III CZP 77/08

Uchwała z dnia 17 września 2008 r., III CZP 77/08 
 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "P.Z.R.C." S.A. w R. przy uczestnictwie 
małżonki dłużnika Andrzeja C. – Amalii C. o nadanie klauzuli wykonalności 
przeciwko małżonce dłużnika, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 17 września 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2008 r.: 
"Czy przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące nadania klauzuli 
wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 
17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691), mają zastosowanie w sytuacji, 
w której zobowiązanie dłużnika pozostającego w związku małżeńskim powstało po 
dniu 20 stycznia 2005 r. (art. 5 ust. 5, pkt 1 i 2), czy też w sytuacji, gdy po dniu 20 
stycznia 2005 r. powstał tytuł egzekucyjny przeciwko takiemu dłużnikowi (art. 5 ust. 
6 tej ustawy)?" 
podjął uchwałę: 
 
Jeżeli zobowiązanie dłużnika pozostającego w ustroju ustawowej 
wspólności majątkowej małżeńskiej powstało przed wejściem w życie ustawy 
z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy 
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691), do postępowania o 
nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika stosuje się 
przepisy kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu sprzed tej 
nowelizacji. 
 
Uzasadnienie 
 

Sąd Apelacyjny w Katowicach przedstawił do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne, które powstało przy rozpoznawaniu zażalenia małżonki dłużnika na 
postanowienie o nadaniu przeciwko niej klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty 
wydanemu w dniu 11 września 2006 r., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do 
majątku, który byłby objęty wspólnością ustawową, gdyby małżonkowie nie zawarli 
w dniu 23 listopada 2007 r. umowy majątkowej wyłączającej ustawową wspólność 
małżeńską. Roszczenie wierzyciela objęte tym tytułem powstało w okresie od dnia 
30 sierpnia 2001 r. do dnia 15 grudnia 2001 r. 
Sąd Okręgowy orzekał na podstawie art. 787 k.p.c. w brzmieniu sprzed 
wejścia w życie zmian wprowadzonych do kodeksu postępowania cywilnego ustawą 
z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691 – dalej: "ustawa nowelizująca"), 
przyjmując, że ten przepis wyznacza regulacja zawarta w art. 5 ust. 6 ustawy 
nowelizującej, nakazująca – w wypadku roszczeń powstałych przed wejściem w 
życie zmienionych przepisów – prowadzić egzekucję według przepisów 
dotychczasowych. 
W zażaleniu małżonka dłużnika zakwestionowała pogląd prawny Sądu 
Okręgowego i powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego wypowiedziane w 
uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 44/07 (OSNC-ZD 2008, 
nr A, poz. 29), zgodnie z którym art. 5 ust. 6 ustawy nowelizującej nie przyjmuje – 
jako cezury wyznaczającej granicę stosowania starych i znowelizowanych 
przepisów – daty powstania roszczenia, lecz datę wydania tytułu egzekucyjnego. W 
rozpatrywanej sprawie powinny więc mieć zastosowanie przepisy znowelizowane, 
na podstawie których klauzula przeciwko małżonce dłużnika nie powinna zostać 
nadana, gdyż wierzyciel nie wykazał dokumentem urzędowym ani prywatnym, że 
stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej 
dokonanej za jej zgodą. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Problem przedstawiony przez Sąd Apelacyjny dotyczy wykładni przepisów 
przejściowych ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, w której dokonano 
kompleksowej nowelizacji przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w 
zakresie stosunków majątkowych małżonków, w tym reguł rządzących możliwością 
zaspokojenia się przez wierzyciela jednego z małżonków z majątku wspólnego. W 

stanie prawnym poprzedzającym wejście w życie ustawy nowelizującej zasadnicze 
znaczenie miał art. 41 k.r.o., który ustanawiał zasadę, że zaspokojenia z majątku 
wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z 
małżonków (art. 41 § 1 k.r.o.). Odstępstwo od tej reguły obejmowało sytuacje, w 
których wierzytelność powstała wcześniej niż wspólność ustawowa albo gdy 
dotyczyła odrębnego majątku jednego z małżonków. Wierzyciel mógł wtedy żądać 
zaspokojenia tylko z odrębnego majątku dłużnika oraz z wynagrodzenia za pracę 
lub za inne usługi świadczone osobiście przez dłużnika, jak również z korzyści 
uzyskanych przez dłużnika z jego praw autorskich twórcy, praw twórcy wynalazku, 
wzoru lub projektu racjonalizatorskiego (art. 41 § 2 k.r.o.). Ponadto sąd mógł 
każdorazowo ograniczyć lub wyłączyć możliwość zaspokojenia się z majątku 
wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem był tylko jeden z małżonków, jeżeli 
ze względu na charakter wierzytelności albo stopień przyczynienia się małżonka 
będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego, zaspokojenie z majątku 
wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 41 § 3 
k.r.o.). 
Unormowania materialnoprawne znajdowały uzupełnienie w przepisach 
kodeksu postępowania cywilnego. Wierzyciel, który uzyskał tytuł wykonawczy 
przeciwko dłużnikowi, chcąc zaspokoić się z majątku wspólnego, musiał 
przedstawić tytuł wykonawczy skuteczny przeciwko obojgu małżonkom, występował 
zatem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika na 
podstawie art. 787 k.p.c. W postępowaniu klauzulowym, na wniosek małżonka 
dłużnika, sąd orzekał o ograniczeniu lub wyłączeniu możliwości zaspokojenia się 
wierzyciela z majątku wspólnego (art. 787 § 2 k.p.c.), co stanowiło procesową 
realizację art. 41 § 3 k.r.o. Do kognicji sądu w postępowaniu klauzulowym należało 
ponadto m.in. badanie, czy pomiędzy małżonkami istnieje ustrój wspólności 
ustawowej lub umownej, czy w razie umownego zniesienia wspólności fakt ten był 
wiadomy wierzycielom oraz czy odpowiedzialność majątkiem wspólnym nie jest 
wyłączona ze względu na datę powstania wierzytelności. 
Ustawa nowelizująca ograniczyła wypadki, w których wierzyciel jednego z 
małżonków pozostających w ustroju wspólności ustawowej może uzyskać 
zaspokojenie z majątku wspólnego. Według nowego art. 41 k.r.o., jest to 
dopuszczalne tylko wówczas, gdy małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą 
drugiego małżonka; w braku takiej zgody, albo jeżeli zobowiązanie nie wynika z 

czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego 
dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z 
innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści, o których mowa w art. 33 pkt 
9 k.r.o. Jeśli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, 
zaspokojenie wierzyciela może nastąpić także z przedmiotów majątkowych 
wchodzących w skład przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu projektu ustawy 
wyjaśniono, że możliwość zaspokojenia się z majątku wspólnego pozostawiono w 
ten sposób zapobiegliwości wierzycieli, w których interesie leży uzyskanie zgody 
małżonka kontrahenta na dokonanie czynności. Procesową realizację 
przedstawionych rozwiązań materialnoprawnych zapewniają art. 7761, 787 i 7871 
k.p.c. 
Wątpliwości Sądu Apelacyjnego odnoszą się do prawidłowego stosowania 
intertemporalnych regulacji zawartych w art. 5 ustawy nowelizującej w sytuacji, w 
której tytuł egzekucyjny został wydany w sprawie przeciwko dłużnikowi 
pozostającemu w związku małżeńskim po dniu 20 stycznia 2005 r., tj. po dniu 
wejścia w życie ustawy nowelizującej (art. 6 ustawy), lecz stwierdzone tytułem 
roszczenie powstało przed tą datą. 
Powołany przepis ustanawia ogólną zasadę stosowania ustawy nowej także 
do stosunków powstałych przed jej wejściem w życie, a następnie ogranicza zakres 
stosowania tej zasady m.in. w odniesieniu do oceny skutków czynności 
zobowiązujących lub rozporządzających małżonków oraz ich odpowiedzialności za 
zobowiązania sprzed wejścia w życie ustawy (art. 5 ust. 5 pkt 1), jak również 
wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za 
zobowiązanie jednego małżonka powstałe przed wejściem w życie ustawy (art. 5 
ust. 5 pkt 2). Obydwa przepisy dotyczą jednak regulacji materialnoprawnych; do 
problematyki procesowej odnosi się art. 5 ust. 6, nakazujący – w wypadku gdy 
roszczenie powstało przed wejściem w życie ustawy – prowadzić egzekucję według 
przepisów dotychczasowych. Ustawa nie zawiera przepisów przejściowych, które 
wprost odnoszą się do postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko 
małżonkowi dłużnika. 
Problem powstający w związku z brakiem jednoznacznej regulacji 
intertemporalnej w postępowaniu klauzulowym Sąd Najwyższy podjął w 
postanowieniu z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 44/07, wydanym w stanie 
faktycznym, w którym wyrok przeciwko dłużnikowi zapadł po wejściu w życie ustawy 

nowelizującej. Sąd Okręgowy przyjął, że z art. 5 ust. 5 pkt 1 i ust. 6 tej ustawy 
wynika, iż reżim prawny stosowany przy rozpoznawaniu wniosku o nadanie klauzuli 
wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika wyznacza data powstania 
zobowiązania dłużnika, problemem jest natomiast, czy datę tę można ustalać w 
postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w 
świetle art. 5 ustawy nowelizującej problem intertemporalny dotyczący wyboru 
właściwych przepisów postępowania klauzulowego może być rozwiązany w dwojaki 
sposób; można odwołać się do ogólnej reguły stosowania ustawy nowej (art. 5 ust. 
1) albo przyjąć, że do postępowania klauzulowego ma zastosowanie art. 5 ust. 6. 
Przychylając się do drugiego rozwiązania, Sąd Najwyższy wskazał na art. 804 
k.p.c., który pozbawia organ egzekucyjny, w tym sąd, możliwości badania 
roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym oraz na regulacje zawarte w art. 781, 
7811, 782, 786, 787, 7871 k.p.c., nieprzyznające sądowi uprawnień do takich 
ustaleń również w postępowaniu klauzulowym. Te kwestie, po powstaniu tytułu 
egzekucyjnego, mogą być ustalane jedynie w postępowaniu wszczętym na 
podstawie art. 840 k.p.c. 
W konsekwencji użyte w art. 5 ust. 6 ustawy nowelizującej pojęcie 
„roszczenie" Sąd Najwyższy zinterpretował jako roszczenie w znaczeniu 
egzekucyjnym, to jest roszczenie stwierdzone i określone w tytule egzekucyjnym; 
roszczenie takie powstaje w chwili wydania tytułu egzekucyjnego. Jeżeli więc tytuł 
przeciwko dłużnikowi powstał przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, do 
postępowania o nadanie klauzuli wykonalności i do postępowania egzekucyjnego 
stosuje się przepisy dotychczasowe, natomiast jeżeli tytuł powstał po dniu 20 
stycznia 2005 r., stosuje się przepisy znowelizowane. 
W piśmiennictwie art. 5 ustawy nowelizującej nie jest rozumiany 
jednoznacznie. Jeden z poglądów odpowiada koncepcji, za którą opowiedział się 
Sąd Najwyższy w omówionym postanowieniu, jakkolwiek datę powstania 
„roszczenia egzekucyjnego" utożsamia z chwilą złożenia wniosku o wszczęcie 
egzekucji lub z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a argumentacja nie 
zawiera odniesień do postępowania klauzulowego. 
Inni autorzy, rozważając bezpośrednio zagadnienia związane z 
postępowaniem o nadanie klauzuli wykonalności, opowiadają się  za stanowiskiem, 
że gdy stosunek prawny, z którego wynika wierzytelność ustalona w tytule 
egzekucyjnym, powstał przed dniem 20 stycznia 2005 r., przy nadawaniu klauzuli 

wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika zastosowanie ma art. 787 k.p.c. w 
brzmieniu sprzed nowelizacji. Podstawy dla tej wykładni poszukują w art. 5 ust. 5 
pkt 1 i 2 ustawy nowelizującej, a niekiedy w art. 5 ust. 6 tej ustawy. Ważnym 
argumentem wspierającym tę koncepcję jest uniknięcie przy jej zastosowaniu 
niekorzystnej dla wierzyciela sytuacji, w której wobec braku nieistotnej we 
wcześniejszym stanie prawnym zgody współmałżonka, przewidzianej obecnie w art. 
41 § 1 k.r.o., zostałby on niemal w ogóle pozbawiony możliwości egzekwowania 
swoich należności z majątku wspólnego. 
Należy stwierdzić, że wprowadzone ustawą nowelizującą zmiany w zakresie 
postępowania klauzulowego mają służyć realizacji nowych rozwiązań 
materialnoprawnych w dziedzinie odpowiedzialności małżonków za zobowiązania 
zaciągnięte przez jednego z nich. Jest to przesłanka wymuszająca kompleksową 
ocenę regulacji międzyczasowych, które powinny respektować więź między 
materialnym i procesowym aspektem regulacji. 
Artykuł 41 k.r.o. przesądza, że bez względu na charakter wierzytelności 
wierzyciel jednego z małżonków może zaspokoić się także wówczas, gdy 
wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku 
osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez 
dłużnika z innej działalności, jak również z korzyści uzyskanych z praw 
wymienionych w art. 33 pkt 9 k.r.o. Stosownie do tego, art. 7761 k.p.c. stanowi, że 
tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku 
małżeńskim jest podstawą egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz 
także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych 
z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz korzyści uzyskanych 
z praw określonych w art. 33 pkt 9 k.r.o. Ponadto, zgodnie z art. 41 § 1 i 2 k.r.o., 
wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku wspólnego wówczas, gdy 
zobowiązanie powstało na skutek czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka 
albo gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, przy 
czym w tym wypadku zaspokojenie może nastąpić z przedmiotów wchodzących w 
skład przedsiębiorstwa. Ponieważ zaspokojenie z majątku wspólnego, w tym 
należących do tego majątku przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa, 
zależy od określonych warunków, kodeks postępowania cywilnego wymaga od 
wierzyciela uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko małżonkowi dłużnika, a 
zgodnie z odpowiednio zmienionym brzmieniem art. 787 i 7871 k.p.c. badanie, czy 

zobowiązanie pochodzi z czynności prawnej dokonanej za zgodą dłużnika, 
ewentualnie – czy powstało w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa – należy 
do kognicji sądu klauzulowego. 
Jeżeli natomiast analogiczny dług powstał przed wejściem w życie ustawy 
nowelizującej, art. 5 ust. 5 pkt 1 tej ustawy nakazuje do oceny odpowiedzialności 
małżonków za takie zobowiązanie stosować przepisy dotychczasowe, a zatem w 
szczególności art. 41 k.r.o. w dawnym brzmieniu. Unormowanie to koresponduje z 
treścią art. 5 ust. 5 pkt 2, który nakazuje stosować dotychczasowe przepisy także 
do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za 
zobowiązanie jednego małżonka powstałe przed jej wejściem w życie, nawiązując 
do art. 41 § 3 k.r.o. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy 
nowelizującej. Taki zamysł ustawodawcy wysłowiony został już w trakcie prac 
legislacyjnych nad ustawą i uzasadniony potrzebą ochrony pewności obrotu; miał 
umożliwić kontrahentowi małżonka powołanie się na dotychczasowy art. 41 § 1 
k.r.o., a małżonkowi dłużnika dochodzenie ograniczenia (albo wyłączenia) 
odpowiedzialności majątkiem wspólnym na podstawie obowiązującego wówczas 
art. 41 § 3 k.r.o.  
Zachowanie dotychczasowych zasad odpowiedzialności w odniesieniu do 
zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy, jest również rozwiązaniem 
słuszniejszym niż poddanie zobowiązań sprzed wejścia w życie ustawy 
nowelizującej ogólnej zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, gdyż nowe 
zasady odpowiedzialności małżonków za zobowiązania jednego z nich znacznie 
silniej chronią majątek wspólny małżonków, ograniczając możliwość zaspokojenia 
się wierzyciela. Dokonując czynności prawnej z osobą pozostającą w związku 
małżeńskim przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, kontrahent mógł 
zasadnie oczekiwać, że w razie niewykonania zobowiązania będzie mógł żądać 
zaspokojenia z majątku wspólnego na zasadach określonych w art. 41 k.r.o. w 
brzmieniu sprzed wejścia w życie nowelizacji, bez potrzeby uzyskiwania zgody 
drugiego małżonka na dokonanie czynności prawnej i stosownie do tego oceniać 
ryzyko gospodarcze transakcji. Następcze uzależnienie tej możliwości od 
dodatkowej przesłanki wyrażonej obecnie w art. 41 § 1 k.r.o., której kontrahent 
dłużnika nie mógł przewidywać, ograniczałoby poważnie przysługujące temu 
kontrahentowi prawo podmiotowe, budząc wątpliwości czy nie dochodzi w ten 
sposób do naruszenia zasady ochrony praw nabytych i zasady zaufania do prawa. 

Uszczuplenia praw wierzyciela nie usprawiedliwia dostatecznie potrzeba ochrony 
interesów rodziny i majątku wspólnego, gdyż na straży tych wartości stał 
poprzednio art. 41 § 3 k.r.o. 
Konkludując należy stwierdzić, że gdy zobowiązanie powstało przed dniem 20 
stycznia 2005 r., obowiązujące prawo materialne zezwala na zaspokojenie się 
wierzyciela z całego majątku wspólnego na zasadach określonych w art. 41 k.r.o. w 
brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, natomiast podstawową rolą 
przepisów procesowych jest umożliwienie uprawnionym realizacji ich 
materialnoprawnych uprawnień. Taki tok rozumowania Sąd Najwyższy 
zaakceptował rozpatrując zbliżony konstrukcyjnie problem powstały w wyniku 
wprowadzenia w drodze nowelizacji od Prawa bankowego – ustawą z dnia 1 
kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe i innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 
870) – nowego wymagania oświadczeniu dłużnika o poddaniu się egzekucji, od 
którego uzależniona była dopuszczalność wystawienia bankowego tytułu 
egzekucyjnego (uchwała z dnia 9 lutego 2005 r., III CZP 80/04, OSNC 2005, nr 12, 
poz. 203). Ustawa nowelizująca Prawo bankowe nie zawierała przepisów 
przejściowych, wobec czego Sąd Najwyższy odwołał się do ogólnych zasad 
intertemporalnych i przyjął, że w sytuacji, w której stosunek prawny powstał przed 
wejściem w życie nowej ustawy, skutki zdarzenia prawnego o złożonym 
charakterze, tzn. składającego się z oświadczenia o poddaniu się egzekucji i jego 
skutku w postaci realizacji możliwości dochodzenia roszczenia przez udzielenie 
bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, należy oceniać pod 
każdym względem według starej ustawy. 
Wnioskowanie to, klarowne w odniesieniu do przepisów intertemporalnych 
skierowanych do regulacji materialnoprawnej, traci jasność w części dotyczącej 
norm przejściowych kształtujących zagadnienia procesowe. Ze względu na 
konstrukcję art. 5 ustawy nowelizującej, opartą na wyznaczeniu reguły 
bezpośredniego stosowania ustawy nowej i wprowadzeniu ograniczonego katalogu 
wyjątków, wyjątki muszą być rozumiane ściśle, a sytuacje prawne niemieszczące 
się w tym katalogu powinny podlegać zasadzie ogólnej. Z tego względu trudno 
przyjąć za podstawę wyboru właściwych przepisów dotyczących postępowania 
klauzulowego regulacje wyjątkowe odnoszące się jednoznacznie do zagadnień 
materialnoprawnych; mogą one jedynie służyć pomocą przy interpretacji przepisów 
procesowych. 

Wyjątki dotyczące dalszego stosowania „starych” norm procesowych zawiera 
art. 5 ust. 6 i 7 ustawy nowelizującej; pierwszy dotyczy prowadzenia postępowania 
egzekucyjnego, drugi toku postępowań o ustalenie ojcostwa, jedynie zatem ust. 6 
może stanowić normę wyjątkową wyłączającą stosowanie ust. 1 przy ocenie 
właściwego toku postępowania klauzulowego. Co prawda postępowanie klauzulowe 
nie jest postępowaniem egzekucyjnym, a w orzecznictwie i piśmiennictwie 
przeważa pogląd o jego autonomicznym charakterze (por. uchwała z dnia 25 
października 2006 r., III CZP 74/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 90), niewątpliwie jednak 
jego funkcjonalne powiązanie z postępowaniem egzekucyjnym, mające szczególne 
znaczenie w wypadku rozpatrywanej ustawy nowelizującej, narzuca konieczność 
zinterpretowania zawartego w art. 5 ust. 6 pojęcia „egzekucji” jako obejmującego 
także postępowanie klauzulowe. Takie rozumienie tego przepisu mieści się w 
doktrynalnym zakresie postępowania egzekucyjnego sensu largo. Również w 
postanowieniu z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 44/07, Sąd Najwyższy przyjął ten 
przepis za podstawę rozważań intertemporalnych odnoszących się do 
postępowania klauzulowego. 
Jednak wynik tych rozważań, prowadzący do utożsamienia chwili powstania 
roszczenia, do której odwołuje się art. 5 ust. 6 ustawy nowelizującej, z datą 
powstania tytułu egzekucyjnego prowadzi do nakazu stosowania obowiązujących 
przepisów regulujących postępowanie klauzulowe do tytułów egzekucyjnych 
wydanych po dniu 20 stycznia 2005 r., także wówczas gdy zobowiązanie 
stwierdzone tytułem egzekucyjnym powstało przed wejściem w życie ustawy 
nowelizującej. Tymczasem art. 787 k.p.c. w nowym brzmieniu wyklucza w ogóle 
uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika jeśli zobowiązanie 
nie powstało z czynności prawnej oraz uzależnia możliwość uzyskania tej klauzuli 
od wykazania, że czynność prawna, z której powstała wierzytelność stwierdzona 
tytułem, została dokonana za zgodą małżonka dłużnika. Jednocześnie nie 
zapewnia możliwości domagania się przez małżonka dłużnika ograniczenia albo 
wyłączenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym na podstawie art. 41 § 3 k.r.o., 
aktualnego w odniesieniu do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie 
ustawy nowelizującej, a zatem nie zapewnia realizacji uprawnień wierzyciela i 
małżonka dłużnika przysługujących im w świetle przepisów prawa materialnego. 
Argumentacja powołana w postanowieniu z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 
44/07, na uzasadnienie poglądu prowadzącego do tak niekorzystnego z punktu 

widzenia interesów wierzyciela rozwiązania opiera się przede wszystkim na 
rozważeniu granic kognicji sądu w postępowaniu egzekucyjnym i klauzulowym, 
nieobejmujących możliwości badania daty powstania roszczenia 
materialnoprawnego, co stanowi przesłankę wniosku, iż przepis dotyczy roszczenia 
egzekucyjnego, pojmowanego formalnie jako roszczenie stwierdzone tytułem 
egzekucyjnym, nie zaś roszczenia materialnoprawnego, wynikającego z 
określonego stosunku prawnego. 
Chwila powstania roszczenia nie dotyczy jeszcze ściśle rozumianego 
postępowania klauzulowego, stanowi bowiem wstępny krok konieczny do realizacji 
ciążącego na sądzie obowiązku ustalenia właściwych przepisów, które powinien 
zastosować w tym postępowaniu. Dopiero wybór tych przepisów określi zakres 
właściwego postępowania, nie można zatem zgodzić się z poglądem, że zakres 
kognicji w postępowaniu klauzulowym stanowi przeszkodę do zbadania przez sąd 
zdarzenia, z którym ustawodawca związał czasowe rozgraniczenie zakresu 
działania norm regulujących przebieg i materię postępowania klauzulowego. 
Możliwości, którymi dysponuje sąd, aby uzyskać niezbędne informacje potrzebne 
do wyboru określonego kompleksu norm (sprzed nowelizacji lub znowelizowanych), 
określają art. 761 i 766 k.p.c. W efekcie możliwości poznawcze sądu w 
postępowaniu klauzulowym nie stanowią przeszkody do przypisania terminowi 
„roszczenie”, zawartemu w art. 5 ust. 6 ustawy nowelizującej, treści przystającej do 
wcześniejszych regulacji materialnych i umożliwiającej ich pełną realizację. 
Inaczej jest w ściśle pojmowanym postępowaniu egzekucyjnym, do którego 
omawiany przepis jest skierowany wprost. Jak wskazano w postanowieniu z dnia 17 
maja 2007 r., III CZP 44/07, komornik, ze względu na treść art. 804 k.p.c., nie może 
badać daty powstania zobowiązania stwierdzonego tytułem wykonawczym. 
Tymczasem w każdym wypadku objęcia wnioskiem egzekucyjnym tytułu 
wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku 
małżeńskim konieczne jest ustalenie, czy zakres egzekucji wyznacza art. 7761 
k.p.c. wprowadzony ustawą nowelizującą. Ten problem można jednak rozwiązać na 
gruncie obowiązujących przepisów w sposób niewymagający wprowadzania pojęcia 
roszczenia egzekucyjnego oraz z zachowaniem wewnętrznej logiki unormowania 
zawartego w art. 5 ustawy nowelizującej. Ponieważ w postępowaniu egzekucyjnym 
przed komornikiem chwila powstania zobowiązania nie może być badana z braku 
praktycznych instrumentów do oceny tej okoliczności, należy przyjąć, że jeżeli tytuł 

egzekucyjny powstał już po wejściu w życie ustawy nowelizującej, a tym samym 
może opiewać na powstałe po tej chwili zobowiązanie, przy czym z treści tytułu nie 
wynika wniosek przeciwny, komornik powinien prowadzić egzekucję według nowych 
przepisów, w szczególności z zastosowaniem art. 7761 k.p.c. Jeżeli na tej 
podstawie doszłoby do zajęcia składników majątku wspólnego wymienionych w art. 
7761 k.p.c., a małżonek dłużnika uważałby, że do tytułu wykonawczego będącego 
podstawą egzekucji art. 7761 k.p.c. nie ma zastosowania, ponieważ tytuł dotyczy 
„roszczenia" powstałego przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, mógłby 
domagać się zwolnienia zajętych przedmiotów od egzekucji (art. 841 k.p.c.). 
W konsekwencji za chwilę decydującą o stosowaniu w postępowaniu 
klauzulowym i postępowaniu egzekucyjnym przepisów wprowadzonych ustawą 
nowelizującą należy uznać dzień powstania roszczenia rozumianego jako 
roszczenie materialnoprawne. Takie rozwiązanie, poza zapewnieniem 
synchronizacji pomiędzy materialnoprawnymi zasadami odpowiedzialności 
utrzymanymi w mocy przez art. 5 ust. 5 ustawy nowelizującej i przepisami 
procesowymi, zapewnia ochronę praw nabytych przez wierzyciela, jak bowiem 
wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 kwietnia 2006 r., SK 30/04 
(OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 4, poz. 42), zasada zaufania obywatela do państwa i 
stanowionego przez nie prawa nakazuje ustawodawcy należyte zabezpieczenie 
„interesów w toku”, a zwłaszcza należytą realizację uprawnień nabytych na 
podstawie poprzednich przepisów. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.