejscowości D. , gmina K. powstała w wyniku zmian gruntowych z połączenia działek o pierwotnych numerach geodezyjnych (...) (k. 165), dla których w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzona jest od dnia 23.06.1972 roku księga wieczysta KW nr (...) (k. 29, 167-173). W dziale II wymienionej księgi wieczystej jako właściciel wpisany jest w podrubryce „Skarb Państwa” Zakład (...) . Ostateczną decyzją nr (...) z dnia 15.10.1993 roku wydaną z upoważnienia Wojewody (...) sprostowaną następnie postanowieniem z dnia 08.03.1994 roku stwierdzono, że Zakład (...) w W. stał się z mocy prawa użytkownikiem wieczystym gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa o łącznej pow. 0.44 ha oznaczonych numerami geodezyjnymi: (...) pow. 0,10 ha , (...) o pow. 0,24 ha, a nadto, że jest właścicielem budynków i innych urządzeń oraz lokali znajdujących się na tych gruntach, ustalono okres użytkowania wieczystego na 99 lat, a o opłacie rocznej z tytułu użytkowania wieczystego postanowiono orzec w odrębnej decyzji . W oparciu o powyższe słusznie Sąd Rejonowy wywiódł, że niniejszym stanie faktycznym nie mogło dojść do zasiedzenia prawa własności, skoro przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa własności, a nie prawa użytkowania wieczystego. Oczywistym jest, że prawo własności i prawo użytkowania wieczystego pozostają odrębnymi prawami podmiotowymi, a podstawową różnicę stanowi to, że użytkowanie wieczyste jest prawem na rzeczy cudzej. Nie można zatem zbagatelizować tak doniosłego faktu prawnego, jak chce pełnomocnik wnioskodawców, broniąc bezkrytycznie swojego stanowiska także w treści apelacji. Istota obu praw zasadza się na rozróżnieniu posiadania właścicielskiego i posiadania jak użytkownik wieczysty, gdyż są to dwa rodzaje posiadania, które owszem mogą prowadzić do nabycia w drodze zasiedzenia, ale różnych praw. Samoistnym posiadaczem nieruchomości jest ten, kto włada nią jak właściciel ( art. 336 k.c. ), korzystając z niej z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią ( art. 140 k.c. ). Tych cech nie można przypisać tym, którzy władają nieruchomością w zakresie innego prawa, a więc także wieczystemu użytkownikowi. W przypadku użytkowania wieczystego mamy bowiem do czynienia z władaniem cudzą rzeczą. Dopuszczalne jest zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego przez posiadacza w zakresie tego prawa, wymierzone przeciwko użytkownikowi wieczystemu. Posiadania w zakresie użytkowania samoistnego nie można jednak utożsamiać z posiadaniem właścicielskim . (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2008 r.V CSK 146/08). W świetle powyższego dość jasno Sąd Najwyższy oraz ukształtowana w oparciu o jego orzecznictwo praktyka sadów powszechnych przyjęła, że o określeniu charakteru prawnego posiadania wykonywanego przez wnioskodawcę ( poprzedników prawnych) mogą decydować jedynie elementy natury jurydycznej, a nie humanitarnej. Istotnie zarządzające przedsiębiorstwo państwowe przedmiotowym gruntem nie podjęło stanowczych działań, by zapobiec akcji wnioskodawców, co określiło charakter posiadania w rozumieniu art. 172 k.c. ale w zakresie użytkowania wieczystego. Tak przyjęta konsekwentna linia orzecznictwa podyktowana jest względami ochrony prawa własności, za czym przemawia z pewnością wzgląd na konstytucyjną ochronę tego prawa wyrażoną w art. 64 Konstytucji , która dotyczy każdej własności bez względu na podmiot, w tym także Skarbu Państwa. Skoro z istoty Skarbu Państwa wynika, że skutki cywilnoprawne działania organu państwowego powstają na rzecz Skarbu Państwa, a o posiadaniu samoistnym rozstrzyga wyłącznie sposób władania rzeczą, odpowiadający wykonywaniu własności państwowej, zarządzanie nieruchomością przez taki organ było niewątpliwie jednoznaczne z posiadaniem samoistnym tej nieruchomości przez Skarb Państwa. Zgodnie z przyjmowaną uprzednio zasadą jedności własności państwowej także państwowe osoby prawne jedynie wykonywały - jakkolwiek we własnym imieniu - tę własność. Skutki związane z posiadaniem samoistnym nieruchomości przez państwową osobę prawną mogły zatem powstać tylko na rzecz Skarbu Państwa. Chybiony jest zatem zarzut przytoczony w apelacji o błędnym przyjęciu z automatu przez Sąd Rejonowy, że użytkowanie wieczyste, które powstało z mocy prawa w czasie biegu terminu zasiedzenia na rzecz wnioskodawców uwarunkowało przedmiot tego prawa. Podjęta w uzasadnieniu apelacji dyskusja stanowi zbyt skąpą argumentację, by przyjąć przeciwny kierunek niż wspomniane orzecznictwo, a postawiona teza pozbawiona jest poważnego wsparcia jurydycznego. Biorąc powyższe pod uwagę apelację należało oddalić jako bezzasadną na podstawie art.385 kpc , obciążając wnioskodawców częścią kosztów zastępstwa prawnego na rzecz uczestnika postępowania stosownie do art.102 kpc . M.Strzyżewska T.Sagała G.Szymańska Pasek